Negro Leite do Alba

Paul Celan. Negro Leite do Alba

2012-04-21T17:21:00.000-07:00

España e os xudeus durante o Holocausto

2011-12-09T20:38:00.000-08:00

Visita de AGAI a Mauthausen

2011-11-11T02:44:00.000-08:00

Visita de AGAI a Mauthausen

Jorge Semprún fala dos campos nazis

2011-10-30T16:56:00.000-07:00

Auschwitz e a importancia dos zapatos

2011-10-26T19:07:00.000-07:00

Xosé Casal, un galego en Mauthausen

2011-10-26T18:58:00.000-07:00

La destrucción de los judios europeos

2011-10-05T20:17:00.000-07:00

Anxos

2011-09-09T16:21:00.001-07:00

O epílogo de Anna Frank

2011-08-25T16:28:00.000-07:00

De Ferrol a Mauthausen

2011-08-10T18:13:00.000-07:00

Por Alberto Leyenda
El País - 10/08/2011

Rexistrado co número 3.640 e co triángulo azul dos apátridas cosido no seu uniforme, Vítor Manuel Ares entrou en Mauthausen en 1940, despois de pasar por outro campo de exterminio, e saíu con graves secuelas pola desnutrición cinco anos despois, o 5 de maio de 1945, cando os aliados penetraron en territorio nazi e topáronse coa industrialización da morte que perpetrara o réxime de Adolf Hitler. Como Vítor Manuel, outras 18 persoas das comarcas de Ferrolterra, Eume e Ortegal padeceron na súa pel o horror dos campos nos que os presos, considerados infrahumanos, eran exterminados a través do traballo escravo. Agora as asociacións Memoria Histórica Democrática e Fuco Buxán propuxéronse rescatar as súas figuras, a través da investigación do historiador Enrique Barrera. Pretenden levantar un monumento cos seus nomes inscritos e publicar un libro no que se recompilen as súas historias.

Non todos tiveron a fortuna de sobrevivir -faleceron preto da metade dos 19-, pero o caso de Vítor Manuel, natural de Ares, é paradigmático. Era un suboficial da Mariña que combateu no bando republicano. Tras a vitoria franquista, exiliouse en Francia e como outros moitos galegos e españois foi internado nun campo de refuxiados. Cando comezou a II Guerra Mundial, recrutárono para unha Compañía de Traballadores Estranxeiros, que facía labores de apoio ao exército francés. Con todo, unha vez que as tropas nazis romperon a Liña Maginot e o Goberno galo se rendeu, as autoridades alemás e españolas acordaron enviar a uns 9.000 republicanos a campos de exterminio, dos que faleceron o 63%. Vítor Manuel foi dos que sobreviviu, a base para comer mondas e patacas crúas e grazas a unha "medio noiva" que era filla dun provedor e que lle daba comida ás agachadas, segundo relatou a un sobriño que lle foi a visitar en 1962.

A pesar desa alimentación extra, tras ser liberado tivo que estar varios anos recuperándose da desnutrición. A diferenza dos campos de exterminio xudeu (lager), nos de presos (stalags) non existía un programa de asasinato masivo, senón que se aproveitaba a forza de traballo dos reclusos e se lles subalimentada, ate que o deterioro impedíalles realizar os labores asignados. Entón matábanos e incinerábanos en fornos crematorios. Nun deles traballou Vítor Manuel. Outros presos, enfermos físicos e mentais, entre eles algún dos ferroláns, eran enviados ao próximo Castelo de Hartheim, onde, tras ser sometidos a experimentos científicos, eran gaseados.

Ao saír de Mauthausen, Vítor Manuel volveu a Francia e alí refixo a súa vida. Tras a guerra, nas igrexas francesas adoitábanse pór os nomes dos españois liberados, por se alguén quería reclamalos. En Perols, preto de Montpellier, había unha comunidade de exiliados do seu mesmo municipio, Ares. Cando viron o seu nome contactaron con el, e alí trasladouse. Traballou como mestre de obras e promotor inmobiliario e acabou casándose cunha española, tamén exiliada.

Os outros 18 represaliados desta comarca presentan peripecias bastante análogas, aínda que cada unha coas súas particularidades. Un deles, Juan José Casal, foi salvado in extremis por un amigo xudeu, que exercía como kapo -preso utilizado polas SS para controlar ao resto- e intercedeu para evitar o seu asasinato. Volveu a España a finais do sesenta, pero nunca quixo falar do seu pasado nos campos. Outro, Marcelino Pardal, valeuse das súas habilidades futbolísticas para salvar a vida. Xogara no Racing de Ferrol, e cando os nazis descubriron o seu talento alistárono no equipo do stalag. As SS organizaban partidos entre os distintos campos, por motivos propagandísticos ou de simple entretemento.

Para realizar esta investigación, que xa dura máis dun ano, Barrera botou man dos arquivos de Mauthausen, nos que os nazis apuntaban o lugar e data de nacemento de cada recluso, e asignábanlles un número de identificación. Tamén escudriñou rexistros municipais e realizado un amplo labor de campo, con entrevistas aos descendentes vivos. Algúns descoñecían que os seus parentes estivera en campos de exterminio, outros seguen vivindo en Francia.

Barrera destaca que é a terceira xeración, a dos netos, a que se interesa polo ocorrido cos seus familiares, fronte á actitude da xeración anterior, que optou polo esquecemento. "Forma parte da natureza humana que se queira restaurar a dignidade", salienta o historiador, que se revela contra a xustificación sen fundamento -co tópico de "algo faría"- de asasinatos e condenas "sen razón nin xuízo". Fronte a iso, opón as 19 historias de sufrimento e morte por formar parte do bando perdedor.

Deus xogando aos dados

2011-04-28T16:42:00.000-07:00

Quen foi o neno do gueto?

2011-03-23T18:22:00.000-07:00

A imaxe do Gueto de Varsovia de 1943. US Holocaust Memorial

Por Sal Emergui
El Mundo - 23/03/2011
.
A imaxe do neno do gueto de Varsovia, apuntado cun fusil, as mans no alto e a cara aterrorizada, retrata non só un momento ordinario do Holocausto; retrata a extraordinaria crueldade nazi aínda que non se vexa nin unha pinga de sangue. A imaxe vale máis que mil palabras; vale anos de investigación sobre a maquinaria asasina do Terceiro Reich e sobre a angustia dos protagonistas da foto-símbolo. Noutras palabras, que foi dese neno? Sobreviviu? Que pasa coas dúas presas xudías en primeiro plano e o tres soldados alemáns ao seu ao redor?

Preguntas que se fixo Dan Porat, profesor da Universidade Hebrea de Xerusalén e especialista na Shoah. A imaxe do neno converteuse na súa obsesión. Nunha visita no 2004 ao Yad Vashem de Xerusalén, onde se honra e homenaxea ás vítimas do Holocausto, Porat escoitou a un guía explicar que "o neno sobreviviu, estudou Medicina, e converteuse en doutor en Nova York; hai un ano emigrou a Israel". O profesor escoitou sobrecollido. Desexaba crer ese relato para dar un nome e apelidos á estampa. Unha historia á cara do neno. Unha biografia á que apoiarse. Quizais, tamén, como lección de superviviencia ao horror. Pero necesitaba algo máis que palabras para acougar a súa curiosidade académica e persoal. Conectado aos asustados ollos do neno encerrado no inferno de 1943, Porat decidiu investigar até o último recuncho da foto. O resultado é a súa obra "O neno: unha historia do Holocausto", onde segue e tenta recompor as pezas do demoledor quebracabezas visual.

"Moitos sobreviventes dixeron que son ou cren ser o neno da foto", comenta Porat que confesa con tristura que non puido dar coa súa auténtica identidade. Tampouco confirmar se sobreviviu ou, pola contra, foi asasinado como o millón e medio de nenos xudeus nos campos de exterminio nazis. No seu traballo, o profesor pon en dúbida a teoría máis estendida, segundo a cal o neno é o doutor Tsvi Nussbaum, que hai 31 anos afirmou que cría ser o protagonista da foto. Segundo el, a imaxe tomouse en Varsovia en xullo de 1943. Os seus pais foran asasinados antes na localidade polaca de Sandomierz, a 125 quilómetros. Porat cre que Nussbaum se confunde. En primeiro lugar, sostén o profesor, Nussbaum non estivo no gueto no momento da sublevación e posterior represión. O crío estaba refuxiado cos seus tíos en Varsovia pero fóra do gueto. Décadas despois, Nusbaum lembrou un momento da súa infancia no que foi apuntado por un militar nazi como ocorre na fotografía. Escenas así se produciron miles de veces sen que nunca chegasen ao obxectivo dunha cámara.

Porat indica no seu libro que se a versión Nussbaum fora certa e a foto fora tomada no verán, non se entende por que as persoas fotografadas ían vestidas con roupa de inverno. E outra pregunta: Como puido ser en xullo se a imaxe foi entregada o 2 de xuño nun informe especial ao xefe dos SS, Heinrich Himmler? Máis fácil parece recoñecer a identidade do militar nazi que apunta ao neno coa súa arma. Trátase de Josef Blosche, alcumado no gueto xudeu como 'Frankenstein' pola súa estraña e cruel afección (non tan estraña neses anos) de disparar a nenos e mulleres xudías embarazadas. A imaxe foi tomada por Franz Konrad, un oficial nazi nacido en Austria e alcumado 'o Rei do Gueto', con todo o significado negativo que un pode imaxinar. Como moitas das súas fotos, quedou rexistrada no chamado 'Informe Stroop' en honra ao seu autor, o oficial Juergen Stroop. Encargado de esmagar o gueto na primavera do 43, Stroop ordenou incendialo despois. Feito o traballo, o oficial escribiu unhas palabras famosas e infames: "O barrio xudeu de Varsovia xa non existe".

Na procura do neno xudeu, Porat atopouse co tres figuras no lado escuro: O fotógrafo, o oficial e o soldado. O tres foron levados posteriormente a un tribunal e executados polos seus crimes. Uns crimes documentados en millóns de papeis, datos, diarios, cartas, testemuños, libros, vestimentas, restos de zapatos, películas e fotos. Aínda que poucos obxectos teñen a forza que irradia a impotencia do neno do gueto de Varsovia. Unha imaxe vale seis millóns de vítimas.

Diarios de Mauthausen

2011-03-19T17:40:00.000-07:00

Diario da profesora galega Conchi Sanfiz da súa visita ao campo de exterminio de Mauthausen xunto a un grupo de alumnos seus.

Unha rúa en Vigo para o doutor Eduardo Martínez Alonso

2011-03-17T18:41:00.000-07:00

Declaración do Parlamento de Galicia

2011-02-22T17:44:00.001-08:00

Charla-coloquio en Lugo

2011-02-18T12:54:00.000-08:00

O vindeiro día 23 de febreiro organizado por AGAI terá lugar a Charla-coloquio DIARIOS DE MAUTHAUSEN pola profesora Conchi Sanfiz na Biblioteca Nodal de Lugo ás 19:00 horas.

DIARIOS DE MAUTHAUSEN relata a visita que a profesora Conchi Sanfiz e cinco dos seus alumnos fixeron ao campo de concentración de Mauthausen, coñecido como "o campo dos españois", sendo guiados por sobreviventes que estiveron no campo.

Entrada libre

Charla-coloquio en Lugo

View more documents from GZ-Israel.

Eduardo Martínez Alonso. O "schindler" galego

2011-02-17T14:21:00.000-08:00

Declaración do Parlamento de Galicia no Día Internacional da Shoah

2011-02-08T20:06:00.000-08:00

Declaración Parlamento de Galicia Día da Shoah

View more documents from GZ-Israel.

Entrevista con Afonso Vázquez-Monxardín na TVG

2011-01-29T09:27:00.000-08:00

Afonso Vázquez-Monxardín na TVG from galicia israel on Vimeo.

Entrevista con Afonso Vázquez-Monxardín no programa "Bos días" da Televisión de Galicia (27.01.11) con motivo do Día Internacional de Recordo das Vítimas do Holocausto.

Quería voar como unha bolboreta,

2011-01-28T10:23:00.000-08:00

Quería voar como unha bolboreta,
.
Lembranzas infantís do holocausto: a historia de Hanna Gofrit
.
Escrito por NAOMI MORGENTSTERN
Traducido do inglés por AFONSO VÁZQUEZ-MONXARDIN
Ilustrado por AVIHAI COHEN
.
Dedicado a: Yurek Mine. Trebilka, 1942
con amor, da súa nai,

Halina Ruth
.
O meu nome é Hannah. Na cidade onde medrei, en Polonia, todos me chamaban “Hanechka”.

Nacín en 1935 en Biala Ravska, un lugar onde xudeus e polocos viviron e traballaron xuntos por xeracións.

A miña avoa vivía no centro da cidade, preto do mercado, e todos os meus primos vivían nun barrio xudeu alí ao lado. Os meus pais, Hershel e Zisel Hershkowitz e eu viviamos nunha buliciosa rúa de Biala Rawska, xusto enfronte doutra familia xudía.

As miñas veciñas polacas, Marisha, Yanek e Basha era as miñas mellores amigas. Encantábame xogar ao escondite con elas no xardín que estaba detrás da nosa casa, pois alí había moitos lugares onde ocultarnos entre as árbores e as sebes. Ás veces, no medio do xogo, vía un bichiño calquera no chan e deitábame sobre a miña barriga para estudalo mellor ata que oía ás miñas amigas chamando por min para continuar xogando.

Nunha punta de Biala Ravska había un regueiro. No inverno, cando a auga se conxelaba, encantábanos correr e escorregar por riba do xeo; e na primavera, cando se derretía, faciamos barquiños de papel, botábamolos na auga e corríamos canda eles pola beira da auga ata que desaparecían da nosa vista.

Eu estaba sempre feliz, sorrindo e todos me coñecían. Moitas veces me paraban os coñecidos e me preguntaban que estaba facendo mentres me ensarillaban os rizos ou beliscaban nas meixelas. Encantábame cantar e recitar poemas en polaco. Cando os meus pais me levaban a visitar amigos ou parentes, a miña mama sempre me pedía que lles cantase algo ou que lles contase un conto. Ás veces non quería e o meu único desexo era saír a xogar cos outros nenos fóra.

Daquela empezaron a pasar cousas que me fixeron esquecer todas as cantigas, todos os poemas e todos os xogos que eu sabía tan ben. Estalou unha guerra terrible. De repente, acabouse a miña infancia feliz. A miña vida cambiou para sempre.

Eu tiña catro anos, cando a guerra se botou enriba de nós, en setembro de 1939. Chegaron á nosa cidade, soldados alemáns vestidos cos seus uniformes grises. A primeira cousa que fixeron foi impor un “toque de queda”. Desde as oito da tarde ninguén podía abandonar as súas casas. Aos que collían fóra despois das oito da tarde, castigábanos.

Un día vin a miña mama cosendo estrelas amarelas nos abrigos dela e de meu pai.
Mamá ¿E logo que coses?, preguntei.
“Unha estrela amarela que debemos pór nas nosas roupas cando saiamos da casa”, constestou.
“E débena pór todos?, preguntei.
“Só os xudeus”, contestou.
“E por que?”
“Porque nolo mandan os soldados alemáns”
“E por que?”
“Para saberen quen é xudeu” dixo a mama desacougada.
“E que máis lles ten quen é xudeu e quen non?”.
“Non o sei. É o que mandaron e é o que eu fago.

Seria, continou cosendo a estrela amarela no gabán do papá. Eu ollábaa fixamente. Tiña os labios apretados e os seus dedos movíanse rapida e nerviosamente mentres cosía.
“Mamá, ¿pódoche traer o meu abrigo tamén?, preguntei.
Non. Os nenos non a precisan. E a agulla corrían furiosa ao redor da estrela amarela.

Aquela tarde o abrigo negro da mamá e o gris do papá quedaron colgados no percheiro onda a porta da entrada. Tiñan cadansúas estrelas amarelas por diante e por detrás.

Os alemáns ordenáronlles aos xudeus movere a determinados barrios de cada cidade. O barrio xudeu pasouse a chamar “gueto”. A miña avoa, os meus tíos, e a miña prima Cheya, vivían co resto dos xudeus no gueto de Biala Rawska.

Estáballes prohibidos aos xudeus sairen do gueto e facer negocios no mercado. Aínda así, como a miña mama era unha excelente costureira, permitíronlle seguir traballando. Ela cosía vestidos e traxes para as señoras e señoritas da cidade e tamén cosía as roupas dos soldados alemáns mellor ca ninguén. A pobriña da mamá pasaba a maior parte do día cosendo. Cando unha clienta viña probar o vestido que lle fixera, eu sentaba nunha silliña nunha esquina do cuarto e miraba. Era divertido observar unha muller probando o seu vestido, ollándose nun gran espello: de fronte, de costas, deste lado, do outro, arriba e abaixo, ao tempo que a mamá dába voltas ao redor dela meténdolle aquí e axustando alá. Como pagamento, a mama recibía azucre e comida.

Ao papá tamén lle permitiron continuar cos seus negocios. Cada mañá ía ao gueto. Ás veces ía canda el. O papá entraba nunha das casas e sentaba detrás dunha mesiña e eu sentábame ao seu lado nunha silla. Un a un os xudeus ían achegándose e esperaban con paciencia na fila. Un traía un obxecto antigo de prata, outro unha valiosa xoia, outro un caro anel. Pedían todos o mesmo. Que o papá lles vendese o obxecto fóra do gueto.

O papá podía saír do gueto e vender as cousas no mercado. Como pagamento traíanlles aos xudeus do gueto un pouquiño de comida… pero moi pouquiña. Os xudeus tiñan que aceptar o que lles desen polas cousas que vendían. Ninguén lles pagaba o que valían porque sabían que os xudeus estaban desesperados.

Cada mañá, a mamá facía un descansiño na costura para arrimar unha gran pota de sopa. Botáballe verduras e uns poucos anacos de graxa e puxa a pota a ferver no lume da cociña. Eu subíame a unha silla ao pé da pota e dáballe voltas cunha culler de madeira para que se disolvese antes a graxa e se mesturase ben coa verdura e as especias. De alí a un cacho, a mamá preguntaba, “Hanechka, ¿está boa a sopa?”. Eu collía unha pouca na culler, achegábaa á boca, sopráballe e probábaa. Así que estaba lista, a mamá puña a pota nun carriño e levábaa ao gueto. Alí dáballe sopa aos xudeus famentos.

Na noite do Yon Kippur (O día do Perdón) fun co meu pai á sinagoga do gueto. O papá puxo o traxe das festas. Na lapela da chaqueta levaba a estrela amarela e debaixo do brazo o tallis (un pano branco de oracións). Eu levaba un vestidiño branco decorados cunhas flores elegantes e uns zapatiños de charol brancos. Os nenos vestian de branco e xogaban no campiño que había enfronte da sinagoga. Todo parecía tan limpo e ordenado.

O papá deixoume á entrada da sinagoga e pasou adentro. Eu quedei ao pé da porta grande mirando o interior. Dentro había grandes columnas pintadas de azul ceo sostendo un grande e ancho teito branco. Ao redor de cada columna había candelabros, cada un tiña candeas de abondo para iluminar toda a estancia. A sinagoga estaba toda chea de luz. De pé, diante de grandes bancos de madeira había centos de homes, con cadanseu tallis, rezando. Había un sentimento de santidade revoando no aire.

Eu escoitei as oracións e cantigas en hebreo. Eu non entendía hebreo, pero souben que era a miña lingua, a antiga lingua do pobo xudeu. De alí a un pouco, marchei co resto dos rapaces que estaban xogando enfronte da sinagoga para non molestar á xente que rezaba.

Unhas poucas semanas despois houbo un grande incendio cunha chamas que subían enroscándose no aire.
Mama ¿Qué é o que está ardendo?
A mamá achegoume a ela e besbesulloume na orella “A sinagoga. Os alemáns estana queimando”.
¿E por que, mamá?
Ela abrazoume e non dixo nada.

Eu aínda podo ver hoxe a todos aqueles homes de pe, na sinagoga, o día do Yon Kippur, envoltos nos seus tallis, rezando. Na miña imaxinación esta imaxe sempre aparece xunto coa do incendio na sinagoga deserta, cando as lapas se erguían cara ao ceo.

Tiña xa seis anos. Era o primeiro día de clase de setembro de 1941. Os alemán aínda estaban en Biala Ravska.
Marisha, a miña mellor amiga, chamoume para ir á escola canda a ela. Encontrámonos pola mañá e camiñamos xuntas con outros moitos rapaces. E chegamos ás altas cancelas da escola. O porteiro da escola estaba ao pé da cancela. Eu coñecíao, vivía ao pé da nosa casa. A cada esudante íalle dicindo “bos días”, e “sorte cos estudos”.
Marisha atravesou a cancela e eu seguina mentres lle daba a benvida.
¿Onde vas ti?, preguntoume.
“Á escola, ao primeiro curso”, dixen orgullosamente mentres continuaba o meu camiño.
O porteiro atalloume e díxome: “Non, ti non”.
“Pero xa teño seis anos… si que os teño”.
“Es xudía”, dixo. “Os xudeus non teñen dereito á aprender. Non queremos xudeus na nosa escola. Marcha para casa”.

Ollei ao redor. Marisha e os outros nenos estaban alí, parados, escoitando. Soou a campá da escola. Marisha, con outros rapaces, botou a correr para adentro. Eu dei volta e marchei. Cando estaba fóra do límite da escola mirei adentro. Vin a Marisha . Entrou no edificio da escola e desapareceu.

Non chorei. Pensei. Son xudía. Non hai sitio para min. Quedei alí parada diante do colexio ata que non quedou máis ninguén. Só eu. O novo curso acababa de comezar. Pero non para min.

Fun para casa. A mamá estaba esperando por min cun grande sorriso na cara e preguntoume “Hanechka, de onde vés?
“De ningún sitio especial. Só fun dar unha volta”, contestei.
“Ven”, dixo a mamá. “O novo curso acaba de comezar e tes os teus libros esperando”.
Levoume dentro do cuarto. Alí estaba o papá. Na mesa había unha morea de libros e libretas. Sorrio e estreitoume a man. “Felicidades, Hanechka. Hoxe empezar o primeiro día na “Nosa escola”, Boa sorte”.
O meu papá e a miña mamá foron os profesores da “nosa escola”. Ensináronme eles a ler e escribir. Eu tamén tiña unha escola.

Unha noite os soldados alemáns mandaron que todos os xudeus collesen roupa e comida e fosen ao edificio da escola da cidade. Desta vez, non había excepcións. A mamá encheu dúas maletas de roupa e comida e unímonos ao resto dos xudeus que viñan do gueto.

Esperamos dentro das aulas. Un soldado alemán viña cada hora e lía unha listaxe de nomes e os xudeus cuxos nomes foran lidos, saían e montaban nuns coches de cabalos. Os condutores eran os nosos veciños polacos das aldeas veciñas. Coñeciamos á maioría deles. Nos bos tempos antes da guerra, traían froitas e verduras ao mercado da cidade.

Esperamos que dixesen os nosos nomes. Eu estiven de pé onda a fiestra e miraba. Vin como un dos veciños da miña avoa preguntaba a un dos condutores, “¿Onde imos?”.
“Ao leste”, constestoulle.

O soldado alemán dixo os nomes da miña avoa, os meus tíos e a miña prima Henya. A mamá e o papá choraron cando os levaron. Eu tamén os abracei e lles din bicos pero non chorei. Oíralle dicir ao condutor do coche de cabalos, “Ao Leste”. O papá dixérame unha vez que a Terra de Israel quedaba ao leste. O meu tío Yaakov marchara a Palestina antes de que estalara a guerra, así que eu pensei que estaban levando á miña avoa e aos meus parentes á Terra de Israel.

A miña avoa, os meus tíos e a miña prima Henya subiron á carreta. E non os volvín ver. Todo o que puiden ver foron as grandes rodas da carreta e as patas dos cabalos que se movían impacientes. Daquela chegou a mañá. O soldado alemán leu a última lista. E non dixo os nosos nomes. Deron a orde e as carretas empezaron a moverse.

Cando a mamá se decatou de que nós non marchabamos, colleu todos os paquetes de comida que preparara e correu detrás da carreta onde ía a avoa e botoullos dentro. Continuou correndo detrás da carreta ata que non a puido ver máis a través das súas bágoas. Nós non foramos deportados porque os alemáns querían que a mamá seguise cosendo roupa para eles porque ninguén cosía coma ela. Non había mellor costureira en ningures.

As carretas non foron, como eu pensara, á Terra de Israel que quedaba ao leste. En troques, foron ao Leste de Polonia. Despois da guerra, soubemos que as carretas levaran os xudeus a unha cidade chamada Tomashov, onde os xudeus foron metidos en trens que os levaron directamente a Treblinka. En Treblinkao os alemáns mataron todos os xudeus da miña cidade, a pequena Biala Rawska, incluídas a miña avoa, os meus tíos e a miña prima Henya.

Os únicos xudeus que quedaron na cidade foron aqueles que precisaban os alemáns, como o zapateiro e o cristaleiro. No gueto só quedaron casas baleiras. Os comercios do gueto foron todos rebentados e o pouco que neles quedara, foi roubado. O estudo fotográfico foi saqueado e as fotos dos xudeus e os seus fillos que noutro tempo viviran aquí, desaparecendo no rebumbio.
A miña mamá coseume un vestido novo. Unha noite subiume á mesa para darlle os retoques finais. Era un vestidiño de veludo azul cun colo branco moi grande e moitos pregues. Eu estaba feliz. Daba voltas rápida, subida na mesa e o vestido voaba e revoaba arriba e abaixo ao meu redor. A mamá díxome: “Ten coidado que podes caer”. Pero eu continuei voando como unha bolboreta.

O papá chegou a casa. Veu onda min e baixoume da mesa. Nin sequera mirou o meu vestido novo. “Temos que marchar” dixo. “Topei ao pai de Marisha e díxome que esta noite ían deportar a todos os xudeus que quedan na cidade”.

Non había tempo para preguntas. Deixamos a casa e internámonos no bosque. Chegamos a unha casa de labradores.
Fomos onde a corte dos marrans e ocultámonos debaixo dunha palleira. Pola mañá a labradora polaco propietario da casa achegouse a nós e deunos unha tallada de pan e unhas poucas salchichas. Era amiga de Moshalkova, a nosa veciña, quen a convencera de que nos ocultara mentras puidesemos pagar. Estivemos sentados días e días na porqueriza. Aínda a podo cheirar agora. Escoitei os galos alborotados no porche da casa, o rincho dun cabalo preto da casa e o susurro das follas das árbores.
Era polos comezos do inverno. Un vento frío sopraba entre as árbores do bosque. Mirei os bacoriños acochandose onde a súa mamá e díxenme para min “Eu tamén estou ao quente porque estou coa mamá e co papá”. Collín un bacoriño daqueles nos prazos, acariñeino e comecei a xogar cos seu fociño rosado.
Non sei cantos días pasaran ata que un día chegou de súpeto e correndo a señora da casa.
“Os soldados alemáns están cazando xudeus no bosque. Teño medo. Que me psará se vos collen aquí, na miña propiedade?”
“Non se preocupe”, dixo meu pai, “Esconderémonos moi ben no burato”.
“Se cadra non é de abondo”, retrucou xemendo a señora. “A nena pode coller medo e chorar, e se os soldados vos descubren, será a miña fin. Sabedes ben que é o que lles pasa aos que ocultan xudeus”.
Por un momento fíxose o silencio. Estabamos todos quietos, incluso os marráns. Nin sequera se movían as follas das árbores, concientes do perigo.
“Xa sei”, dixo a señora. “Metermos a nena nun saco de patacas. O meu fillo Sasha levará o saco ata o camiño como se fose de certo un saco de patacas e vós os dous, esconderédesvos no burato e cubrireino con palla e esterco. Espero que o fedor manteña aos alemáns lonxe”.

Aínda levaba posto o meu vestido novo pero cando me metín no saco de patacas, xa nin de broma parecía novo. O saco era grande e feito dunha basta arpilleira marrón. O cheiro do saco lembrábame o das patacas podres da corte dos porcos. Enconllíme dentro do saco e pensei “Son unha pataca! Son unha pataca. Non me podo mover. As patacas non se moven. Se veñen os alemán non podo berrar. As patatas non berran”. O fillo da señora levoume ás costas ata que veu a súa nai e dixo que os alemáns marcharan do bosque e xa pasara o perigo.

Os alemáns non nos atoparon. Eu volvín cos meus pais á corte dos marráns. Todo o que eu quería era voar como unha bolboreta.
Os soldados alemáns continuaron cazando xudeus no bosque. A polaca que nos tiña agochados na súa corte estaba aterrorizada coa idea de que nos encontrasen e a castigasen a ela. A pena por ocultar xudeus era a morte. Ela díxolle aos meus pais que deberiamos atopar outro lugar para nos agochar. O papá pediulle que contactase a Moshalkova, a nosa veciña da cidade, quen prometeu buscarnos un novo lugar para ocultarnos.

Uns días despois, oimos pasos ao lado da corte. Asustados, metémonos no burato. O papa tapouno con palla. E abriuse o portón.
“Zisel, Herhsel”, era a voz de Moshalkova. ¡Que alivio! Sengou connosco na corte e díxonos que conseguira co diñeiro que lle dera papá, dous pasaportes polacos, un para unha nai e outro para a súa filla.
“Eu creo que Zisel e Hanechka se poderían vestir como unha nai e unha filla de campesiños polacos e ir onda a miña irmá que vive en Varsovia”. Marshalkova volveuse á miña mamá: “Miña irmá e o seu home están de acordo en que vivades con eles, na súa casa”.
“Nós debemos estar xuntos”, dixo a mamá.
“Iso é perigoso” dixo Marshalkova. “Se chegar coller a Hershel sen pasaporte, arrestábano de inmediato. Nin sequera os polacos poden saír sen un pasaporte.
“Hershel” dixo a mamá ao papá: “Dálle máis diñeiro a Moshalkova e así hache conseguir tamén un pasaporte polaco para ti”.
“Zisel, non é iso. É moi difícil conseguir outro pasaporte polaco aínda con moitos cartos”.
“Esperaremos ata que o logres”, dixo a mamá. “Temos que estar todos xuntos. Por favor, Moshalkova, por favor, consegue un pasaporte para Haershel. Suplícocho”.
“Prométoche que farei o posible por conseguilo”, dixo Moshalkova, e a mamá deulle unha longa aperta.
Aquela noite, antes de ir durmir na corte, o papá dixo “Zisel, Hanechka, quero que vós marchedes”.
“¿E que farás ti?, preguntou a mamá.
“Quero ir ao bosque e unirme aos partisanos”.
Boteille unha ollada abraiada a meu pai. ¿Quen eran os partisanos?
“Hanechka”, díxome, “no bosque hai grupos de soldados xudeus e polacos que combaten os alemáns. Teñen poucas armas, pero úsanas para atacar as patrullas alemás, destruír as vías do tren e voar os trens que levan subministracións para o exército alemán. Quero unirme a eles!
“Pero é moi perigoso”, dixen eu.
“Todo é moi perigoso. Estarmos aquí, neste buraco fedorento é perigoso. Pero prométoche Hanechka que andarei con moito coidado”. E o papá dixo isto cun gran sorriso e chiscoulle un ollo á mamá.
“Hershel” rogou a mamá, “esperemos uns días máis. Se cadra Moshalkova ten éxito e consegue un pasaporte para ti”.
O papá replicou: “Non é bo esperar máis, Zisel. Cada día que pasa é todo máis perigoso. A muller desta casa tamén está perdendo a paciencia e quere botarnos. Mellor usar o diñeiro que temos para pagarlle á familia Skorvrokeck para que vos esconda en Varsovia. En calquera caso, xa me afixen á idea”.
Á mañá seguinte, o papá pediulle á dona da casa que contactase unha vez máis con Moshalkova e comentoulle a súa decisión. Moshalkova trouxo roupas como as dos labradores. Saquei o sucio vestido novo e puxen unha saia ancha e de raias, unha blusa grande e atei un gran pano na cabeza.

Moschalkova deulle á mamá os nosos pasaportes e preparámonos para marchar. O papá abrazoume con forza e besbesulloume ao oído: “Hanechka, cando acabe a guerra virei a buscarvos”. Cando nos separamos do papá eu chorei amargamente.

O fillo de Moshalkova levounos na súa carreta á estación de alí collemos un tren para Varsovia. Controlaron os nosos pasaportes e sen máis problema chegamos sans e salvos a casa dos Skovronecks.

Eu estaba segura de que o papá chegara ao bosque sen maiores dificultades. Pero estaba enganada. Moito despois soubemos que o papá fora prendido no bosque e asasinado. Nunca veu por nós á fin da guerra, como prometera.

Na cidade de Varsovia ninguén sabía que a mamá e eu eramos xudías. Alí vivimos agochadas na vivenda dos Skovroneck, no sexto piso do número 64 da rúa Zelzaneah. O sr. Skovroneck era electricista e a señora Skovroneck vendía xabón no mercado. As súas dúas dúas fillas, Hanka de trece anos e Basha de dez, estaban na escola.

Dous anos vivimos con eles.
Dous anos sen saírmos do edificio.
Dous anos sen camiñar a gusto pola casa.
Dous anos sen achegarnos a unha fistra, só andando a gatas por baixo delas.

Durante dous anos Hanka e Basha non trouxeron a casa amigo ningún. Estáballes estritamente prohibido dicir a ninguén que estabamos nós na súa casa. Era un segredo cuestión de vida ou morte.

A mamá era a responsable da limpeza da casa. Tamén cocía o xabón que a señora Skovroneck vendía no mercado e cosía e remendaba as roupas de todos. Á noitiña, axudaba ás rapazas cos deberes do cole. Eu sabía moitas das respostas ás preguntas das nenas, pero calaba porque non quería incordialas ou enfadalas.

Pola mañás, así que todos marchaban da casa, sentíame unha raíña. Regaba as plantas que a señora Skovroneck me regalara, lía nos libros das nenas e agatuñaba por debaixo das fietras para sentir as voces dos nenos xogando no patio. Tamén falaba coa mamá en susurros para que ninguén nos puidese oír.

Eu sentábame onda a porta e escoitaba os pasos da xente ao subir e baixar as escaleiras. Recoñecía polo andar aos Skovronecks. Eu sabía cando estaban para entrar na casa e observaba o movemento da manilla da porta –o sinal para abrila. Ningún dos Skovronecks tocaría a campaíña ou petaría na porta. Se calquera tocaba ou petaba, eu sentíame como se fallase por non ter escoitado os pasos nas escaleiras. E esparaba tensa e calada ata que os pasos se afastaban.

O piso dos Skovroneck estaba preto do gueto onde mandaran vivir os xudeus. Era o gueto máis grande que había. A señora Skovronec díxolle á mamá que había xudeus que fuxían do gueto e ían ao mercado. Eles falaban de atosigamento, fame e enfermidades. Dixéronnos que estaban sacando aos xudeus do gueto en trens. A señora Skovronec dixo que a xente no mercado estaba dicindo que algo ía pasar no gueto.

Unha noite, mentres todos durmían, escoitamos o ruído de explosións que viñan do gueto e o ceo volveuse vemello. Non me puiden resistir e achegueime a mirar pola fiestra. A mamá estaba de pé ao meu lado. Non falamos, só choramos.

Sabiamos que os poucos xudeus que quedaban no gueto estaban loitando cos alemáns ata o últimno alento. Os xudeus a penas tiñan armas e os alemáns usaban rifles e tanques. Os xudeus non tiñan posibilidade ningunha.

Unha noite soaron as sirenas. Os alemáns estaban bombardeando o gueto desde o aire. A familia Skovronec e todos os demais veciños do edificio baixaron ao refuxio antiaéreo. A mamá e eu permanecimos no piso. A mamá cubriume co seu corpo e díxome que non mirara, pero eu algo guichei. A través da ventá puiden ver como caían as bombas. Estaba abraiada. As bombas non eran redondas como imaxinara senón que parecían botellas pequeniñas. Así, deitadas unha encima da outra, permanecimos ata que acabou o bombardeo.

Uns poucos días despois, a señora Skovroneck díxonos que non deixaran ningún xudeu no gueto e que o queimaran de todo. Díxo tamén que no mercado os polacos comentaban como os xudeus do gueto se atreveran a rebelearse contra os alemáns.

Ninguén podía saber que a mama e eu estabamos escondidos no piso dos Skovroneck. Cada vez que viña algún convidado, a Mama e eu agochabámonos nun armario. Unha vez que viñera unha visita inesperada, non nos deu tempo á mamá nin a min de meternos no armario da roupa, así que nos metemos na caixa do carbón e a señora Skovroneck sentou por riba ata que o visitante sorpresa marchou.
Ás veces debiamos pasar horas no armario da roupa, sen movernos nin dar un chío. Cando estaba no armario, imaxinaba que era un pequeño trasno que vivía no bosque e levaba un vestidiño azul e un sombreiro vermello cun ponpón. Imaxinaba que podía beber o orballo do chan do bosque e camiñar entre as flores adiviñando os seus nomes polo arrecendo.

Tiñamos decidido que se os soldados alemáns viñesen buscando xudeus e chegasen ata o cuarto piso, a mamá e eu baixariamos ata o quinto e chimparíamonos embaixo. Así, os alemáns nunca saberían que estiveramos agochadas no piso dos Skovroneck e libraríanse do castigo por ternos ocultado. Un día viñeron os alemáns buscar no edificio e axiña chegaron ao cuarto piso. A mamá colleume da man e estaba para levarme canda ela ao quinto piso, como prometeramos, cando Hanka Skovroneck parouna. Colleu unha longa escada e díxonos que subíramos ao tellado do edificio. Sentamos alí, petrificadas unha hora enteira ata que Hanka nos chamou para que baixasemos. Os alemáns chegaran só ao quinto piso e… marcharan.

A mamá, Hanka, e eu bailamos como tolas dentro do apartamento. Era unha danza de felicidade, un baile de vitoria sobre as forzas do mal.

Tiña eu dez anos cando a guerra, por fin, rematou. A mamá e eu collemos un tren e voltamos á nosa vella aldea de Biala Ravska, agardando desacougadas encontrar a papá e se cadra, a algún outro sobrevivente da nosa familia. Un vello veciño noso, polaco, colleu tamén o tren. Pensei que se alegraría de vernos, pero nin sequera parou a ollada en nós.

Fomos á nosa vella casa de Biala Rawka. Mirei a través da fiestra. Todo seguía como se nunca tiveramos marchado. Pero unha familia polaca sentaba na nosa mesa. Xa non era máis a nosa casa. Era como se nunca tivesemos sido de alí.

Fun a casa da miña amiga Marisha mentres a mamá foi á casa da muller que nos agochara onda os marráns á cata de noticia do papá. Pero Marisha xa non era a a miña amiga. Pasaran demasiadas cousas. Demasiadas cousas pasaran desde os días cando xogabamos ao escondite entre as árbores detrás da nosa casa.

A mamá volveu da casa da polaca e non dixo unha palabra. Non tiven que preguntar. Estabamos soas. A mama e eu. Perderamos ao papá. Perderamos á avoa. Perderamos aos nosos tíos, tías e primos. Todos os xudeus da nosa aldea, a non ser trinta e cinco adulto e dous nenos –eu era unha deles- desaparceran.

Á mañá seguinte marchamos de Biala Ravska. Para sempre.
Marchamos vivir a outra cidade. A mamá dediciu que non lle diriamos a ninguén que eramos xudías. A mamá traballou de costureira mentres eu estudaba nunha escola polaca. Eu fun co resto das nenas da miña clase á igrexa e a aprender a relixión católica. Unha vez o cura preguntou unha cousa e só eu souben a resposta. O cura sorriu e dixo “Hanechka, se non chego saber que eras católica ía pensar que tiñan cabeza de xudía.

Despois de que crego me dixera aquilo, empecei a pensar nas miñas raíces xudías. Decateime de que era xudía, e non quería ocultar a miña identidade nunca máis. Inmediatamente voltei a casa e díxenlle á mamá que parasemos de facernos pasar por católicos. Eu quería ir vivir a outra comunidade onde houbese outros xudeus e a mamá estivo de acordo.

De alí a un pouco, marchamos a Lodz. Era venres. Cando a mamá a eu iamos camiñando pola rúa, vimos un par de cadelabros alumeando nunha ventá.
“É a véspora do Sabath”, dixo a mamá en voz baixa.
A mamá achegouse e petou na porta. Cando se abriu ulín as especies e o cheiro do peixe que estaban cociñando. A mamá rompeu a chorar e abrazou á muller que lle abrira. Estabamos de novo entre xudeus.

A mamá coñeceu a un xudeu de Lodz chamado Yosef Kupershmit que perdera a súa muller e á súa filla na guerra. Axiña casaron e Yosef converteuse no meu novo papá. Un ano despois naceu Avraham, o meu irman.

Yosef díxome que o meu nome hebreo era Hannah. De alí en adiante, sempre lle dixen a todo o mundo que me chamaba Hannah, e non Hanechka. Sentíame tanto unha parte do pobo xudeu que todo o que quería era chegar á Terra de Israel. Uninme a un grupo que se chamaba “HaChalutz”, (Os pioneiros) e escoitei numerosas historias sobre a Terra de Israel. Recei para que algún día puidese chegar alá. Eu sabía que miña familia non ía quedar en Polonia. Eu dicíalle a todo o mundo que eu iría vivir a Israel e a ningun outro sitio do mundo.

O vinte e oito de xaneiro de 1949 chegamos a Israel. O noso barco chamábase “HaAtzmaut” (Independencia) e así que se achegou ao porto de Haifa, eu vin o monte Carmel e souben que finalmente estaba na casa.

Vivín en Tel-Aviv con meus pais e estudei enfermaría. Hoxe son enfermeira en Tel-Aviv. Casei cun home que se chama Yitzchak Gofrit. Temos un fillo que se chama Ofer. Ofer fíxose médico e agora vive en Xerusalem coa súa muller Dafna e os seus fillos Shani, Gal e Ben. A miña mañá, Zisel, viviu unha vida longa e seguiu cosendo ata que de vella perdeu vista.

Nunca esquecermos á familia Skovroneck. Eles recibiron un certificado e unha medalla por seren “Xustos entre as nacións” e plantamos unha árbore no seu honor no Yad Vashem de Xerusalem.

O que acabo de facer é contarvos unha pequena parte da historia que sempre levei comigo. Estaría encantada de contestar ás vosas preguntas ou oír os vosos pensamentos sobre a miña historia. Por favor, escribídeme a Israel. Velaquí o meu enderezo:

Hannah Gofrit
250 Dizengoff Street
Tel-Aviv 63116
Israel

Agardo as vosas novas.

Shema Europa...

2011-01-26T23:51:00.000-08:00

Por Julio Bejar
.

Escoita, Europa, hoxe dia 27 celébrase por quinto ano consecutivo o Memorial Internacional das Vítimas do Holocausto. A Asociación Galega de Amizade con Israel (AGAI) ten promovido en todas e cada unha das suas edicións diversas iniciativas encamiñadas a comemorar esa data, na que en 1945 o exército soviético entraba no complexo concentracionario de Auschwitz-Birkenau. Este ano a AGAI, para alén doutras propostas, ven de solicitar ao concello de Vigo que inclua no seu rueiro o nome do Doutor Eduardo Martínez Alonso, que salvou a vida de centenares de xudeus nunha rede clandestina de foxida.

Por que comemorar às vítimas da Shoá?

Ao analisarmos a Shoá apreséntase sempre a necesidade de explicar o irracional en termos racionais. Historicamente, supuxo o primeiro intento por destruir un povo fisicamente até o último dos seus integrantes, como resulta evidente no fúnebre reconto dos números que eran tatuados na pel en Auschwitz codificando as distintas etapas da destrucción da xudearia europea, e no programa rigorosamente sistemático ideado e implementado polos promotores desta forma de tanatopolítica.

En apenas tres anos e sete meses foron asasinados seis millóns de xudeus –deles millón e meio de crianzas- e outros cinco millóns de ciganos, homosexuais, testemuñas de Xeová, discapazitados e disidentes. Como sinala Primo Levi en “Se isto é un home”, a própria maneira escolhlda para exterminar era ostensibelmente simbólica: cumpria usar, e usouse, o mesmo gas venenoso que se utilizaba para desinfectar as estibas dos barcos e os locais infestados de piollos.
Mais o Holocausto non é singular polo número de vítimas en que derivou; Rusia, por exemplo, perdeu arredor de vinte millóns de habitantes durante a 2ª Guerra Mundial. A característica distintiva da Shoá, porén, é a da aniquilación dunha cultura na sua totalidade. A xudearia de Europa do Leste deixou de existir para sempre. A Shoá non ten tanto a ver co número de mortos, senón cunha maquinaria perfeitamente deseñada para eliminar aos xudeus como categoría.

Sabido é que Europa non moveu un só dedo durante eses tres anos e sete meses en que a máquina de exterminio funcionou día e noite (e nomeadamente España, o único lugar do continente onde os nazis non chegaron xamáis a seren derrotados militarmente). Europa sempre tivo unha certa ofuscación co exterminio de xudeus; às veces moderada, às veces exacerbada, mais de maneira crónica sempre latente: as matanzas às mans dos Cruzados, a Santa Inquisición, os pogromos rusos do XIX e, finalmente, a Shoá como expresión máis depurada desa civilización capaz de designar nun grupo diferente a ese “outro” a quen violar, saquear e asasinar a vontade.
O odio contra o xudeu é un odio vello e único, rastrexábel nas sociedades paganas e nas relixiosas; en sistemas parlamentarios e sob reximes totalitarios. Durante a Diáspora foron acusados de conspiradores cosmopolitas, e agora que viven num Estado de seu son tildados de ferozes razistas. Se para seren aceitados renuncian à sua identidade e se asimilan nas sociedades nas que viven, suspéitase que exercen o quintacolunismo; do contrario, acúsaselles de querer vivir isolados en ghettos. Se invisten o seu diñeiro é porque son os amos do mundo, e se o aforran, uns porcos avarentos.

Shylock, o mercader de Venecia, nun belísimo monólogo de Shakespeare, pergúntanos se acaso un xudeu non ten ollos, se non ten mans, órgaos, sentidos, afectos, paixóns? A resposta de Europa sempre ten sido que non, que os xudeus beben o sangue dos non xudeus, que provocan pragas e emponzoñan os pozos, que se reúnen en segredo para ordear a conquista do mundo, que foron os asasinos do mesmísimo Deus. Non hai odio máis antigo e irracional que este contra os xudeus.

Perguntar, portanto, pola causa da Shoá, pola causa da xudeofobia é tan absurdo como perguntar à vítima dunha violación se o vestido que levaba era demasiado atrevido. Ao perguntarmos pola causa da xudeofobia estamos presupondo que a vítima é culpábel sequer en certa medida. Os xudeus foron simplesmente o chivo expiatorio elixido nos anos trinta, os culpabeis do advenimento do nazismo, igual que decimos que o culpábel da expansión yihadista dos nosos dias é o Estado opresor xudeu. O antisemitismo dos nosos días, despois de que en 1948 – tras 2000 anos - a soberanía xudía fose restabelecida no territorio histórico de seu, focalízase no Estado de Israel. A principal manifestación do antisemitismo actual é o antisionismo, o intento de deslexitimar ese Estado para impedir que os xudeus se podan defender.

A 65 anos de distancia podemos afirmar que a comunidade internacional aprendeu algo tremendamente cruzial do Holocausto: que o asasinato en masa de millóns de xudeus é algo que remata sendo socialmente aceitábel; e os islamistas, nas suas variantes máis esquizoides, son quen mellor teñen asimilado esta lección. É a nosa obriga moral lembrar permanentemente para que aquilo non se repita.

Elie Wiesel, supervivinte xudeu dos campos, diz nunha das suas páxinas máis comovedoras: “Nunca esquecerei os rostos pequenos das crianzas, cuxos corpos vin converterse en espiral de fume baixo un silencioso céu azul. Nunca esquecerei esas lapas que consumiron para sempre a miña fé. Nunca ese silencio nocturno que me privou, para toda a eternidade, do desexo de vivir. Nunca”. Nunca máis.

Galicia-Hoxe 27 de xaneiro de 2011

Historia xeral do Holocausto

2011-01-22T04:27:00.001-08:00

Exposición en Lugo

2011-01-21T04:33:00.000-08:00

Exposición Memoria do Holocausto

View more presentations from GZ-Israel.

Testemuño de Micheline Wolanowsky

2010-12-07T16:26:00.001-08:00

Micheline Wolanowsky from galicia israel on Vimeo.

JACQUES STROUMSA

2010-11-19T00:31:00.001-08:00

Afonso Vázquez-Monxardín xunto a Jacques Stroumsa no Yad Vashem en Jerusalem

Por Afonso Vázquez-Monxardín
La Región de Ourense - 19.11.10

O día 17 de xullo de 2009, cando tiña 96 anos, colleu Jacques Stroumsa moi de madrugada un autobús no porto de Eilat, alá no fondo do golfo de Aqaba, no extremo sur de Israel, para ir dar unha charla ao Yad Vashem, o centro da memoria xudía en relación co holocausto. Erguérase moi cedo porque tiña ilusión por vir ao encontro dos docentes españois que estabamos naquela fornada. Era o colaborador, a testemuña máis veterana da sección de lingua española da institución dos gardiáns da memoria.

Cun fiíño de voz que nos facía estar a todos en escrupuloso silencio e arrechegados á súa mesa relataba os anos de infancia nunha Salónica descougada. El nacera en 1913, un ano despois da incorporacion da cidade a Grecia. Máis de oitenta mil españois xudeus mantiñan daquela viva a lingua que el estaba usando pousadamente naquela sala, ese español medieval de fonética arcaica entrefebrado con pingas de vocabulario apañado dos países por onde pasaran aqueles xudeus errantes antes de topar o acougo xeneroso do imperio otomano. Contaba como existían daquela escolas promovidas por Francia, Italia, Inglaterra, incluso Alemaña, pero non España, naquel recuncho multicultural, segunda cidade xa de Grecia nun momento de anexión integradora. Salónica fora durante moitos séculos unha especie de Xerusalem xudía sobre todo, pero tamén turca e grega. Coa anexión, a minoría turca devecera de forma radical, pero a xudía ía resistindo. Contaban o sr. Stroumsa como era a súa familia de músicos, de violinistas, e como se fixo enxeñeiro industrial en Francia onde botou uns anos antes de voltar a Salónica para traballar e cumprir co servizo militar. Coa súa vida e viaxes cosmopolitas e co seu bo oído, chegou a falar moitas linguas, castelán, turco, grego, hebreo francés... Estaba orgulloso. Pero un día aquel mundo veuse abaixo. Chegaban ecos de Alemaña e Polonia. Non podía ser. Era demasiado terrible para ser certo. Non podía haber tanto mal. Pero o mal chegou. Metérono nun tren coa súa familia. No tren 16, xunto outros 2.499 xudeus de Salónica, un día da primavera de 1943. Chegaron ao destino. Separáronos. En 1.685 non gastaron tinta. Directamente saíron polas chimeneas de Auschwitz. Entre eles a súa muller embarazada de oito meses, seus pais e os sogros. Aos outros 815 tatuáronos. Un triángulo como xudeu, un G como grego, e un díxito.

E Jacques salvouse, curiosamente, pola música. Como violinista tatuado no inferno. Porque como di o título dun dos seus libros, “Elixin a vida”. Logo houbo de traballar de enxeñeiro escravo. Pero non había outra escolla: suicidio ou supervivencia. E debía seguir vivo para dar testemuño do horror. Para impedir o esquecemento e para evitar o odio.

Así que marchou o velliño, falamos. E dixéronnos que houbera moitos israelís que non acolleran ben aos saídos dos campos de concentración. Eran culpables de sobrevivir, de facer o posible e o imposible por cumprir o mandáto bíblico de manter o fío da vida. Israel non quería, non debía ser a casa só dos heroes, dos combatentes, senón de todos os supervivintes.

Jacques Stroumsa acabou reconstruíndo a súa vida xunto con Lora, de Atenas, e nos últimos anos deleitábase coa súa neta violinista. Pechou o círculo da vida alá na desacougada e esperanzada Xerusalem, o outro día, cando era tempo de magostos en Ourense. Que a terra che sexa leve, Jacques.

O son do Holocausto

2010-09-03T17:05:00.000-07:00

A orquestra formada por 16 violíns pertencentes a xudeus vítimas do nazismo sae de Israel nunha xira europea

Por Rodrigo Carrizo

Sion - 21/08/2010

.
Para o oínte desprevido podería parecer unha orquestra como tantas outras. Pero non o é. Estes mozos que interpretan obras de Vivaldi non tocan calquera violín, senón instrumentos que foron testemuñas mudas do Holocausto. Violíns que pertenceron a homes e mulleres asasinados nos campos de exterminio nazis. Un deles serviu mesmo para distraer ás vítimas que desfilaban cara aos traballos forzados ou as cámaras de gas. "Baixo o sol, a choiva ou a neve", explica Amnon Weinstein, un luthier israelí, iniciador do proxecto bautizado como "Os violíns da esperanza". Neste a súa viaxe á memoria acompáñalle un dos mellores instrumentistas da súa xeración: o israelí Shlomo Mintz. Ambos recalaron na Suíza francesa grazas a unha iniciativa do Festival Internacional de Música de Sion. Trátase da primeira xira desta orquestra formada por de 16 instrumentos únicos: Nunca abandonara Israel e, segundo anuncia Mintz, unha das etapas da xira será en xaneiro de 2011 en Madrid.
.

A historia desta orquestra comeza en realidade en 1936, cando o músico polaco Bronislaw Huberman, preocupado polo extremismo político en Europa, decidiu emigrar a Xerusalén. Desde alí convocou á crema dos instrumentistas xudeus do seu tempo para fundar unha orquestra. A formación recibiu o nome de Orquestra de Palestina e o seu primeiro director foi Arturo Toscanini. Hoxe é coñecida como Orquestra Filarmónica de Israel e está baixo a batuta de Zubin Mehta. "Moitos daqueles músicos que chegaron a Israel despois de 1945, levaban violíns alemáns. Como ninguén quería obxectos fabricados en Alemaña, nalgúns casos foron queimados e noutros vendidos", explica Amnon Weinstein. O seu pai comezou a comprar eses instrumentos procedentes de sobreviventes do Holocausto para crear unha colección. "Unha sabia decisión", valora o fillo, "pois estes violíns poden transmitir co seu son a experiencia do que pasaron. Moi en particular agora, cando as últimas testemuñas directas desaparecen".
.

A peripecia destes instrumentos está a ser filmada para a posteridade nun documental no que participa Shlomo Mintz. O músico tocou o seu violín ante o barracón de Auschwitz-Birkenau onde estivo interna até a súa morte o 4 de abril de 1944, Alma Rosé, sobriña de Gustav Mahler. Rosé era a directora da orquestra de mulleres do campo da morte.

León Felipe na voz de León Felipe. "Auschwitz"

2010-08-17T02:10:00.000-07:00

Poema en audio: Auschwitz de León Felipe por León Felipe

Tesalónica–Auschwitz–Tel Aviv: As lembranzas de Shmuel Naar

2010-07-20T18:21:00.001-07:00

Shoah: Abraham Bomba

2010-05-07T21:11:00.000-07:00

Holocausto

2010-03-30T19:31:00.000-07:00

O negacionismo é constitucional?

2010-02-12T17:39:00.001-08:00

No número 153 da revista Tempos Novos, correspondente ao mes de febreiro de 2010, aparece publicado un artigo de Laureano Xoaquín Araujo Cardalda titulado "O negacionismo é constitucional?". Como poderedes ver é unha carta aberta ao Ministro de Xustiza, o galego Francisco Caamaño.

Tempos Novos, 153, Febreiro 2010, 51 53

View more documents from GZ-Israel.

Pensad que esto ha sucedido. Grupo Eleuterio Quintanilla

2010-02-03T17:32:00.000-08:00

Por Diana Priegue Caamaño*
Revista Galega de educación - Núm. 44 • xuño 2009
http://www.equintanilla.com/documentos/revistagalega.zip

.
O Grupo Eleuterio Quintanilla está composto por docentes dos diversos niveis da ensinanza pública e leva máis dunha década traballando, entre outros aspectos, na análise e elaboración de materiais curriculares a prol da aceptación da diversidade e o rexeitamento de calquera discriminación por razón de nacemento, raza, sexo, relixión ou outra condición ou circunstancia persoal ou social. Nesta mesma liña se sitúa a nova publicación do Grupo, a través da cal os seus autores pretenden, na medida do posible, contribuír ao estudo do Holocausto dende a escola. Neste sentido, debemos ter en conta que a contribución da pedagoxía ao estudo das causas e consecuencias do nazismo foi máis ben escasa e, unicamente, dende a Educación para a Paz se teñen realizado algúns traballos con tal finalidade. “A necesidade e importancia da temática abordada neste libro”, con estas palabras comeza o recentemente falecido Suso Jares o prólogo deste libro facendo referencia á escasa relevancia que ata o momento se lle ten outorgado a esta temática. Un libro que, como os propios autores sinalan, ten sentido pola escasa cultura que existe no noso país sobre un dos acontecementos centrais da Europa do século XX e vixente aínda nos nosos días.
.
Lembremos, por exemplo, as continuas invitacións dos medios audiovisuais a revivir aquela tremenda realidade. O Holocausto, retomando novamente palabras dos autores, constitúe unha gran oportunidade para que dende as escolas os docentes poidan traballar na construción da cidadanía, unha cuestión que coa aprobación da LOE (máis aló dos debates políticos que neste sentido se teñan xerado) se ten convertido nunha das prioridades do sistema educativo do noso país. Atendendo á organización da obra, o primeiro aspecto que debemos subliñar é que se compón de tres capítulos claramente estruturados, o cal facilita enormemente a súa lectura e manexo. No primeiro deles, recóllense os aspectos clave dunha investigación que conta con dúas partes diferenciadas pero ao mesmo tempo complementarias. Por un lado, realízase unha análise dos libros de texto máis habituais nas nosas escolas nos niveis de 4º de ESO e 1º de Bacharelato e naquelas materias que acostuman a recoller aspectos relacionados co Holocausto, quedando a mostra final en 42 manuais. A segunda parte da investigación ten como principal propósito analizar o nivel de coñecementos e actitudes dos estudantes dos niveis referidos, así como avaliar as fontes do dito coñecemento.
.
O segundo capítulo ten a súa orixe nos resultados da investigación realizada. Tanto a análise dos manuais escolares como os coñecementos e opinións dos alumnos implicados no estudo levado a cabo, nos invitan a reflexionar sobre a perspectiva que ata o momento dirixiu o tratamento deste acontecemento nas escolas. Os autores presentan unha interesante proposta didáctica con numerosas orientacións metodolóxicas para o estudo do Holocausto dende a escola. O capítulo terceiro, é dicir, o que pecha o libro, enriquece en alto grao a proposta didáctica dos autores. Nel recóllese unha magnífica selección de recursos, agrupados en función do seu formato (libros, vídeos,...) ou temática (arte, música...), que será de gran utilidade para o profesorado. Se ben son moitos os aspectos a destacar desta publicación, non queremos deixar de reiterar a súa relevancia nun momento histórico no que é clara a necesidade de inverter maiores esforzos na formación de futuros cidadáns, sobre todo no que ten que ver cos valores e principios propios dunha sociedade democrática. Trátase, en definitiva, de incrementar o capital cívico do alumnado. No entanto, atopámonos con que boa parte do profesorado, elemento clave no proceso, encontra numerosas dificultades para afrontar os novos desafíos que a sociedade actual lle ten encomendado. Tal e como se ten posto de manifesto en diversas investigacións realizadas sobre esta cuestión, a falta de formación e recursos son dous dos principias obstáculos que impiden, ou polo menos limitan, o seu quefacer profesional. Por todo o dito, consideramos que os docentes atoparán nesta publicación resposta a moitos dos atrancos que poidan xurdir no camiño, ao tempo que, desexamos, sirva de referente para a elaboración de manuais de similares características.

* Diana Priegue Caamaño é profesora na Universidade da Coruña

Galegos no campo de Mauthausen

2010-01-30T13:44:00.001-08:00

Por Henrique Sanfiz
www.radiofusion.eu
.

En 1997 Roberto Benigni dirixiu e protagonizou a película La vida es bella, onde relata a vida nun campo de concentración nazi. Un ano antes morreu en Fene, Xoán Xosé Casal Chao "Chucho", quen pasou 4 anos no campo de Mauthausen. Contáballe ao seu sobriño que tiñan que comer as raices das arbores. Hoxe, 27 de xaneiro, conmemórase mundialmente o Dia da Memoria do Holocausto.

"Andaban con eles coma cos gorrións" contaba Avelino Casal do seu tio Chucho. Os nazis viñan por eles aos barracóns, seleccionaban a uns cantos, e dicianlles: "Imos facer unha viaxe, metíannos nun tunel onde botaban o gas, os tonteaban e logo xa ian para o forno".

Xoán Xosé Casal Chao nacera en Barallobre (Fene A Coruña) o 30 de abril de 1910. En 1936 era cabo segunda do cruceiro Miguel de Cervantes, buque que se atopaba en Ferrol, pero que recibe ordes de coller rumbo ao estreito de Xibraltar. O 19 de xullo a dotación do barco, ao ter evidencia de que os xefes e oficiais pretenden sumarse ao golpe de estado contra a República, os deteñen e toman o mando do cruceiro. O Cervantes permanecerá durante toda a guerra defendendo o réxime establecido pola zona do Levante. En marzo de 1939 a raiz da entrada das tropas de Franco en Cartagena, Casal logra pasar a Francia e se instala en Marsella, onde ao pouco xa o prenden as tropas alemáns. Entra deportado no campo de exterminio de Mauthausen en abril de 1941. O Exercito americano libera aos presos en maio de 1945 (Estou vivo por unha hora, contarálle Chucho ao seu sobriño) e él entón trasládase a Toulouse onde entrará a traballar nunha fábrica de bicicletas.

Andando os anos fai xestións para retornar a Galicia e volve na década dos 50, volvendo vivir coa súa muller e cunha filla. Casal Chao entrará logo a traballar en Astano. Xunto con Chucho, outros galegos viviron tamén o pesadelo dos campos nazis. O ferrolán Marcelino Pardal Pouso, (falecido no pasado ano 2009 en Beziers Francia), o tamén ferrolán Antonio Cendán, os mugardeses Manuel Fernández García (Olmedo) e José Pereira; Carlos Romero Rebón, de Cervás, Ares; os ferrolans Francisco Gómez Iglesias e Manuel Ponte Palmeiro; José Andrés Pena Losada, de Franza (Mugardos); Manuel Peña Martínez, de Freixeiro (Narón). O grupo máis grande de galegos en Mauthausen o formaban os procedentes de Ferrolterra.

Podes escoitar O sobriño de Chucho contaba cómo se vivía en Mauthausen

Avelino Casal faleceu no ano 2007

La chica Einstein

2010-01-27T16:03:00.000-08:00

O convoi.

2010-01-19T19:45:00.001-08:00

Alexandra e Florian, estudantes de Erasmus, vanse de road-movie polas estradas de Europa en procura das discriminacións que aínda arrasan nas nosas sociedades. Séntense inspirados pola lectura do Diario íntimo que unha moza xudía de 27 anos, Etty Hillesum, redactou en Ámsterdam entre 1941 e 1943. Etty mostra a súa fe inquebrantable no Home á vez que este cumpre o seu proxecto histórico máis macabro: "Xa o sei todo", escribe. "E con todo, considero que a vida é fermosa e está repleta de sentido. En cada instante". A través das persoas que se cruzan no seu camiño en Ámsterdam, Bruxelas, Colonia, Berlín e Auschwitz, Alexandra e Florian toman conciencia dos mecanismos que foron accionados durante o pasado e que non hai que perder de vista se non queremos ceder ao medo e o odio. Cada testemuña que nos atopamos parece preguntarnos: "Hoxe, a Vida, por onde está transitando?"

El Convoy PART A (ESP)
por BOSSUROY

El Convoy PART B (ESP)
por BOSSUROY

El Convoy PART C (ESP)
por BOSSUROY

Holocausto. De Alfonso Zapico

2010-01-15T18:52:00.001-08:00

Un traballo en banda deseñada do debuxante asturiano Alfonso Zapico, editado polo grupo "Zivia Lubetkin" que podes - e debes - descargar de balde AQUI

Día da Shoá en Casa de Israel

2010-01-15T11:59:00.000-08:00

Dia da Shoá en Casa de Israel

View more documents from GZ-Israel.

Detrás das cámaras (1930-1945). O cinema alemán durante o nazismo

2010-01-03T19:21:00.000-08:00

Detrás de las cámaras (1930 1945)

View more documents from GZ-Israel.

Nunca Korczak llegó a Jerusalém. De Jaime Vandor

2009-12-08T18:36:00.001-08:00

"Nunca Korczak llegó a Jersualém". De Jaime Vandor. Podes descargar aquí a (versión completa en PDF)

Cracovia antes da catástrofe

2009-12-08T08:23:00.000-08:00

Cracovia Antes Da Catastrofe

View more presentations from GZ-Israel.

Regreso á filmación do inferno

2009-11-19T17:46:00.000-08:00

'Shoah', a monumental e imprescindible película de Claude Lanzmann sobre o Holocausto, revive en DVD aos 24 anos da súa estrea

Son 9 horas dun total de 350 rodadas

Por Joaquín Estefanía

.
Nas últimas semanas apareceron, en distintos formatos, dúas películas que desvelan dous exterminios ocorridos nos anos corenta do século pasado (a década máis sanguenta da centuria), e que rompen o intento dos xenocidas de que os seus actos permanecesen ocultos. Para maior interese, os asasinos pertencían a dúas ideoloxías contrapostas -o comunismo, o nazismo- cuxo común denominador era o odio á democracia. Trátase de Katyn, do polaco Andrzej Wajda, e de Shoah, do francés Claude Lanzmann.

Katyn, estreada en 2007 e exhibida nos cinemas comerciais españois (aínda está na carteleira), conta a matanza de máis de 20.000 militares polacos a mans do Exército Vermello, en 1940, mentres a URSS invadía Polonia. Na película nárranse os últimos días das vítimas antes de ser enterradas no bosque de Katyn, nas proximidades de Kiev (Ucraína). Shoah foi estreada en 1985, despois de 11 anos de traballo do seu director, o xornalista Claude Lanzmann (París, 1925), director moitos anos da revista Les Temps Modernes, que fundou Jean-Paul Sartre. Desde entón, só os circuítos de cinéfilos puidérona ver en España: dous días nun cinema comercial en Madrid, sen tradución en castelán; durante unhas xornadas no Instituto Francés; a súa emisión na madrugada, e case sen darlle publicidade, pola 2 de TVE... Pouca cousa máis. Agora aparece en versión DVD (Filmax), con subtítulos en castelán.

Trátase de máis de nove horas de proxección (das 350 horas que foron gravadas por Lanzmann) nas que sen imaxes de arquivo, sen música que multiplique as emocións, sen secuencias de ficción, cos campos de exterminio tal como estaban no momento en que foi filmada, só a través do relato espido, descríbese o proceso de produción do exterminio de seis millóns de xudeus: a solución final adoptada polos nazis en Wansee, nos arredores de Berlín, a principios da década do corenta. Son catro longos DVD, rodados sen amenidade nin concesións. Unha película imprescindible, sen retórica algunha.

Ao tempo, aparece en España un libro da mesma categoría. Trátase de "Desde aquela escuridade. Conversacións co verdugo" (editorial Edhasa) no que a xornalista e historiadora Gitta Sereny entrevista nos anos setenta a Franz Stangl, comandante dos campos de exterminio de Sobibor e Treblinka, cando o nazi atopábase en prisión despois de ser xulgado por xenocidio. Stangl fora sentenciado a cadea perpetua como corresponsable do asasinato de 900.000 persoas en Treblinka. Morreu dun ataque ao corazón ao día seguinte da última sesión de preguntas de Sereny. Treblinka, e outros campos do universo concentracionario como Sobibor, Bélzac ou Chelmno -que aparecen abundantemente en Shoah-, eran espazos dedicados única e exclusivamente ao exterminio sistemático. En Treblinka procesábanse" (asasinaban) -en concepto desenvolvido polo seu comandante no libro citado- até 5.000 persoas en tres horas.

Nas relacións dos nazis cos xudeus houbo dúas etapas; na primeira, de 1933 a 1939, os xudeus son perseguidos e marxinados, como noutros recunchos da historia, pero non asasinados. Logo chega a guerra e as execucións en masa, que son o específico do nazismo: a solución final, como destaca en Shoah o historiador Raúl Hilberg.

O filme describe con nudez o proceso de produción da morte en masa, desde os primeiros momentos, nos que se utilizan artesanalmente os camións como cámaras de gas usando os tubos de escape (anhídrido carbónico), até o gas zyclón, que mataba as vítimas en 10 ou 15 minutos como máximo. A Treblinka, por exemplo, chegaban os trens en convois con 40 ou 50 vagóns de xente amoreada; os portelos tiñan arame de púas para que non puidesen escapar. No teito situábanse os "cans de sangue", como chamaban aos ucranios ou letóns. Estes últimos eran os peores, segundo os testemuños filmados. Ao chegar os prisioneiros espíallos e quitábanselles os aneis, e en dúas horas todo terminara. As mulleres e os nenos eran os últimos, e esperaban ao raso a unhas temperaturas de entre 10 e 20 graos baixo cero.

A secuencia era a seguinte: primeiro, o tren; logo, o desfiladeiro (que chaman "o camiño do ceo") onde tiñanse que espir e esperar a que acabasen cos anteriores; a continuación, a cámara de gas; máis aló, o forno crematorio e por último, nalgúns lugares como Auschwitz-Birkenau, "o lago das cinzas", onde as arroxaban tras a cremación. Para os vellos e enfermos, a última estancia non era a cámara de gas, senón o "hospital", unha fosa na que dabaselles un tiro na caluga.

Un dos nazis que entrevista Lanzmann, filmado con cámara oculta, eleva o ton con indignación cando di que aos homes pegábanselles culatazos e lategazos para que entrasen nas cámaras de gas onde presuntamente íaselles a despiollar, pero "nunca ás mulleres e aos nenos". Entón, o director pregúntalle: "Por que tanta humanidade?".

Os nazis disimulaban durante todo este proceso, para que non se desbordase o pánico e a desorde, e non se perdese tempo de modo que a solución final fose no tempo planificado. Lanzmann entrevista a ao redor de dúas ducias de persoas, vítimas, testemuñas e nazis. A dous destes últimos gravounos sen que eles soubéseno e co compromiso (roto) de que non desvelase a súa identidade.

Si tivese que elixir secuencias máis tremendas que o resto -o que presenta moita dificultade- poderíanse sinalar dúas. Na primeira, que dura máis de vinte minutos, un antigo perruqueiro polaco, Abraham Bomba, conta como debía cortar o pelo (que se enviaba logo a Alemaña) ás mulleres, espidas, antes de entrar na cámara de gas. Moitas delas eran do seu mesmo pobo. Eran 16 perruqueiros, un dos cales cortou o pelo á súa muller e filla antes de velas por última vez, tentando que o seu último minuto non fose insufrible e, por tanto, sen dicirlles onde ían.

A segunda secuencia, agudísimamente dramática, ocorre cando un dos entrevistados conta que o seu labor era sacar aos gaseados dos camións para enterralos, e viu que entre eles estaban a súa muller e a súa filla. "Que lle pasou a primeira vez que descargou cadáveres, cando abriu as portas do primeiro camión de gas?", pregúntanlle. E Michael Podchlebnik, un dos dous únicos sobreviventes do campo de Chelmno, responde: "Que podería facer? Choraba... O terceiro día vin alí á miña muller e a miña filla. Depositei á miña muller na fosa e pedín que me matasen. Os alemáns dixéronme que aínda tiña forzas para traballar, que non me matarían polo momento".

Nunha entrevista publicada por Cahiers du cinéma en 1985 (e que agora reproduce a edición española -Novembro- da revista, con motivo da edición en España de Shoah), Lanzmann describe a función do cinema como forma de coñecemento; o seu labor foi investigar, buscar testemuñas "que estivesen no eixo mesmo da exterminación, as testemuñas directas da morte do seu pobo, os membros dos comandos especiais". E explica que a película está feita contra a imposibilidade de contar unha historia; contra a ausencia de pegadas materiais (todas as probas do Holocausto foran borradas); contra a desaparición dos responsables nazis e o "segredo obrigado" que facían asinar aos soldados para que calasen o que vían, para impedir que o mundo se decatase do horror; contra a impotencia dos sobreviventes de contar de novo a súa experiencia, xa que moitos tolearan ou viviran experiencias tan no límite que non podían comunicalas, etcétera.

O xudeu Lanzmann escribe: "Durante a preparación do filme invadiume a sensación de vivir entre mortos. O reino da morte triunfara. Cando atopaba a algunha testemuña viva, tiña a sensación de exhumarlo".

Shoah revive o pesadelo en presente. Que ninguén espere ver unha película con grandes reflexións ideolóxicas ou metafísicas sobre as razóns polas que lles tocou aos xudeus, polas que foron asasinados en masa. Fíxose coa vontade de saber e de transmitir, e ese é o seu resultado. Unha cousa son as estatísticas e outra os testemuños. Quen crea que xa sabe todo sobre a maldade, equivócase.

Nos títulos de crédito dise que é "non recomendable para menores de 13 anos", pero un dos seus protagonistas, co que empeza Shoah, é Simon Srebnik, o outro sobrevivente do campo de Chelmno, que tiña 13 anos cando foi encerrado no campo. Poucos días antes da súa liberación, os nazis disparáronlle na cabeza para executalo, pero milagrosamente sobreviviu. Despois de 46 anos, Lanzmann búscao en Israel, faille volver ao campo e pasear polos seus recordos, volve cantar ante a cámara a mesma canción que lle obrigaban a cantar aos nazis, e mira cara o infinito.

El País - 19.11.09

Jai. De Ariel Zylbersztejn

2009-11-16T02:59:00.000-08:00

Unha curtametraxe de Ariel Zylbersztejn recentemente presentada no Festival de cinema xudeu de San Francisco.

"Os nazis eran seres humanos, ese é o problema"

2009-11-14T07:52:00.000-08:00

Unha entrevista de Jacinto Antón con Peter Longerich

El Pais - 01/11/2009

Como se xesta un genocida? Inflúe o subdesarrollo sexual? Este historiador alemán ven de escribir unha apaixonante biografía de Heinrich Himmler, un dos peores criminais nazis. Himmler. Non imaxina un peor. Xefe da Gestapo e das SS, ministro do Interior da Alemaña nazi, comisario étnico e organizador da Solución Final, o exterminio dos xudeus. A escribir a súa biografía, mergullándose nos seus crimes, as súas extravagancias e a súa infecta alma, entregouse durante anos o historiador alemán Peter Longerich (Krefeld, 1955). O resultado é un libro monumental (Heinrich Himmler, RBA) que radiografía como nunca a acción política, a carreira asasina e a complexa psicoloxía do sinistro personaxe, ofrecendo ao tempo una das máis preclaras descricións de como se desenvolveu no seo do goberno hitleriano a cadea de decisións e circunstancias que conduciron ao Holocausto. Non parece que a Longerich lle afectara excesivamente a longa convivencia con Himmler: é unha persoa simpática e agradable (aínda que se deixa convidar á comida) e, de feito, ao acabar de escribir sobre o Reichsführer-SS, no canto de saír correndo en dirección contraria, púxose a facelo sobre Goebbels, que é como ir dun basilisco a outro.

Director do Centro de Investigación sobre o Holocausto e Historia do Século XX en Royal Holloway (Universidade de Londres), onde traballa con outro dos grandes especialistas no III Reich, o historiador británico David Cesarini (autor da biografía de referencia sobre Eichmann), Longerich fai máis que escribir e ensinar sobre o nazismo: tivo un activo papel como testemuña no proceso que significou o descrédito de David Irving, documentando a responsabilidade absoluta de Hitler nas políticas de exterminio, e ademais colaborou na loita contra os neonazis e o negacionismo, unha actividade sobre a que pide discreción. A cita co profesor é no seu despacho en Royal Holloway, Egham, un college en grao sumo británico cuxo edificio principal, de época victoriana e inspirado extravagantemente no Château de Chambord, lembra a Escola Hogwarts de Harry Potter.

Cando Longerich chega espérano na porta, ademais do xornalista, dúas rapazas que lle entregan entre tímidas risas un traballo sobre o Mein Kampf. Aínda que quen asina estas liñas atopa que o despacho é ideal para a entrevista -nos andeis repousan The Waffen SS, de Geschichte, e a voluminosa Enzyklopadie deas Holocaust, por non falar de que pola xanela poden verse entre as árbores dúas altas chemineas de ladrillo (resulta que son das vellas cociñas do colexio, pero é imposible non pensar en referentes máis sinistros)-, o historiador decide que vaiamos comer no seu coche a un pequeno restaurante especializado en peixe en Egham. Longerich encarga dúas sopas de marisco e linguado ao limón. Despois de tanto tempo, Himmler non lle quita o apetito.

.
Mire, por buscarlle un pero ao seu magnífico libro: non menciona a visita de Himmler ao mosteiro de Montserrat. Non sei que opinarán os monxes...
É certo. Pero non é un libro pensado especificamente para o lector español.
Si que fala da posible mediación de Serrano Súñer para que Himmler fixese chegar propostas de paz aos británicos ao final da Guerra Mundial.
Si, na documentación alemá consta que ofreceu os seus servizos, pero non teño idea de que había detrás. Non sei que poderían atopar vostedes sobre o particular nos seus arquivos. Non fai moito, aquí, en Gran Bretaña, apareceu esa nota de Churchill: "Mensaxe de Himmler destruído por min". Quizá encaixa co de Serrano Súñer.
Este é o seu oitavo libro.
Así é, e terminei en agosto o seguinte, a biografía de Goebbels, que aparecerá nun mes.
Quen cre que é máis interesante, Goebbels ou Himmler?
Son tan diferentes... Os historiadores adoitan buscar o nazi ideal, a personalidade que máis se axusta ao arquetipo. A miña idea, que transmito en ambos libros, é que o segredo do éxito dos nazis foi a súa capacidade para pór no lugar exacto á persoa adecuada, desde o seu punto de vista. Himmler, coa súa personalidade taimada e sixilosa, converteuse en xefe de seguridade; o extrovertido e mundano Goebbels, en xefe de propaganda. Un non ten vida sexual case, para o outro o sexo é moi pracenteiro. En realidade non podes dicir que haxa un nazi ideal, un que os represente a todos. Creo que agora, cando se poida ler a biografía de Goebbels, será interesante facer comparacións. A idea é usar estas figuras non só para explicar as súas vidas, senón para introducirse en áreas escuras dos nazis, das políticas do Holocausto, por exemplo. As biografías abren un novo acceso á historia do III Reich, porque é unha época na que o poder político estaba extremadamente personalizado. Himmler tiña tantas funcións diferentes, policía, asentamentos, política racial, Waffen SS... A clave do seu éxito é que conseguiu manter todas esas cousas xuntas nunha organización baixo o paraugas das SS. O mesmo pode dicirse de Goebbels, combinaba as competencias de propaganda, pero tamén de organización do partido en Berlín, tarefas culturais, militares... Esta xente construíuse, despiadadamente, pequenos imperios, cuxo mellor acceso é a través das biografías.
Eran xente bastante competente no seu. En fin, non entenda isto como un eloxio.
Competente... Ben, eran as persoas estupendas para esas tarefas, dito, claro, con ironía.
A verdade é que hai bastante ironía no seu libro sobre Himmler. E certo sentido do humor, moi de agradecer visto o sinistro da materia. De feito, si permíteme, ás veces parece vostede máis británico que alemán.
Gústame a ironía británica.
Non cre que hai algo, non sei, a palabra resulta tan inadecuada, pero si, cómico, en Himmler? Quizá grotesco sexa mellor.
Ajá.
Unha estraña combinación de crueldade e estupidez.
Non son psicólogo, pero para entender a estes tipos necesitas certo enfoque psicolóxico. Solicitei consello profesional e utilicei literatura estándar do tema. Os psicólogos introducíronme nesa idea de que Himmler sufría trastorno de vinculación. Tiña unha gran inmadurez emocional. Estaba emocionalmente subdesarrollado. Non entendía as relacións interpersoais. Non sabía como canalizar o seu interese pola amizade ou polas mulleres, buscaba algo que non sabía exactamente que era. Iso pode explicar a súa atracción pola figura do militar e o seu idealización dela. É moi tentador nunha biografía dicir: esta é a razón de que esta persoa foi como era. Era inseguro nas súas relacións persoais e desenvolveu estratexias para superar esas dificultades. Tiña dúas caras diferentes e para a xente era difícil saber cal era a real. Esa personalidade dual, frío e xovial, inseguro e duro...
A súa reacción ante a realidade dos campos de exterminio, ante a visión dos asasinatos non era, di vostede, pusilánime. Non parece que a confrontación coa morte violenta provocáselle ningún 'shock'. Tras ver funcionar as cámaras de gas de Auschwitz tomouse unvos vinitos. Si. Hai ese famoso caso en Minsk. Alguén me preguntou nunha conferencia sobre el. Aquilo de que non puido aguantar ser testemuña da matanza e púxose enfermo. É unha historia inventada. Atopei outra, dun oficial, que explicaba que estivo moi frío, e mesmo dixo ao ver que un dos fusilados seguía vivo na fosa...
"Tenente, dispárelle a ese", si, está no seu libro. É arrepiante.
É moito máis crible. Himmler visitou lugares de execución moitas veces -era un gran viaxeiro-. E estivo comunicativo cos seus homes. Probablemente, pero isto, claro, é especulación, sentía curiosidade sobre o feito de matar. Hai outras historias acerca de que estaba interesado nos experimentos médicos, no imaxinario dos corpos mortificados. Algunhas cousas fan pensar que era un sádico. Non estou seguro. Sempre insistiu moito ante os seus homes no concepto de decencia. En que se podía matar decentemente. É incrible cantas veces -calculeino co computador- Himmler usaba nos seus textos e discursos a palabra decencia. Escribiu á súa noiva que tiña problemas de estómago precisamente, recalcou, porque era tan valente e decente. Creo que lle atraía a crueldade, pero o importante na súa personalidade, o definitorio, era a obsesión por controlar as súas emocións. Os sentimentos fortes, o amor, o odio, o sadismo. É impresionante no caso de Himmler a estreita relación entre psicoloxía e política. A historia do III Reich é tan peculiar porque, aínda que durou relativamente pouco, estivo chea de cambios. E esta xente, os líderes nazis, tiveron unha gran capacidade de manobra, moita liberdade de acción. Non se pode comparar a Himmler ou a Goebbels cun primeiro ministro de Alemaña de despois da guerra, ou cun secretario de Estado de EE UU, porque o papel destes está fixado por normas. Os nazis crearon as súas propias posicións. É importante entender a súa psicoloxía.
Non eran monstros.
Non, ese é o asunto. Eran seres humanos. Ese é o problema. A vida de Himmler, ao principio, a súa mocidade, a súa época de estudante en Múnic, é de lonxe a dunha persoa normal, inofensiva.
E un peculiar axitador e revolucionario que vivía en casa dos seus pais.
Si. Era dunha familia de clase media católica e estaba sobreprotexido. Tiña boas relacións co seu pai, falaba das súas dúbidas de fe con el. Era unha familia, en boa medida, intacta. Por iso non estou de acordo con certa idea xeral de que a personalidade de Himmler débese ao conflito co seu pai. Tiven que loitar con esa concepción errónea. Ese conflito non existiu.
Que percepción hai en Alemaña en xeral de Himmler? Debe de ser difícil asumir que un tipo así fose un compatriota.
En xeral, en Alemaña a xente atopa difícil entender ao personaxe. É un terrible asasino de masas e resulta complicado achegárselle. É unha figura tabú. Outros nazis, Goebbels ou Goering... a xente atópaos máis accesibles. Algúns quixeron velo como un excéntrico. A miña intención foi presentalo como normal. Tiña problemas psicolóxicos, pero non era un lunático. Ben, hai algúns compoñentes da súa personalidade que son estraños, por dicilo suave. As súas obsesións con minucias e ocultismos. Tiña moitos intereses diferentes ao mesmo tempo. Para nós é o organizador do Holocausto e o arquitecto do xenocidio, pero, psicoloxicamente, para el, todas as súas tarefas tiñan importancia e facíaas unha detrás da outra. E unha delas era eliminar aos inimigos do Reich. Na súa rutina diaria non significaba algo moi especial. E, de feito, nun momento anotou: "Xa está, acabado", con respecto á cuestión xudía. Ben, e non é iso unha marca de tolemia, pensar que era tan importante matar os xudeus como determinar os mellores cultivos para Ucraína, impor os límites de velocidade ou decidir as insignias dos musulmáns das Waffen SS? Podemos ver esa tolemia, quizá, pero para el era perfectamente normal facer o que facía.

Himmler tiña esa mesma sensación de abafadora responsabilidade, de exceso de tarefa ingrata non recoñecida, que expresan o comandante de Auschwitz Rudolf Höss ou o de Treblinka Franz Stangl. Demasiado traballo. Tamén o deploran os xefes de Einsatzgruppen.
Si, matar como traballo.
Himmler tratou de involucrar a outros membros do partido e ás Forzas Armadas no Holocausto.
Certo, por unha banda, deu pasos para convertelos en cómplices. Pero, por outro, consideraba que o xenocidio formaba parte da historia que non debía ser escrita. Era un segredo aberto. Había unha dobre medida. Todo o asunto, si é lícito matar xente, si debes ser fiel á túa muller... a moralidade dese individuo, Himmler, é típica do dobre moral do pequeno burgués.
Hai unha lección moral en todo iso que podamos extraer?
Si estudas a historia dos perpetradores descobres que procedían de moi diferentes pasados. Non hai unha maneira típica, un camiño único de converterse en xenocida. Todos temos a capacidade e o perigo de selo. Observando aos nazis non podes identificar un sector da sociedade do que proveñan os asasinos.

No libro só menciona vostede un caso no que Himmler maltratase a alguén coas súas propias mans, un só caso de crueldade directa, persoal.
Si, co autor do intento de asasinato de Hitler na cervexería Burgerbrau de Múnic, Georg Elser, interrogoulle e pegoulle.
Hai outros casos?
Non.
É estraño que non tratase de ver que sentía matando, visto o seu temperamento. Era moi fácil cargarse a un preso nun campo ou a un xudeu durante unha matanza colectiva. Impedíallo probablemente esa idea recorrente súa de matar ordenadamente, decentemente. El estaba nun nivel de mando, era un labor profesional. Como xefe non debía intervir. O mando non actuaba persoalmente nas execucións.
Cre que tiña unha curiosidade persoal na experiencia de matar?
Quería mirar. Igual que quixo ver experimentos médicos con humanos.
Non falamos da contradición entre a súa aparencia física e o ideal ario que defendía.
A súa educación centrábase na idea de autocontrol. Controlar as emocións faiche forte e permíteche gañar poder. Himmler bailaba, tomou leccións de baile, non foi moi bo en deportes, pero practicábaos, jujutso, pesas, esgrima.
Cos seus trazos non ofrecía exactamente o gran exemplo de pureza racial.
Non, e facíanse bromas sobre iso nas SS. Algo que quixen deixar ben claro no libro é o sinsentido e o caos de toda a política da raza no III Reich.
Até que punto o éxito de Himmler foi produto da sorte ou das súas... imos chamarlles virtudes?

Ao final reuniu tanto poder... Exerceu diferentes papeis en distintas áreas. Tiña unha extraordinaria capacidade de adaptación. Ao final da guerra víase na posición de negociador coas súas grandes redes de información, seguridade e espionaxe en toda Europa. Tiña tamén aos prisioneiros dos campos para negociar.
En varios asuntos fracasou.
Certo, como comandante militar, na creación de empresas de armamento, na súa loita contra os movementos de resistencia europeos... E as divisións SS de estranxeiros tampouco deron un gran resultado.
Na cuestión xudía, en cambio, foi moi eficaz, si permíteme a expresión.
Era máis fácil para el destruír que crear. Tiña bo olfacto para escoller colaboradores. Xente tan mala como el: Dirlewanger ou Globocnik. Olfateaba as súas debilidades e utilizábaos. Equivocouse con algunhas persoas dándolles segundo que tarefas. Pero manipuláballes moi ben e éranlle moi leais.
Hai unha especie de gran buraco negro no libro que é Hitler. Non se fala apenas da relación persoal de Himmler con el.
A súa relación con Hitler é fría e calculada. Himmler entra no movemento nazi por Röhm.
Que é como dicir que aposta polo cabalo perdedor.
Exacto. Inicialmente, non lle convenceu nada a lectura do Mein Kampf. Pero percibiu que Hitler era a autoridade absoluta no partido. De todos xeitos, nunca chegou a ter unha relación tan colorista e cálida como Goebbels. Non percibía o carisma de Hitler. Pero como político non era capaz de imaxinar o seu papel sen Hitler. A súa posición era dependente del.
Pero non había sedución, como en Speer. Nin amizade.
Non. Himmler non podía establecer amizade nos termos nos que o facía Hitler. Para Himmler, ou dominabas ou che dominaban. Os seus, digamos, amigos persoais eran sempre dez anos maiores que el. Eran figuras paternales.
Non hai no libro momentos de intimidade con Hitler.
Non existiron. Contactos, si, cantidade. Recibía ordes. Goebbels, en cambio, conversaba moito. Pero pense vostede, de ser Hitler, querería pasar as veladas con Himmler?
Paréceme que non. Que opina do final, da traizón do fiel Heinrich?
Non creo que poida falarse de traizón. Himmler simplemente pensaba que Hitler era incapaz de actuar e que el era o adecuado para negociar cos Aliados.
Non cre que nalgún momento a súa biografía poida inducir a pensar que Himmler actuou moi independentemente no Holocausto? Sei que, desde logo, esa non é a súa opinión.
Escribín outro libro, "A orde non escrita", sobre a responsabilidade de Hitler. Pode parecer que cando Himmler toma iniciativas fai cousas que van máis aló das ordes. Pero calquera actuación segue a un estímulo emanado desde Hitler.
Que hai do aspecto sexual de Himmler? Foi virxe até os 27 anos, iso debe marcar.
Si. O seu voyeurismo e o seu medo á homosexualidade -preocupáballe un exceso de virilidade nas SS- fan pensar nun subdesarrollo sexual.
Non falamos do ocultismo, Hörbiger, a Ahnenerbe...
Non creo que sexa clave para entender a Himmler. Pódese considerar unha parte privada que, ademais, non lle gustaba a Hitler, así que el tendía a non airealo moito. Traballou no desenvolvemento desa relixión alternativa, pero non chegou a unha conclusión definitiva. Pensou que hai cousas que non se poden explicar racionalmente. Aínda que había unha parte práctica, como o de atopar ou recuperar a suposta arma misteriosa dos xermanos, "eléctrica".
O martelo de Thor.
Iso.
Hai un aspecto curioso de Himmler que é a súa capacidade como deseñador. É o responsable de parte da iconografía das SS, á que non pode negárselle éxito.
Si, pero en relación co outro coincidirá en que é un aspecto menor.
O seu libro achega unha visión moi clara sobre o proceso de decisión do Holocausto.
Foi un longo proceso. A última decisión é na primavera do 42. Si miras o que Himmler fixo no seguintes seis meses, podes ver que o inicio do Holocausto é parte dun concepto máis amplo e que as decisións crave tómanse escalonadamente.
Hai algo irredutible en Himmler, algún misterio aínda para vostede?
Esa obsesión por controlar os seus sentimentos. Ao principio, o Himmler persoal aparece nas súas cartas e diarios, pero logo escóndese na súa vida oficial.
Non hai un mito Himmler.
Polo seu final. Cabía esperar que morrese en combate ou que afrontase a súa responsabilidade nos tribunais. Pero tratou de desaparecer disfrazándose de sarxento. Esa é a razón, probablemente. Tampouco hai un mito Goering, nin Goebbels, ao único que mitificaron os neonazis é a Rudolf Hess, porque poden imaxinalo como vítima. E a Hitler, claro.

Arquivo Virtual sobre Holocausto e Antisemitismo

2009-10-31T16:00:00.001-07:00

O pasado día 17 de outubro, entrou on-line desde o Brasil o Arqshoah - Arquivo Virtual sobre Holocausto e Antissemitismo. Eis a ligazón: http://www.arqshoah.com.br/
Máis información aquí:

http://www4.usp.br/index.php/especiais/17684-arqshoah-mostra-a-postura-do-brasil-diante-do-holocausto
E pode ver no ligazón de máis abaixo o estremecedor video de promoción do novo arquivo: http://issler.com.br/arqshoah/home_countdown_mozart.html

Imaxes do Ghetto de Varsovia a cor

2009-10-12T10:08:00.000-07:00

A memoria do diaño

2009-10-11T18:43:00.001-07:00

Por Jacinto Antón

O rumoreo do diaño. Un diaño anodino, desapasionado, funcionarial, gris, pero diaño. O que mantiña acendidas as caldeiras. Así soan as memorias do oficial das SS Rudolf Höss (1900-1947), comandante de Auschwitz-Birkenau desde 1940 até finais de 1943, período no que organizou como un macabro proceso industrial a morte atroz de dous millóns e medio de persoas no gran campo de exterminio. Höss, un tipo detestable onde os haxa e non só polo seu papel no maior crime da humanidade senón pola súa baixeza e mesquindade, que levaronlle, non o perdan, a xulgarse "unha inconsciente rodeciña na maquinaria do III Reich" e a compadecerse a si mesmo! pola magnitude da tarefa asignada -o asasinato dos xudeus e outros considerados inimigos do Reich- , escribiu a súa autobiografía na prisión de Cracovia mentres esperaba a ser procesado tras a súa detención en 1946.

O ex comandante, puntilloso especialista da liquidación, foi condenado á morte e colgado o 7 de abril de 1947 nun patíbulo alzado no propio campo, no centro da atormentada paisaxe da súa maldade. Excepcional testemuño dun dos máximos implicados no xenocidio nazi -e o único directo, da súa propia man, dun comandante de campo de exterminio-, "Eu, comandante de Auschwitz" (Kommandant in Auschwitz, 1958) publícase en España (Edicións B) de novo tras ser editada hai exactamente trinta anos por Mario Muchnik nunha edición hai tempo inencontrable. A tradución é a mesma, de Juan Esteban Fassio, pero a nova publicación, á parte de escribir o nome como Höss e non Hoess como na primeira (o que fai máis difícil a habitual confusión por homofonía do xefe do campo co lugartenente de Hitler, Rudolf Hess), conta cunha excepcional introdución de Primo Levi, escrita en marzo de 1985 e que xa vale todo o libro (polo seu interese, a súa emoción e non digamos a súa categoría moral). Levi advirte que o libro está cheo de "infamias contadas con torpeza", que o seu nivel literario é "mediocre" (e queda curto) e que o autor se revela "un canalla estúpido e charlatán, basto, engreído e por momentos manifestamente falaz". E con todo, engade, "esta autobiografía é un dos libros máis instructivos que se publicaron nunca por canto describe con precisión o itinerario dun dos maiores criminais da historia".

O relato de Höss, que, a pesar da súa vileza, confirma punto por punto todos os horrores de Auschwitz, foi considerado tradicionalmente en medios neonazis e revisionistas unha falsificación ou polo menos unha confesión arrincada á forza e por tanto inaceptable, pero nas súas memorias, o ex comandante non fai senón ratificar o seu testemuño no proceso de Núremberg, onde declarou, con todas as garantías xudiciais, como testemuña da defensa chamado polo avogado de Kaltenbrunner, o brutal e caracortada xefe dos servizos de seguridade do Reich (Höss non o fixo moi ben, ou si, segundo se vexa: a Kaltenbrunner tamén o aforcaron). Nacido en Baden-Baden nunha familia católica pía que quería facer del un sacerdote, Höss, tras algunhas dúbidas, preferiu a vida militar. Con 15 anos alistouse e loitou durante a I Guerra Mundial en Oriente Medio xunto aos aliados turcos, defendendo, entre outros lances, o ferrocarril do Hedjaz, polo que podería terlle pegado un tiro Lawrence de Arabia. Desgraciadamente non foi así. O raparigo mostrouse valente, converteuse no suboficial máis novo do exército alemán e gañou a Cruz de Ferro. En 1919 uniuse ao Freikorps no Báltico e en 1923 foi a parar á prisión por un asasinato no que tamén estaba implicado Bormann, que lle axudou logo na súa carreira.

Liberado en 1928, Himmler convidoulle en 1934 a unirse ás SS. As páxinas de Höss, inzadas de autoxustificacións e tinguidas dunha falsa sensibilidade que provoca náuseas, inclúen perlas como cando o SS confesa que se mostraba tan duro e implacable para que non o acusasen de débil, pois no fondo, mira ti que gran ser humano, "experimentaba unha gran turbación" ante os castigos corporais e asasinatos de deportados. Höss iniciou a súa carreira de mastín en Dachau e logo pasou a Sachsenhausen, campo do que deixa escritas "impresións variadas e pintorescas", que inclúen malleiras e execucións. Pero é Auschwitz, claro, onde chegou para pór o campo en marcha en todo o seu horror, o que máis aparece nas súas memorias. "O mal ambiente de Auschwitz", di, "acaboume transformando noutro home: encerreime en min mesmo e fíxenme duro e inaccesible". O SS penétranos no inferno do exterminio sen ningún preámbulo. De súpeto, xa está "a liquidar" aos xitanos. "Non resultou nada fácil facerlles entrar na cámara de gas, ningunha execución de xudeus resultou tan penosa". Asegura que os xitanos eran os seus presos favoritos e que de non ter que matalos, vaia, interesouse máis na súa vida e costumes. En canto aos xudeus, asegura que nunca sentiu "persoalmente" odio cara a eles.

En 1941, escribe como de pasada, "o Reichsführer xulgou necesario proceder ao exterminio de todos os xudeus, sen excepción". Como en Auschwitz-Birkenau eran conscientes do seu destino, o seu estado psicolóxico, di, decaeu, o que, asegura o comandante, "explica en parte a elevada mortaldade do colectivo". Lendo iso un case lamenta que se limitasen a aforcalo. Cando Himmler mandoulle no verán de 1941 preparar Auschwitz para o exterminio en masa, escribe Höss que lle pareceu que naquela orde "había algo monstruoso", pero os argumentos fixéronlle pensar que as instrucións quedaban perfectamente xustificadas. Achácao ao adoutrinamiento SS. "Non podía reflexionar: tiña que executar a consígna, non podía elaborar un xuízo persoal". As "ordes en nome do Führer eran sacras" e el era "un soldado". As pasaxes en que describe os gaseamentos son de agárrate. Con todo, confesa que sentiu "tranquilizado" ao ver que o Zyklon B, o preparado de cianuro usado nas cámaras, era hixiénico e mataba axiña e ben. "Un breve berro, case afogado e todo terminara". O máis importante "era manter unha calma o máis completa posible durante a operación de chegada e desnudamento". Entón, "até os nenos entraban xogando nas cámaras de gas". Cando algunha muller se alteraba, "había que collelas rápido, levalas aparte e pegarlles un tiro na caluga". Höss, que vivía no campo coa súa muller e os seus fillos, en plan "O neno co pixama de raias", ten momentos dun lirismo repulsivo: "Durante a primavera de 1942, miles atoparon a morte nas cámaras. A súa saúde era perfecta; as árbores que rodeaban a instalación estaban en flor. Ese cadro en que a vida se relacionaba coa morte quedou na miña memoria". Todo o asunto do exterminio, asegura, fíxolle infeliz en Auschwitz e provocou nel "impresións indelebles e ampla materia de reflexión". Axudáballe a vencer os escrúpulos, explica, falar con Eichmann. Ou tomar copas con Mengele, que xa é pasatempo.

É fácil percibir en todo iso un gran exercicio de cinismo, cando se lle escapan expresións como: "En Auschwitz non había tempo para aburrirse". De feito, entre tanta jeremiada -e perdón pola expresión- un queda coa idea de que o mando do campo, a súa planificación, construción e administración, foi, para el, a súa mellor hora. Ao pechar as memorias, di que se mantén fiel á filosofía nacionalsocialista aínda que recoñece que o exterminio de xudeus "constituía un erro", pero máis que nada porque "espertou o odio de todo o mundo contra Alemaña" e "permitiu á xudaría achegarse ao seu obxectivo final". De todo o libro seica non hai nada peor que a frase final. Tras reflexionar sobre o feito de que "o gran público" o considere un sádico e o asasino de millóns de seres humanos, anota: "Nunca comprenderán que eu tamén tiña corazón". Puaf.

El País - 11.10.09

Anna Frank

2009-09-30T18:19:00.000-07:00

O vídeo dunha voda, datado o día 22 de xullo de 1941, é dende agora o primeiro (e posiblemente único) documento videográfico que existe no que aparece a adolescente xudía Anna Frank. Nesta ligazón, podedes ver por primeira vez a Anna durante uns breves instantes, asomando pola ventá da súa casa, no número 37, segundo andar, da rúa Merwedeplein. A partir do segundo 9, e ate o 14, a xoven Anna observa curiosa cóma da casa do lado, a número 39, sae unha parella de noivos camiño do seu casamento. Sen dúbida é un documento histórico, que dende xa pasa a ocupar un lugar destacado no memoria da Shoah. O vídeo atópase aloxado na conta en Youtube da Casa de Ana Frank.

Ensaio sobre o papel dunha institución de lectura durante a "solución final"

2009-09-20T10:13:00.000-07:00

Excelente ensaio sobre o papel dunha institución de lectura durante a "solución final". Podes descargar o texto en formato pdf premendo na seguinte ligazón: http://revistas.ucm.es/cps/1131558x/articulos/RASO0303110099A.PDF

Raso0303110099 A

View more documents from GZ-Israel.

La semilla de la barbarie

2009-09-19T17:50:00.001-07:00

Por Julio Antonio Vaquero Iglesias

Faro de Vigo - 19.09.09
.

O historiador asturiano, Enrique Moradiellos, fixo un paréntese nas súas habituais investigacións sobre a guerra civil española e sobre a metodoloxía histórica para ofrecernos neste o seu último libro unha excelente síntese informativa e divulgativa sobre o Holocausto e os seus antecedentes. A súa finalidade foi explicitamente pedagóxica. Moradiellos fai súa a afirmación do historiador francés F.Furet de que só desde unha información histórica veraz e unha lembranza non partidaria do Holocausto, poderase evitar a súa reprodución. Isto é: a tese clásica que Primo Levi recollía na súa expresiva admonición: "Se o mundo chegase a convencerse que Auschwitz nunca existiu, sería moito máis fácil edificar un segundo Auschwitz. E non hai garantías de que esta vez devorase só aos xudeus".
.
Para iso o autor procedeu comezando polo final. Primeiro, analiza, a través dun soberbio despregamento bibliográfico, a natureza e a singularidade do Holocausto e todas as fases do proceso da política antisemita levada a cabo polo Terceiro Reich que, a partir da invasión da Unión Soviética pola Wehrmacht en 1941, conduciron a política de eliminación definitiva do pobo xudeu nos campos de exterminio, a eufemísticamente denominada "solución final". Para despois levar a cabo un brillante percorrido dos antecedentes do "odio máis antigo", cunha brillante disección da historia da xudeofobía na Antigüidade clásica e na Idades Media e Moderna até o antisemitismo que se difunde no século XIX por Alemaña e grande parte de Europa. E faino desde a constatación historiográfica do salto cualitativo que o antisemitismo racista do XIX supuxo fronte a xenofobia antixudea anterior. Mentres esta última fundamentouse en prexuízos relixiosos e culturais que non presupuñan, a pesar da discriminación e os progroms, a imposibilidade da integración da minoría xudía a través da asimilación e a conversión, o antisemitismo do século XIX e XX, ao contrario, baseouse nun cientificismo biolóxico reduccionista de inspiracións hereditarias, era cualitativamente unha raza inferior coas súas capacidades intelectuais e morais degradadas, pero que se opuña á hexemonía da raza superior alemá.
.
Ese racismo biolóxico reinventou e difundiu ao longo do século XIX un novo estereotipo fisonómico do xudeu, mestura dos vellos mitos da xudeofobía clásica cos do novo racismo: o do xudeu errante, de nariz ganchuda, mentón prominente, mirada furtiva e cheiro desagradable. á vez que actualizou o vello mito medieval do contubernio xudeu con Satán convertido agora no complot xudeomasónico, ao que tantas veces fixo alusión o ditador español. Este novo antisemitismo radical está en relación cos cambios ideolóxicos e económico-sociais da Modernidade. A ideoloxía liberal supuxo a emancipación legal de resentimento daqueles grupos urbanos e rurais que se viron prexudicados polo profundo cambio histórico que achegaba a implantación do novo sistema industrial. Desde eses sectores sociais os xudeus foron agora percibidos non xa como os negadores da divindade de Xesuscristo e os causantes da súa crucifixión, senón como os axentes e beneficiarios dun sistema económico que dificultaba o seu modo de vida tradicional e era prexudicial para os seus intereses económicos.
.
E esa estendida percepción creou o caldo de cultivo idóneo para a extensión entre amplas capas dese antisemitismo moderno que culminou no xenocidio industrial planificado polos nazis. Ésa é a secuencia histórica que explica o Holocausto. A súa motivación, como demostra Moradiellos apoiándose nunha solvente e abundante bibliografía, foi, pois, esencialmente ideolóxica e non o resultado de razóns estratéxicas militares ou políticas. Como tampouco, un plan diabólico levado a cabo por unha minoría de nazis fanáticos e tolos ás costas do pobo alemán, senón coa compracencia de moi amplos sectores da poboación alemá e europea infectados por aquel antisemitismo racista precedente que contaminou mesmo até as Igrexas. Antisemitismo que alcanzou a súa expresión xenocida no propicio contexto da "guerra total" que desatou a invasión da Unión Soviética polos nazis. Sen dúbida, nos tempos que vivimos, libros como este deberían ser de lectura obrigatoria para os estudantes dos últimos cursos de secundaria, pero tamén de meditada reflexión para toda clase de lectores.

La semilla de la barbarie

Enrique Moradiellos

Ediciones Península

Madrid, 2009

288 páxinas

LIBERDADE DE EXPRESIÓN OU APOLOXÍA DO TERROR

2009-09-19T17:48:00.000-07:00

Por Reyes Mate, filósofo e investigador do CSIC
El Periódico de Catalunya - 19/09/09
.

O anuncio, aparecido nun xornal madrileño, dunha entrevista con David Irving, presentado como «gran experto e investigador» do Holocausto xudeu, volveu a pór sobre a mesa que facer co negacionismo, é dicir, con quen negan a existencia do xenocidio do pobo hebreo perpetrado polos nazis. Aquel horror estivo precedido por ideas que trivializaban a morte do xudeu, estimado de raza inferior, e seguido por ideas que negaban que aquilo ocorrese. Sen esas ideas e sen a indiferenza da opinión pública europea respecto delas, o crime contra a humanidade, executado nos campos de exterminio, non tería lugar. Por iso soa a alarma cada vez que alguén as repite, sobre todo en lugares con gran resonancia pública. David Irving é un autocualificado "historiador" británico en liberdade condicional, tras cumprir dous terzos da condena imposta por un tribunal austriaco.
.
Delito? Afirmar, por exemplo, que as cámaras de gas de Auschwitz-Birkenau foron instaladas despois do final da guerra como atracción turística, é dicir, nega o Holocausto. Irving será historiador de profesión, pero «gran» historiador ou «experto» nestes asuntos non o é. Que o Consello da Unión Europea aconselle aos estados membros que consideren delito a opinión negacionista indica que estamos ante un tipo de opinión moi especial. A mesma Europa que conquistou con sangue a liberdade de opinión pide agora que se persigan determinadas opinións.
.
De que opinións estamos a falar? Non das relativas a feitos históricos porque estes son sinxelamente innegables. Imaxinemos que alguén negase a segunda guerra mundial ou a guerra civil española. Ninguén o tomaría en serio e, se se presenta como historiador, diriamos que é un farsante. Non habería institución respectable que incluíse entre os seus relatores ou articulistas a alguén que defendese a tese de que esas guerras só existiron nas mentes dalgúns novelistas ou nas pantallas de cinema. O certo é que xente como David Irving son convidados a congresos ou solicitadas as súas opinións en calidade de «expertos». O que interesa deles, neses casos, non é o absurdo da negación dos feitos, senón a súa interpretación, a saber, que o nazismo non foi xenocida e que o (pouco) que lles puido ocorrer aos xudeus tíñano merecido. Nada como banalizar os feitos para concluír exculpando aos asasinos e privando de significación ás vítimas.
.
Esa estratexia interpretativa carrexará, é verdade, o descrédito entre os historiadores, pero terá ao seu favor o crédito dos antisemitas. O delito non é a opinión, senón o efecto político que se persegue cunha opinión absurda e que só é tomada en serio por esa connotación política e moral, a saber, xustificar o crime. Por estas razóns o negacionismo non é un asunto que se teña que resolver no negociado da liberdade de opinión, senón no da exaltación do crime como arma política. Ese é o convencemento que subxace á recomendación da Unión Europea, desatendida certamente polo Tribunal Constitucional español que non o considera delito. Cando se fala de feitos, en relación ao Holocausto xudeu, hai que ter presente unha dificultade específica que non se dá noutros xenocidios. O proxecto nazi de destrución dos xudeus propúñase non só acabar fisicamente cos xudeus, senón tamén non deixar rastro, nin pegada, para que no futuro non houbese memoria dos feitos. Aínda que o proxecto levou a cabo -por iso o Tribunal de Nürenberg sentenciou que se produciu un crime contra a humanidade- o certo é que Hitler foi vencido e non puido consumar o proxecto.
.
Non puido borrar todas as pegadas nin eliminar a todas as testemuñas. Por iso sabemos tanto. Non todo, desde logo, porque, como dicía Primo Levi, os que apuraron o cáliz do horror non volveron para contalo, ou enmudeceron en vida como os famosos «musulmáns» dos campos de exterminio. Podemos negar a angustia dos que morreron nas cámaras de gas porque non hai testemuñas que o poidan contar? A derrota de Hitler permitiunos coñecer moito, porque no seu delirio triunfalista tomaron nota de todo, pensando administrar eles sós no futuro o segredo da barbarie. Pero hai un silencio de feitos que tiveron lugar e dos que non hai memoria. Iso non pode levar ao negacionismo, senón a valorar aínda máis os feitos narrados polos sobreviventes. Así, os negacionistas son os únicos que viven coma se o proxecto de esquecemento triunfase, coma se Hitler non fora vencido. Son vítimas das súas propias ilusións. Se o que nos preocupa é a información histórica, non deberiamos perder nin un minuto con estes estafadores intelectuais. O preocupante é o xogo que se lles dá e o eco que atopan. David Irving xa veu a España, convidado por Fuerza Nueva e a libraría Europa de Barcelona, coñecido centro de propaganda neonazi. O eco de resonancia do neonazismo é a ultradereita e quen se empeñan en darlles xogo ou son claramente antisemitas ou inxenuos que non descubriron que o problema non é a liberdade de expresión, senón a apoloxía do terror.

"Los asesinos entre nosotros" de Simon Wiesenthal

2009-09-18T18:21:00.000-07:00

Podes descargar o libro en español en pdf PICA AQUI

Simón Wiesenthal

2009-09-18T18:15:00.001-07:00

David Bankier (Entrevista - Tempos Novos 166)

2009-09-16T17:52:00.000-07:00

Parece mentira pero sucedeu

2009-09-12T09:38:00.001-07:00

Para descargar o powerpoint pulse aquí Parece_imposible_pero_sucedió!

Parece Imposibel Mais Sucedeu

View more presentations from GZ-Israel.

As fotos do inferno

2009-09-06T19:52:00.001-07:00

Documental cortesía de DocumaniaTV.com

Que fixo Menguele para fuxir do Mossad?

2009-09-06T16:39:00.000-07:00

Por Yoni Sarfati

Chamábanlle o anxo da morte de Auschwitz. Foi un dos criminais de guerra nazi máis crueis da Segunda Guerra Mundial e chegou a escaparse de todos os seus perseguidores. A principios dos anos sesenta, o Estado xudeu tivo unha ocasión rarísima de levalo ante a xustiza. Detalles. Nunha entrevista concedida ao Diario "Halojem" que pertence á organización dos soldados inválidos de Tzahal, o antigo xefe dos servizos de seguridade israelís, e actual Ministro de Pensionistas, Rafi Eitan, afirma que o Mossad seguía os desprazamentos do médico nazi refuxiado en Arxentina, como moitos outros criminais nazis. Sendo o responasble dos experimentos monstruosos realizados sobre prisioneiros xudeus, principalmente xemelgos, no campo de exterminio de Auschwitz-Birkenau, Menguele era tamén responsable da vida dos deportados que xulgaba arbitrariamente aptos e non aptos para o traballo. Neste último caso, os presos eran enviados directamente ás cámaras de gas. Despois de axitados debates no seo dos servizos secretos israelís, decídese finalmente suspender a captura do criminal co fin de concentrar todas as forzas do Mossad na captura do principal arquitecto da "solución final", Adolf Eichmann. Nos anos sesenta, afirma Eitan, no momento máis crítico da operación secreta que tiña como obxectivo a Adolf Eichmann en Buenos Aires, obtense unha información dos axentes secretos israelís que indicaba que Josef Menguele, atopábase tamén na capital arxentina. Rafi Eitan dirixía nesa época ao equipo do Mossad e os servizos de seguridade na operación de captura de Adolf Eichmann. "Durante a operación, recibimos unha información sobre o lugar onde se atopaba Menguele. Un dos nosos equipos inmediatamente chegou ao lugar co fin de comprobar a autenticidade da dirección. Identificou a casa como a de Menguele", explicaba Eitan. O xefe do Mossad e os servizos de seguridade, Israel Arel, pediu capturar en paralelo a Eichmann e a Josef Menguele. É nese momento da historia cando Rafi Eitan oponse a esta detención. "Temía seriamente que no momento no que as nosas forzas se despregasen, perdésemos o efecto sorpresa que podía conducir a errar finalmente na captura dos dous criminais", afirma Eitan antes de admitir que existía evidentemente unha polémica entre os dous homes sobre as modalidades operativas a adoptar.

"Eu era partidario con acabar en primeiro lugar coa misión Eichmann e gardar baixo silencio a súa captura para aproveitala a continuación no caso Menguele. É necesario lembrar que Eichmann ocupaba responsabilidades moito maiores que Menguele no aparello de Estado nazi", xustifica Rafi Eitan. Os equipos do Mossad suspenderon a persecución do "anxo da morte" e clasificouse a información que circulaba sobre os desprazamentos de Josef Menguele. Pouco tempo despois, o 11 de maio de 1960, era capturado Adolf Eichmann, logo transferido secretamente a Israel. É entón cando Rafi Eitan comeza a reflexionar sobre as operacións para deter a Menguele. Pola súa banda, David Ben-Gurion entrevistábase con Israel Arel para coñecer o número exacto de persoas informadas da captura de Eichmann. Un centenar en total, segundo Arel. Ao día seguinte, na Knesset, David Ben-Gurion anunciaba publicamente o éxito da misión dos servizos secretos. E mentres que Rafi Eitan, acompañado dun equipo do Mossad, viaxaba a Arxentina na procura de Menguele, este último, escaldado pola captura de Eichmann, xa desaparecera. "Non podo dicir se hai un vínculo entre a súa desaparición e a publicación da captura de Eichmann, pero o feito é que escapousenos exactamente despois deste anuncio". Os axentes do Mossad entón perseguiron a Mengele en Brasil e Paraguai pero sen atopar o seu rastro. Michael Goldman-Guilad que era funcionario daquela, encargado "na oficina 06" da policía de Israel -encargada de perseguir a criminais nazis, confirma a versión establecida por Rafi Eitan. No xuízo de Eichmann en Xerusalén, Goldman-Guilad era o primeiro suplente do conselleiro xurídico do Goberno Guidon Ahuzner que representaba á acusación. Hoxe é membro do consello de Yad Vashem e membro do comité de dirección do instituto Bialik. Este último afirma que Israel Arel tiña a firme intención de capturar a Menguele durante a operación Eichmann. "Menguele posuía un apartamento no centro de Buenos Aires, e a nosa intención era capturalo e transferilo xunto con Eichmann. Cando os nosos axentes chegaron ao lugar, o apartamento estaba baleiro", destaca Michael Goldman antes de confirmar que de seguir coa captura de Menguele "podería facer fracasar a transferencia de Eichmann". Unha versión confirmada por Rafi Eitan que di non lamentar rexeitar a operación xa que os "riscos eran demasiado importantes". Josef Menguele nunca foi xulgado polos crimes abominables que cometeu e foi atopado morto afogado, nun aparente accidente, en 1979 á idade de 68 anos en Brasil.

Guysen International News - 03.09.09

Avances e Retrocesos durante a II Guerra Mundial

2009-09-04T18:30:00.001-07:00

Descarga o -PPT Avance e Retrocesos durante a II Guerra

Declaración no xuizo do Comandante do Campo de Exterminio de Auschwitz-Birkenau

2009-09-04T18:16:00.002-07:00

Elprocesoalcomandantedeauschwitz

View more documents from GZ-Israel.

Podes descargar aquí o documento -Texto Xuizo de Nuremberg. Proceso de Rudol fHöss

Protocolo da Conferencia de Wannsee

2009-09-04T18:16:00.001-07:00

Protocolo.Wannsee

View more documents from GZ-Israel.

Podes descargar aquí -Protocolo da Conferencia de Wannsee

Carta ao papa Pio XI da monxa Edith Stein

2009-09-01T18:18:00.000-07:00

Cartaal Papa Edith Stein

View more documents from GZ-Israel.

Podes descargar aquí o texto da - carta selada de Sta. Tereixa Benedita da Cruz (Edith Stein)

Sistema de marcado nos campos de concentración nazis

2009-08-31T07:30:00.000-07:00

Marcado dos xudeus

Os campos de concentración nazis posuían un sistema de marcado de prisioneiros baseados principalmente en triángulos investidos. Os triángulos estaban feitos de tea e cosíanse sobre as chaquetas e camisas dos prisioneiros. Estas marcas eran obrigatorias e tiñan significados concretos que servían para distinguir as razóns polas que o prisioneiro fora ingresado no campo.

Codificación

Orde no que colocábanse as distintas marcas.

A forma foi elixida por analoxía cos sinais de tráfico alemás indicando perigos para os condutores. O investido é porque a punta do triángulo sinala cara a embaixo e non cara a arriba como é habitual. A base do código de marcado eran as cores. Así, diferentes cores denotaban diferentes delitos ou razóns:

Amarelo: para xudeus.

Vermello: para prisioneiros políticos.

Verde: para delincuentes comúns.

Azul: para emigrantes

Violeta: para Testemuñas de Xehová ou Estudantes da Biblia.

Rosa: para homes homosexuais

Negro: para mulleres asóciais, mulleres lesbianas, prostitutas, vagas, maleantes, sen teito, inadaptados (os coñecidos como mozos do swing), atrasados mentais, doentes mentais, xitanos, algúns anarquistas, alcohólicos e adictos a drogas.

Marrón: posteriormente utilizado para os xitanos

Estes triángulos superpúñanse a un triángulo amarelo para denotar aos prisioneiros que ademais doutros delitos ainda tamén xudeus. No caso dos xudeus, isto traducíase nunha Estrela de David amarela.

Ademais do código de cores, algúns grupos tiñan que pór unha letra no centro do triángulo para denotar o país de orixe:B para belgas (Belgier) F para franceses (Franzosen) I para italianos (Italiener) P para polacos (Pole) S para españois (Sicherheitsverwahrter —prisionero en detención preventiva— ou Republikanische Spanier —republicano español—) T para checos (Tschechen) O para húngaros (Ungarn).

Número de interno.

Unha barra sobre o triángulo, da mesma cor que este, indicaba reincidencia. Un círculo negro debaixo do triángulo indicaba que o prisioneiro pertencía aos batallóns de castigo. Un símbolo parecido ao anterior pero con núcleo vermello empregábase para os prisioneiros dos que se sospeitaba intento de fuga. Un triángulo vermello indicaba a pertenza ás forzas armadas. Un brazalete marrón marcaba aos prisioneiros especiais. As mulleres acusadas de «relacións interraciais» (Rassenschänderin ou Judenhure) eran marcadas cun triángulo investido amarelo sobre outro negro. Os homes acusados de «relacións interraciais» (Rassenschänder) eran marcados cun rebordo triangular investido negro sobre un triángulo amarelo. Había moitas combinacións posibles. Un prisioneiro tiña habitualmente polo menos dúas marcas, que podían chegar a máis de seis.

Xerarquías nos campos de concentración

As marcas clasificaban aos portadores nunha categoría, que levou a unha auténtica xerarquía dentro dos campos. Os diferentes grupos tiñan unha consideración moi distinta entre os vixiantes e prisioneiros.

Violeta — prisioneiros por relixión: a dirección dos campos apreciaba como serventes sobre todo as Testemuñas de Xehová pola súa obediencia.

Vermello — prisioneiros políticos: os prisioneiros políticos eran especialmente respectados polos demais internos.

Verde — criminais comúns: en terceiro lugar encontrábanse os criminais comúns, que eran empregados a miúdo polos vixiantes como «Kapos». Algúns fixéronse tristemente famosos.

Dous triángulos amarelos, é dicir, unha estrela de David amarela — xudeus: os xudeus pertencían aos prisioneiros máis perseguidos e desprezados e a miúdo sufrían a mans dos demais reclusos non xudeus.

Negro — asociaisiais: os asociais encontrábanse aínda un chanzo máis baixo e eran especialmente desprezados.

Rosa — homosexual: esta era o chanzo máis baixo da xerarquía dos campos de concentración e era desprezada e maltratada por todos os demais prisioneiros.

A través deste sistema de castes facilitábase o control dos prisioneiros polos vixiantes, xa que incluso podían dificultar a vida no campo cambiando a marca do prisioneiro. Especialmente nas tres categorías máis baixas —xudeus, «asociais» e homosexuais— hai intentos documentados de prisioneiros de conseguir outro triángulo. Moitos xudeus afirmaban ser testemuñas de Xehová para conseguir unha posición mellor. Esta xerarquía e categorización era utilizada como sistema de control para evitar a formación dunha gran comunidade entre os prisioneiros.

Tras a II Guerra Mundial, o trato das dúas últimas «castes», homosexuais e asociales, foi moitas veces igual de vexatorio. A Landfahrerzentrale en Baviera foi unha continuación directa da SS-Zigeunerzentrale (central das SS para os xitanos), e houbo homosexuais que pasaron directamente dos campos de concentración ao cárcere.

Pensar, sentir, berrar, chorar

2009-08-24T11:17:00.001-07:00

Fotografías de Maribel Ferreiro (Auschwitz-Birkenau)

De Manuel Pérez Millos *

Cando miro que quen por ilustrado tense

porlle sombras ás luces da Historia

e falsea a testemuña da memoria,

abraiame que abonde tanto quen non pense.

Cando pensó que se quer ficar extinta

unha raza, unha nación, unha cultura

sen motivo, prodúceme tristura

que non haxa apenas quen o sinta.

Cando sinto que ninguén hai que soterré

os lobos roxos e negros da gamada,

tremo por si diante do ouvear da fera mada,

cada quen acougue, cale e ninguén berre.

Cando berro denunciando aos opresores

que masacran e aldraxan inocentes,

quixera que te afastaras dos silentes

e, compañeiro, que se non berras, chores,

pois parece que estivera arestora

esgotada a humanidade e a nobreza,

e que doentes de egoísmo e de dureza,

nin se pensa, nin se sinte, nin se berra,...nin se chora.

(Inédito) Vigo, abril de 2007. *Manuel Pérez Millos é socio de AGAI e colaborador habitual do semanario israelí Aurora

Shoá

2009-08-24T11:11:00.000-07:00

Fotografías de Maribel Ferreiro en Auschwitz-Birkenau

De Manuel Pérez Millos *

Non hai berros bastantes para tanta rabia,

nin chegan bágoas para tanta pena.

Nunca ahondarán os termos de condena,

nin pode ter perdón tamaña infamia.

Chegouse ao colmo do furor máis indecente

e verqueuse todo o balde da ignominia

impoñéndose a máis macabra alquimia:

a que cambia en morte a vida do ¡nocente.

Auschwitz, Treblinka, Dachau, e outros lugares

que avergoñan a quen se teña por persoa,

onde o muíño do bastardo doulle a moa

da abxección, da crueldade e das ruindades.

Calaron e ollaron cara a un lado,

os que fachendaban de ser civilizados,

desprezando os queixumes dos coitados

e esquecendo o dereito do aldraxado.

Pero o acaecido non é novo.

Voltou, daquela, a repetirse a historia.

Tentouse de borrar toda memoria

da presenza dun pobo, do meu pobo.

(Inédito) Vigo, xaneiro de 2008. * Manuel Pérez Millos é socio de AGAI e colaborador habitual do semanario israelí Aurora

A selección

2009-08-23T16:13:00.000-07:00

O procceso de selección en Auschwitz-Birkenau, con extractos da obra de Primo Levi "Se isto é un home"

Desaparicións. Paráfrase a Nelly Sachs

2009-08-22T09:07:00.000-07:00

De Carlos Penela

DESAPARICIÓNS. PARÁFRASE A NELLY SACHS

.
por baixo desa pel, o canto dos envelenados
por baixo dese ceu, un mapa ferido
por baixo das augas, a cidade da infamia
por baixo dos rostros, unha sede calada
por baixo das rosas, o pranto do mundo.

Tirado do seu poemario "Sombras rosas sombras"

"Steine der erinnnerurg" (Pedras da Lembranza)

2009-08-22T08:53:00.000-07:00

Memorial da Shoáh en Viena

...

De Carlos Penela

.
STEINE DER ERINNERUNG *

Gardas o pedazo crecho e a candea dos
teus pais,
o pano vello
e unha flor de cinza no lugar da túa estirpe;
gardas os libros abertos como o selo deste fogo
como o signo dos humildes
como alerta viva contra toda rendición;
gardas a imaxe doutro inverno,
a roda das palabras musitadas unha a unha,
a sombra, onde a estraron: a nódoa dos
malditos.

* "Steine der Erinnerung" (Pedras da lembranza) Tirado do seu poemario "Sombras rosas sombras"

T4: Medicina para matar

2009-08-21T19:34:00.000-07:00

Por Rafael Poch

Berlín - 20/08/2009

Entre 1933 e 1945, alemáns e austríacos asasinaron a máis de 210.000 minusválidos físicos e mentais, e esterilizaron á forza a 400.000 persoas, nun programa científico racista encamiñado á "mellorar a raza". Directamente relacionado cos prolegómenos do xenocidio xudeu (seis millóns) e das matanzas de prisioneiros de guerra soviética, xitanos e outros, esta masacre menos coñecida foi evocada entre marzo e xullo nunha ampla exposición do Museo Xudeu de Berlín, en colaboración co Memorial do Holocausto de Washington. De momento non hai plans de levar esta exposición por outros lugares de Alemaña ou do mundo, din no museo xudeu. Antes dos nazis, a esterilización de persoas con "defectos" foi un fenómeno internacional que chegou a aplicarse e a xerar leis en diversos países. En Alemaña foi levado ate extremos criminais. Da esterilización pasouse á eliminación, en cámaras de gas anterior ás de Auschwitz-Birkenau, mediante inxeccións letais ou con recortes alimentarios que ampliaban a mortalidade. "Tratábase de eliminar xente que non encaixaba co ideal racista", explica Margret Kampmeyer, directora da exposición berlinesa. A actualidade da mostra, que inclúe testemuños e vídeos de vítimas, ten que ver coas presentes discusións sobre as "fronteiras éticas da ciencia, por exemplo coa xenética ", di Kampmeyer.

LIMPEZA DO "CORPO NACIONAL"

En Alemaña, a primeira "Lei para a prevención da descendencia xeneticamente enferma" (lei de esterilización) data de xaneiro de 1934. O seu obxectivo era, "erradicar as manchas hereditarias bioloxicamente inferiores", evitar a "procreación sen inhibición" dos tarados con vistas a levar a cabo unha "limpeza gradual do corpo nacional". Estimouse que 1,2 millón de persoas debían ser esterilizadas, pero a cifra reduciuse a 400.000 nunha primeira fase, é dicir a un 0,5% da poboación alemá de entón, que incluía a Austria, ou ao 1,5% da poboación entre 14 e 50 anos. Esa é a cifra de esterilizados que se acadou ate 1945, en moitas rexións con ate un 30% de casos de "recalcitrantes" que foron forzados, e uns 5.000 nenos con minusvalías que foron asasinados. Acompañando esa lei, houbo centenares de miles de abortos forzados entre as obreiras de Europa Oriental deportada a Alemaña, e 2.300 casos (no 1943) de castración de homosexuais. Na zona do Ruhr, onde as tropas coloniais francesas, magrebís e indochinesas, participaran na ocupación de entreguerras e deixaran varios centos de nenos nados de mulleres alemás, levouse a cabo un programa para a esterilización dos bastardos "do Rin ". Ao mesmo tempo, practicábase unha "euxenesia positiva" que penalizaba o aborto no marco da política natalista. 40.000 persoas foron condenadas por iso, incluídas penas de morte para médicos polacos que practicaron abortos a mulleres alemás. Tamén lanzaronse programas como o "Lebensborn", para cruzar ao persoal das SS con mulleres nórdicas, especialmente en Noruega. A lei de esterilización viu seguido pola famosa "Lei para a protección do sangue alemá e o honor alemán" de setembro de 1935, que prohibía os matrimonios, e as relacións, entre xudeus e non xudeus alemáns.

PROGRAMA DE ELIMINACIÓN

Desde xaneiro de 1940 púxose en marcha un programa de eliminación directa de minusválidos chamado T4, que levaba o nome da vila do número 4 da berlinesa Tiegartenstrasse, requisada a unha familia xudía, en onde atopábase inicialmente o departamento adxunto á Chancelaría do Führer responsable do programa segredo. Os médicos Karl Brandt e Philipp Bouhler foron postos ao mando do asunto, co seu colega Viktor Brack á fronte do día a día. O programa contaba con seis centros de eliminación (Brandenburg, Grafeneck, Hartheim, Sonnenstein, Bernburg e Hadamar) nos que se estrearon recursos como as cámaras de gas con duchas. Na súa declaración ante o Tribunal de Nuremberg, Brandt declarou debater persoalmente con Hitler os métodos para matar. "Cal é o máis humano?", preguntoulle Hitler, e el respondeu que o gas. Os pacientes inválidos chegaban aos centros en tren ou autobús, eran espidos e fotografiados, examinabaselles e se levaban ouro na dentadura marcabaselles cunha cruz no lombo. Logo entraban nunha sala de duchas onde eran gaseados durante dez minutos coas bombonas fornecidas por BASF e IG Farben. Aos cinco minutos os pacientes esvaecían e aos dez morían. Esperábase dúas horas antes de ventilar e abrir a cámara para retirar os corpos. Antes de incinerarlos -operación referida como "desinfección"- extraíase o ouro dos corpos marcados e os órganos para estudos científicos. En resumo; o T4 foi modelo e precursor do Holocausto iniciado pouco despois, no sentido de que proporcionou cadros e técnicas organizativas para o exterminio. Irmfried Eberl, o director dos centros de Brandenburg e Bernburg, foi o primeiro comandante do campo de exterminio de Treblinka. A partir da Conferencia do Wansee (marzo de 1942), os xudeus foron excluídos da esterilización, "no entendemento de que eles mesmos, e non os seus futuros fillos, eran os que ían a ser eliminados", explica a historiadora Gisela Bock da Universidade Libre de Berlín. A exposición berlinesa incluiu unha entusiasta nota do respectado neurólogo do Kaiser Wilhelm Institute de Berlín, Julius Hallervorden acusando recibo, en marzo de 1944, de 697 cerebros humanos extraídos de vítimas do programa de "eutanasia", moitos deles nenos. Material desa procedencia seguiu utilizandose en Institutos alemáns ate os anos noventa segundo o historiador británico Michael Burleigh.

O ESCÁNDALO DE GRAFENCK

Os asasinatos do programa T-4 presentábanse ante os familiares das vítimas como falecementos naturais por diversas enfermidades, pero deron lugar a misterios e denuncias. Anciáns, doentes mentais e nenos minusválidos mentais desaparecían dos centros asistenciais e as familias recibían unha urna con cinzas. Como era posible, por exemplo, que no asilo de Grafeneck, con só cen camas, tivesen falecido dous mil pacientes en corenta días, preguntouse o pastor protestante Gerhard Braune. En Münster, o bispo católico Clemens August von Galen denunció a eutanasia nun sermón sen ambigüidades de agosto de 1941, cuxo texto foi lanzado en pasquíns sobre Alemaña pola aviación británica. No Vaticano coñecíase o que estaba pasando e, a diferenza do Holocausto contra os xudeus, protestouse enerxicamente. Moitos dos que se atreveron a denunciar acabaron en campos de concentración.

A EUXENESIA ALEMÁ

En 1883 o británico Francis Galton, curmán de Darwin, empregou o termo "euxenesia", do grego "bo nacemento", entendida como a aplicación das leis biolóxicas da herdanza ao perfeccionamento da especie. A euxenesia tivo grande predicamento en países como Estados Unidos e Suecia, onde deu lugar a leis (pouco aplicadas) contra a reprodución de persoas con taras físicas e psíquicas, pero foi en Alemaña onde fixose máis popular entre os científicos e dexenerou no concepto de "Rassenhygiene" ou hixiene racial. Con dous millóns de mozos mortos na guerra de 1914-1918, unha crise económica sen precedentes e a "humillación de Versalles" exacerbando o seu nacionalismo, moitos científicos evolucionaron cara á idea de actuar contra persoas e colectivas consideradas ameazas biolóxicas á saúde da nación. Abandonaron conceptos fundamentais como o de atención ao paciente en beneficio da noción dun colectivo "biolóxico", a vila alemán, ou a raza, e abrazáronse expresións como "material humano", ou a observación dos doutores Karl Binding e Alfred Hoche sobre a "vida inútil" dos doentes mentais, na que, "se non hai sufrimento, non pode haber piedade". A propaganda nazi enfatizou o custo do mantemento de institucións asistenciais para a "poboación inútil" e a súa chegada ao poder converteu a euxenesia nun asunto puramente criminal. Nun discurso de 1938, o Ministro de propaganda nazi Joseph Goebbels deixou claro o orzamento oficial; "O noso punto de partida non é o individuo. Non subscribimos a opinión de que se debe dar de comer ao famento, de beber ao sedento ou vestir ao espido. Os nosos obxectivos son completamente diferentes: ter un pobo sa para predominar no mundo". A consecuencia foi un programa de eliminación de "poboación superflua" que os nazis fixeron pasar por "eutanasia", é dicir pola acción/omisión que acelera a morte de pacientes desafiuzados para evitar sufrimentos.

CIENTÍFICOS IMPUNES

A impunidade dominó aos científicos alemáns implicados no T4. Despois da guerra, a maioría dos científicos racistas alemáns continuaron con normalidade as súas carreiras. Vinte e tres médicos e administradores foron xulgados, dos que dezasete foron condenados, sete deles á pena de morte. Joseph Mengele, o famoso carniceiro de Auschwitz, fuxiu a Brasil e morreu tranquilamente na cama nos anos setenta. Moitos outros, entre eles Otmar von Verschuer, Julius Hallervorden, e Eugen Fischer, eludiron todo castigo e continuaron as súas respectables carreiras académicas na Alemaña de posguerra.

A Enciclopedia temática do Holocausto en cd-rom

2009-08-19T19:23:00.001-07:00

Está xa a venda en imprescindíbel CD-rom en español da Enciclopedia Temática do Holocausto. Un xeito cómodo de poder acceder a todos os contidos da web desde o nosa casa e desde o noso computador. E por só 18 euros (gastos de envio incluídos)

Para máis información e pedidos:
http://www.elholocausto.net/pedidos.htm

Recordos do prisioneiro Pedro Pérez en Mauthausen

2009-08-17T03:54:00.000-07:00

Recuerdos Del Prisionero Pedro Perez En Mauthausen

View more documents from endefensadeisrael.

A xustiza da memoria.

2009-07-29T15:23:00.001-07:00

Manuel Reyes Mate é profesor e investigador do CSIC. Realizou estudos en Francia, Italia, Alemaña e España e un dos máis destacados investigadores do proxecto "Filosofía despois do Holocausto", unha reflexión filosófica contemporánea sobre se é posible seguir falando de moral, de política ou de ciencia após o horror e a violencia nazi, após "Auschwitz". Neste pequeno video Manuel Reyes Mate fálanos de responsabilidade e da necesidade de facer memoria para poder facer xustiza. Da necesidade de facer visibles ás vítimas e erradicar unha lóxica de progreso inxusta que, asegura, sigue ainda viva.

O Yad Vashem

2009-07-27T19:44:00.000-07:00

Por Afonso Vázquez-Monxardín
La Región (21-07-2009)

O outro día faláballes do Yad Vashem de Xerusalem. Se cadra o lembran vostedes porque o ano pasado recibiu o premio Príncipe de Asturias nalgunha modalidade que non lembro, pero que sen dúbida tería que ver coa conservación da memoria ou da xustiza humana. Porque o Yad Vashem é un complexo que ocupa unha cuíña nunha estrema da cidade nova de Xerusalém leste, a zona xudía, dedicado á conservación da memoria. Esta homenaxe estrutúrase en catrou ou cinco seccións principais. As máis coñecidas son o bosque dos xustos entre as nacións, lugar onde cada árbore conmemora a lembranza dunha persoa que axudou a un ou varios xudeus a escapar do holocausto, e o Museo que é un emotivo repaso á historia do antisemitismo e da ‘shoáh’ ou exterminio no tempo dos nazis. Segue o Arquivo da memoria onde teñen millóns de documentos administrativos e miles de testemuños persoais gravados, e a Escola internacional onde a través de diversos cursos para xentes provenientes de todo o mundo promocionan a reflexión ética sobre a necesidade de transmitir o horror do exterminio industrial de seis millóns de persoas, despois das decisións administrativas e da colaboración colectiva de xentes do común, coma vostede ou coma min. Sobre todo aquí, en contacto directo co vangarda intelectual da comunidade xudía o que xorden son preguntas para as que hai poucas respostas. E o Yad Vashem non é a lembranza só das xestas heroicas, pero tamén do sufrimento dos presos en terribles desacougos vitais.

O outro día, por exemplo, escoitamos a un velliño de 95 anos que foi violinista e enxeñeiro en Auschwitz. Fixo el ilusionado as cinco horas de autobús desde Eilat, sobre o Mar Vermello, a Xerusalem para contarnos o seu testemuño e amosarnos no seu brazo co seu número aínda tatuado o mesmo día de entrada no Campo. Díxonos cousas terribles na vella lingua sefardita aprendida na súa infancia na cidade de Salónica. Entre elas, que el nunca pasou fame en Auschwitz.Con crueza e xenerosidade vimos nel o debate eterno e irresoluble sobre os dilemas da vida. ¿Que facer? ¿Non é máis fácil deixarse morrer ou deixarse matar que empeñarse tratar de facer o posible por conservar algo de vida? Aquí acollen como parte deles a todos os xudeus en todas as respostas. A multitude de datos novos, de diarios e entrevistas sinalan que os xudeus sabían de campos de traballo, pero non dos seis de exterminio porque ninguén saía deles vivo. Pero moitos que non eran de exterminio non foron mellores. Un exemplo destes dilemas. No gueto de Vilna o xefe nazi decidiu que a familia xudía eran pai, nai e dous fillos. Non máis. Os pais debían escoller dous. A alternativa era a morte de todos. Coñecese como o dilema de Vilna. ¿A resposta correcta? Non a hai. Non hai resposta. Moitas veces non hai respostas correctas a esgazadoras preguntas inhumanas.

O fume dos trens

2009-07-11T18:05:00.000-07:00

Por Félix Romeo

QUÉN SON. Noite do domingo ao luns. Estou tirado no sofá. Bótolle unha ollada as compras do Rastro: Non son Stiller, de Max Frisch, na súa primeira edición española, de 1958, en Seix Barral. Encántame como editaba Carlos Barral nos 50 e 60: as sobrecubertas con fotografías en branco e negro. Neste, unha de Oriol Maspons: unhas mans suxeitan o retrato dunha muller. Non lin Non son Stiller, pero é un dos libros preferidos de Martín Casariego e por iso o empezo. A novela ten moito ritmo. A pesar das obsesións de Frisch, que quería facerse un oco entre Kafka e Mann, é un relato de aventuras, próximo a Hemingway e a Graham Greene. A participación do protagonista na Guerra Civil, voluntario das Brigadas Internacionais, é un refrán que volve unha e outra vez pero profunda nesa peripecia que acabou chuscamente, sen dignidade. O final, onde é o fiscal quen pasa a resumir a historia de Stiller ou de quen non é Stiller, sobra.

ODIOS AMORES. A tradutora de Non son Stiller é Margarita Fontseré, que tamén traduciu a Ingeborg Bachmann. Bachmann e Frisch mantiveron un turbulento amor. Frisch escribiu sobre ese tempo escuro: Digamos que me chamo Gantenbein (Debate), que tampouco lin e que xa desexo ler. Quizais esa novela levase a Bachmann ao manicomio.

SHOAH. Noite do domingo ao luns. Leo Non son Stiller, e teño a tele posta coma se fose unha cheminea. A casualidade fai que pille o comezo de Shoah, o magnífico documental de Claude Lanzmann. Salto ao computador para saber se emitirán a película enteira, nove horas e media, e terei que quedarme toda a noite escoitando o terror relatado polas súas vítimas. Non, desgraciadamente. TVE decidiu emitilo tronzado, como a primeira vez que o programou. Hai anos anunciouse a edición en DVD de Shoah en España, pero non saíu. Pódese conseguir a versión francesa (compróboo en fnac.fr) e tamén se pode conseguir a versión italiana (compróboo en lafeltrinelli.it): Einaudi publicouno xunto a un libro (editado en castelán en Area Libros) e foi un gran éxito. Volvo sentir un profundo estremecemento durante algo menos de dúas horas (é a primeira entrega, non averiguo cando será a seguinte). Lanzmann fai historia sen documentos: só palabras. Sobre mortos, sobre a dor, sobre brutalidade, sobre industria da destrución, sobre espectadores de todo aquilo, sobre o milagre de sobrevivir, sobre o incomprensible... Gústame que Shoah suceda en tantos lugares e en tantas linguas e con tantas testemuñas. Gústame ver a Lanzmann e á tradutora en plano cos protagonistas. Lanzmann fuma e o fume do cigarro confúndese co fume dos fornos, co fume dos trens.

PATAGONIA. Vexo Shoah e pregúntome se alguén traducirá as memorias de Lanzmann, A lièvre de Patagonie (Gallimard), que entrou en Francia, e segue, e contra todo prognóstico, na lista de libros máis vendidos. Vexo Shoah e pregúntome por que se estrea en tantas salas Good, película lamentable, e Shoah hai que vela case clandestinamente. Vexo Shoah e pregúntome cantos exemplares dos libros de Lanzmann vendéronse en España e cantos de Jonathan Littell. (Para que a miña pregunta non sexa retórica, escribo a Area Libros, editorial de Lanzmann en España, pero non responden: o ISBN di que non pasaron da primeira edición.)

ESCRIBIR OS CAMPOS. Non pensaba lelo xa, pero despois do tremor de Shoah póñome con Écrire lles camps (Belin), de Alain Parrau, cuxa edición de peto trouxen hai dúas semanas de Pau. é un bo ensaio, e fala tanto dos lager como do gulag. Descóbreme a Tadeusz Borowski, que está traducido: O noso fogar é Auschwitz (Alba). Suicidouse en 1951; segundo Czeslaw Milosz, que o consideraba un escritor de primeira magnitude, por mor dunha crise de conciencia pola súa complicidade coa opresión estalinista sobre Polonia. Descóbreme a Robert Antelme, tamén traducido: A especie humana (Area Libros). Explica Parrau que tras algúns libros sobre o lager, xurdiu en Francia un fartazgo; en Les Temps Modernes, a revista de Sartre, escribiron sobre Antelme en 1949: «Outro libro sobre os campos! Despois dos de Rousset, de Kogon, e de tantos outros, cría que todo estaba dito [...]. A guerra terminou. Temos dereito a gozar da paz sen que nola amarguen».

CELAN. Antes que con Frisch, Ingeborg Bachmann viviu unha historia de amor con Paul Celan, cuxos pais morreron nun campo de concentración mentres el penaba nun campo de traballo. En Mecanismos internos (Mondadori), estupendo libro de reseñas, Coetzee cita un poema de Celan que acaba así: «Todo segue o seu curso».

http://www.abc.es/abcd/noticia.asp?id=12242&num=911&sec=38

Lugares da memoria histórica de Europa. Por Simone Veil

2009-07-08T19:16:00.001-07:00

Por Simone Veil.

Dentro de non moitos anos desapareceremos quen sufrimos a deportación aos campos de exterminio nazi. En Francia, creo que quedamos uns cantos centenares, pouco máis de 200 ou 300. Cando desaparezamos, haberá que atopar quen manteña esta memoria. Para min a deportación é unha obsesión permanente e ela contribúe á miña reflexión sobre a política, a sociedade e a vida en xeral; tamén sobre a solidariedade. Quen a sufrimos necesitamos falar diso, aínda que nada máis sexa para exorcizar esta terrible experiencia e evitar que se repitan os erros que conduciron a aquela traxedia. Lémbrese que cando os deportados volvemos ás nosas casas, tivemos que loitar para reconstruír a nosa vida, para crear ou volver crear un marco familiar.

En Francia 75.000 xudeus foron deportados; volveron 2.500. Hoxe, somos só uns cantos centenares; quédanos moi pouco tempo para transmitir a nosa memoria. Os historiadores deben ter en conta o relato persoal de quen fomos testemuñas porque non se dispón de elementos tan valiosos de información. Sorpréndeme que, desde hai poucos anos, o interese dos historiadores e dos escritores por coñecer as múltiples facetas da deportación dos xudeus foise ampliando máis aló dos países máis coñecidos, como é o caso de Alemaña, a outros, como Polonia e Ucraína, onde os xudeus foron detidos e asasinados antes de que se lles enviasen aos campos de concentración. As múltiples investigacións realizadas nos últimos anos e o testemuño escrito por moitos deportados confirman como aos xudeus chegados de toda a Europa ocupada enviábaselles directamente á cámara de gas e como se exterminaba deste xeito tan expeditivo aos nenos de menos de 15 anos e a moitos adultos de máis de 40 anos. Pero non eran os únicos. Recordo moi ben que, en maio e en xuño de 1944, 400.000 húngaros chegados directamente de Hungría foron obrigados polas SS a prolongar as ramplas que chegaban até os crematorios e a maioría, sen distinción de idade, sufriron aquela morte. Uns meses máis tarde, o 18 de xaneiro de 1945, cando o Exército Vermello achegábase a Auschwitz, os deportados, como eu mesma, como a miña nai e a miña irmá, saímos a pé e camiñamos durante máis de 70 quilómetros, no medio dun frío intensísimo. Moitos morreron de frío e de fatiga. Despois duns cantos días, fomos obrigados a montar en vagóns completamente abertos e así, desde a pequena cidade de Glavich, atravesamos unha gran parte de Alemaña, até chegar a Bergen-Belsen. Pero Auschwitz-Birkenau e Bergen-Belsen non eran os únicos lugares onde foron exterminados os xudeus. Houbo outros moitos campos de concentración nos que se gaseaba ás persoas inmediatamente. Existiron outros moitos pequenos campos de concentración, máis descoñecidos ou esquecidos, nos que 10 ou 15 persoas encargábanse de exterminar axiña que como chegaban. Houbo moitos exterminios que se fixeron in situ e esoutros exterminios, con moita frecuencia, ocultáronse.

Pasaron 60 anos durante os cales os acontecementos nos depararon moitas sorpresas e fixéronnos afrontar interrogantes que non imaxinaramos. Auschwitz, o maior campo de exterminio, o único no que se conservan pegadas visibles do exterminio, foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Pero, ademais, exponse a conservación do propio sitio, das barracas, dos obxectos persoais das vítimas. Hoxe día é necesario que a Unión Europea decida renovalo para frear a súa destrución debido ao turismo de masas e ás condicións climáticas da rexión. Seica sexa necesario crear un Museo do Exterminio en Birkenau, onde se teñan en conta non só Auschwitz, senón tamén unha serie de lugares onde se fixeron exterminios e son menos coñecidos.

Pasaron os anos. A partir dos anos 50, aos poucos, foise conformando a unidade de Europa sobre a base da reconciliación, grazas ao esforzo inicial de persoas como Robert Schuman. Hoxe temos grandes perspectivas para reforzar todos xuntos o proceso de unidade. O Tratado de Lisboa non está lonxe. Con el van cambiar moitas cousas e en particular vai converter ao Parlamento Europeo nun órgano supremo. Pero debemos facelo con moita rapidez porque, se esperamos demasiado, non se logrará. Hoxe cabe esperar que de aquí a outubro o Tratado de Lisboa sexa finalmente ratificado e se leve inmediatamente á práctica. Finalmente, paréceme importante sinalar até que punto é importante o traballo que se está realizando en España neste sentido, con iniciativas como as levadas a cabo pola Fundación Academia Europea de Yuste, que se esforzan por organizar actividades de grande envergadura, coma o seminario doutoral en estudos europeos centrado nas Memorias e Lugares de Memoria de Europa, dirixidas á mocidade europea co ánimo de comprometerlles no proceso de construción europeo, que é a nosa gran esperanza.

Hannah Arendt e a banalidade do Mal

2009-06-18T19:50:00.000-07:00

"Durante o interrogatorio policial, cando Eichmann declarou repentinamente, e con grande énfase, que sempre vivira cos preceptos morais de Kant, en especial coa definición kantiana do deber, deu un primeiro indicio de que tiña a vaga noción de que naquel asunto había algo máis que a simple cuestión do soldado que cumpre ordes claramente criminais, tanto pola súa natureza como pola intención con que son dadas. Esta afirmación resultaba simplemente indignante, e tamén incomprensíbel, xa que a filosofía moral de Kant está tan estreitamente unida á capacidade humana de xulgar que elimina en absoluto a obediencia cega. O policía que interrogou a Eichmann non lle pediu explicacións, pero o xuíz Raveh, impulsado pola curiosidade ou ben pola indignación (...) decidiu interrogar ao acusado sobre este punto. Ante a xeral sorpresa, Eichmann deu unha definición aproximadamente correcta do imperativo categórico: "Coas miñas palabras acerca de Kant quixen dicir que o principio da miña vontade debe ser tal que poida devir o principio das leis xerais. (.... O que Eichmann non explicou aos seus xuíces foi que, naquel "período de crimes legalizados polo Estado", coma el mesmo o denominaba, non se limitou a prescindir da fórmula kantiana por deixar de ser aplicable, senón que a modificou de maneira que dixese: compórtate coma se o principio dos teus actos fose o mesmo que o dos actos do lexislador e da lei común. Ou, segundo a fórmula do "imperativo categórico do Terceiro Reich", debida a Hans Franck, que quizais Eichmann coñecese: "Compórtate de tal maneira que se o Führer estivese presente aprobase os teus actos"

Hanna Arendt

"Eichmann en Jerusalén",

Lumen, Barcelona, 1999.

páxina 206

Libro da Marcha da Vida

2009-06-07T08:16:00.000-07:00

SINOPSE:

Este é o primeiro livro a documentar o evento mundial Marcha da Vida, que leva anualmente milhares de pessoas de mais de quarenta países a conhecer os locais onde os nazistas cometeram as atrocidades do Holocausto durante a Segunda Guerra Mundial. Uma viagem a Auschwitz, Birkenau, Maidanek, Treblinka, Lodz, Varsóvia e que termina numa jornada de alegria e esperança em Israel.
SOBRE O AUTOR:

Marcio Pitliuk é publicitário, dramaturgo e escritor. O projeto de registrar em livro e filme a “Marcha da Vida” foi a maneira que encontrou de homenagear seu pai e deixar para suas filhas algo de maior importância: mostrar o que foi o Shoah.
SOBRE O FOTÓGRAFO:

Marcio Scavone começou a fotografar com 12 anos, a idade de Lorenzo, seu filho, que o acompanhou numa das viagens à Polônia e foi testemunha e inspiração desta obra. Scavone é reconhecido como um dos maiores fotógrafos de “portrait” do Brasil. Este é seu sétimo livro.
FICHA TÉCNICA:ISBN:

8562273007 - ISBN-13: 9788562273001 - Livro em capa dura - Impressão em papel couchet 155g - Brochura - 223 páginas - 1ª Edição - 2009 - Portugués

Encomendas: AQUI

Diplomáticos españoles durante o Holocausto

2009-06-06T19:03:00.000-07:00

Diplomáticos españoles durante o Holocausto ESCOITA AQUI

O antisemitismo na Alemaña nazi

2009-06-03T07:17:00.000-07:00

El Antisemitismo En La Alemania Nazi

View more PDF documents from endefensadeisrael.

Unha estrela amarela

2009-06-02T20:08:00.000-07:00

Por Raphaël Sorin
Artigo publicado no xornal Liberation
(06.12.2007)

Os seis millóns de xudeus asasinados na Shoá tiñan nomes, caras e cada un, a súa propia historia. Eliximos a historia de Hélène Berr e tamén o artigo "Une etoile jaune pour Hélène Berr", publicado por Raphaël Sorin no diario francés Liberation, o pasado día 6 de decembro, para recordar o aniversario da chegada do Exército Vermello a Auschwitz. Heléne Berr naceu en 1921, era filla de Antoinette Rodrígues-Ely e de Raymond Berr. Apresados polos nazis foron enviados a Auschwitz onde a súa nai morreu asasinada inmediatamente á súa chegada, o pai morreu envelenado por un médico na enfermería do campo, en setembro de 1944. Hélène foi enviada desde Auschwitz na marcha da morte a Bergen Belsen onde morreu en abril de 1945, pouco antes da chegada das tropas británicas. As páxinas deste diario foron escritas por Hélène ao seu noivo e entregoullas á cociñeira da familia, Andrée para que as gardase. Era unha moza francesa e xudía, nacida en París en 1921, morta en Bergen-Belsen, en abril de 1945. Os seus pais foron deportados con ela e morreron en xullo e setembro de 1944. Vostedes recordarán o seu nome, Hélène Berr, porque Tallandier publicou o seu Diario en xaneiro pasado, cun prefacio de Patrick Modiano, e que foi un acontecemento na última Feira de Francfort.

O Diario comezou o sete de abril de 1942 cando ela volve á súa casa, no 40 da rúa de Villejust. Un paquete esperábaa; é un libro dedicado, cunha escritura moi neta, en tinta negra: «Ao espertar, tan doce é a luz, tan belo ese azul tan vivo? Non se saberá nunca de que trataba o libro. E o Diario detense en Drancy o 15 de febreiro de 1944 sobre as últimas palabras que pronuncia Kurtz, o heroe do "No corazón das tebras" de Conrad: «Horror ! Horror ! Horror !» Entre estes dous datos, acompañamos a esta moi brillante anglicista que vai da rúa Soufflot ao boulevard Saint-Germain, le Thomas Hardy ou Elizabeth Goudge, cita a Shelley e a Shakespeare. Ela topa un «raparigo de ollos grises», Jean Morawiecki. Escoitan a Bach e Mozart e comprométense. O primeiro de xuño de 1942, a nai de Hélène comunícalle «a nova da estrela amarela». A súa reacción, é tan forte que impide todo comentario. É suficiente citala: «O de Mme Jourdan, atopeime (?)conque nós discutimos a cuestión do distintivo (a estrela amarela) Nese momento, eu decidira que non a levaría. Considerábaa coma unha infamia e unha proba de obediencia aos alemáns. Esta tarde, todo cambiou de novo: acho que é unha covardía que non debo cometer, vendo a aqueles que o fixeron. Só, quero ser sempre moi elegante e moi digna, para que a xente vexa que é isto. Quero facer a cousa máis valente. Esta tarde, creo que a debo usar.» Velaquí o que ela escribiu oito horas máis tarde: «O meu Deus, nunca crin que sería tan duro. tiven moito coraxe todo o día. Levei a cabeza alta, e mirei ben á xente na cara e aos ollos. Pero iso é duro. Por outra banda, a maioría da xente non mira. O máis penoso, é topar á outras persoas que a teñen.» As outras persoas que a teñen. . . Teño ante os ollos dúas fotografías. Un neno tranquilo, cunha estrela cosida sobre a súa blusa negra. Un ancián esgotado, cun gran abrigo que ten cosida a mesma estrela infamante. O primeiro é Lucien Ginsburg quen, máis tarde, asinará como Serge Gainsbourg un disco, "Malas noticias das estrelas". O segundo era Max Jacob quen se foi logo dun último poema: "Antes ninguén me miraba na rúa, agora os nenos búrlanse da miña estrela amarela. ¡Feliz sapo! ti non tes estrela amarela".

O "reloxeiro" do Holocausto

2009-06-01T17:28:00.000-07:00

Por Hermann Tertsch

"Segundo foime ordenado...", "dacordo co que me foi encomendado...", "en conformidade co decidido pola superioridade...".

Estes tres latiguiños son, sen dúbida, o leitmotiv desas memorias escritas por Adolf Karl Eichmann, ese reloxeiro minucioso do holocausto, nunha prisión de Israel nos meses que transcorreron desde a súa captura en Arxentina até o seu xuízo e a execución da pena de morte imposta. Pola soga. Agora, este gran organizador da maquinaria de morte máis sofisticada nunca habida volve coa súa palabra escrita, aínda que en parte censurada por el mesmo ou polas autoridades israelís. Pero o lexible nestas case 600 páxinas feitas públicas por Israel esta semana é auténtico. Xea o sangue non xa o descrito, senón o xeito, ese veo que apenas oculta non xa a trivialización do crime, senón a incapacidade do loito do que falaba o psicanalista Alexander Mitscherlich cando analizaba motivación e consecuencias do exterminio do xudeu europeo. Eichmann cumpría ordes. No sentido máis estrito.

Aí non mente nestas memorias que este iluso cría poder publicar aínda vivo e ver os exemplares encadernados e dedicados a amigos e parentes. O Dr.Servatius, o seu avogado defensor no xuízo en Israel, ía ser o seu axente literario. Non funcionou aquela aventura literaria. Eichmann morreu aforcado en Tel Aviv sen verse agasallado por unha autobiografía exculpatoria, pero moi reveladora das reviravoltas da alma dun dos maiores verdugos da historia, sempre pulcro, que só unha vez tivo que limparse o abrigo de restos do cerebro dun neno xudeu executado "cando el se apresuraba a impedir a súa morte". O seu xefe de campo pasoulle unha gamuza polo elegante abrigo. Despois fóronse a beber viño. Se o lector se puidese abstraer da identidade do personaxe, as súas longas peroratas sobre a súa mocidade simpática e burguesa en Linz, cidade austriaca á que chegara coa súa familia desde o seu natal Solingen, en Alemaña, resultarían patéticas ou inofensivamente ridículas.

Era un mozo sociable Adolf Eichmann na Austria alta, onde o seu pai traballaba como funcionario dos ferrocarrís. Tratábase con todo o mundo e xa moi pronto coñeceu a Alois Kaltenbrunner, que fora máis tarde xefe da Gestapo en Viena e un dos verdugos máis sanguinarios do réxime. Kaltenbrunner si era un fanático, segundo din as crónicas. Eichmann, non. Nunca tivera motivo nin razón para odiar aos xudeus, nin aos xitanos, nin aos

homosexuais, nin aos polacos. Non era un ideólogo. "Apenas lía na miña mocidade", recoñece nun momento. A intoxicación ideolóxica, procedente máis da contorna que de fontes intelectuais, apenas era unha fina capa de verniz que lle permitía seguir con seguridade a súa carreira administrativa dentro do Departamento Principal de Seguridade do Reich. Eichmann cumpría ordes e diso se trataba, de fiabilidade, efectividade, baixo custo e perfecta distribución de recursos. O demais daba igual. Xudeus, parafusos, porcos ou gases letais tiñan que chegar á súa hora ao seu sitio ao menor custo. Auschwitz "foi unha extensión rutineira do moderno sistema de fábricas. En lugar de producir mercadorías, a materia prima eran seres humanos, e o produto final, a morte; tantas unidades ao día consignadas coidadosamente nas táboas de produción do director", segundo escribiu no seu día Feingold no carácter único do holocausto.

Claves de conduta

Así se len estas memorias, que, por suposto, menten en defensa propia, o que é lexítimo, pero revelan moitas das claves de conduta de quen fixeron realmente posible o holocausto. Di no seu imprescindible libro "Modernidade e holocausto" Zygmunt Baumann que "o aumento da distancia física e psíquica entre o acto e as súas consecuencias ten maiores efectos que a suspensión das inhibicións morais: invalida o significado moral do acto e, por tanto, anula todo conflito entre as normas persoais de decencia moral e a inmoralidade das consecuencias sociais do acto". Eichmann fala nas súas memorias sobre o Plan Madagascar, o proxecto de enviar a todos os xudeus alemáns a aquela colonia francesa unha vez tomada París como a operación humanitaria por excelencia. E bota a culpa de que todo se desviase" a que a dinámica da guerra e algúns obcecados como Ribbentrop, Himmler ou o propio Hitler se inclinasen cara a solucións máis económicas que a viaxe en barco ao sur de África, é dicir, cara aos relativamente baratas viaxes en tren de gando ou mercadorías até os campos de exterminio no sur de Polonia. "Eu non quería, pero as circunstancias e os meus xefes ordenáronmo e eu son o que son, un funcionario obediente. Preferiría outro destino cuxas consecuencias non me trouxesen a xuízo aquí. Pero a obediencia é sacra". Ésta era a estratexia de defensa de Eichmann nos seus intentos por evitar a pena de morte ante o tribunal en Jerusalem.

Son unha das constantes na redacción destas memorias, que son unha alegación edulcorado con sensibilidades forzadas. Igual que o son, dunha forma tan sorprendente e arrepiante, as continuas faltas de ortografía deste polo demais tan exacto e pusilánime executor. Isto volve reforzar a terrible incógnita de como xentes como Eichmann, Himmler ou Kaltenbrunner lograron facerse coa maioría de vontades no país de Thomas Mann ou Novalis. A redacción destes escritos é propia dun funcionario de terceira orde nas liñas de tranvía dunha cidade de provincia alemá de entreguerras, do seu sector máis iletrado. Con todo, proceden dun home ao que se lle encomendou "solucionar a cuestión xudía en Alemaña", un país que por medio das vertixinosas conquistas do seu Exército cada vez era máis grande. As decenas de miles de xudeus para deportar ao outro hemisferio convertéronse pronto en millóns, por Polonia e Holanda, por Ucraína, Bélxica e Francia e Italia. Por todas partes aparecían xudeus nos territorios ocupados e el, pobre funcionario acosado polos deberes e o traballo, Eichmann, tiña que facelos desaparecer, segundo as súas intencións, din as memorias, polas boas; polas peores, polo xenocidio, demostra a historia. As memorias foron feitas públicas agora, case 40 anos despois do xuízo e a forca a Eichmann, por un motivo relativamente trivial. Unha profesora norteamericana, Deborah Lipstadt, mantén un xuízo en Londres co coñecido historiador revisionista de simpatías neonazis que é David Irving, ao que acusa de tentar negar a existencia dos fornos crematorios e os campos de exterminio. A profesora Lipstadt ten demasiadas probas, peor aínda, demasiadas probas vivas que saben que Irving mente. Eichmann en ningún momento nega o exterminio e a cremación de millóns de seres humanos nin a súa participación, obediente e disciplinada, no mecanismo que fixo isto posible. Cando relata fríamente os crimes que para el son en realidade un esforzo suplementario no seu traballo para garantir a puntualidade dos trens con destino á cámara de gas que el organizaba con pedantería, demostra Eichmann a terrorífica lucidez de Max Weber ou Hannah Ahrendt cando falan da desvinculación total neste asasinato tan siniestramente moderno entre verdugo e vítima. "O holocausto non foi un escape irracional dos residuos non erradicados da barbarie premoderna. Foi un inquilino lexítimo da casa da modernidade, un inquilino que non estaría cómodo en ningunha outra casa. Nunca o holocausto entra en conflito cos principios da racionalidade", di Baumann. Tamén, entre os seus intentos de botar toda a culpa do sucedido aos demais, como xa fixeron os seus colegas do crime en Núremberg en 1945, Eichmann dá forza ao que se deu en chamar a escola funcionalista en relación co holocausto e en contraposición aos intencionalistas. Estes últimos, entre os que hai moito historiador mozo anglosaxón, pensan que desde un principio en 1933 había en Alemaña un Goberno coas cámaras de gas deseñadas. Isto é sobreestimar á banda de rufians que, co seu cóctel ideolóxico de igualitarismo, racismo e expansionismo, así como a inestimable colaboración da covardía histórica de moitos segmentos crave na sociedade alemá, fixeron posible este inmenso fracaso da civilización e a quebra total da piedade. Eichmann, en Jerusalem, loitando contra unha pena de morte que non puido evitar, dedicouse a escribir e escribir, mesmo a divagar con fantasías de nenez. Pero nada soa a loito. Son 600 páxinas estas memorias que deixan a un convencido de que Eichmann tería un inmenso desgusto cun desaxuste de horarios, quizais iso lle fíxo recapacitar que máis aló da obediencia podería estar o que Hannah Ahrendt chama "a piedade animal que senten todos os homes normais en presenza do sufrimento físico". Eichmann era normal. é o que máis arrepía. As contas do crime Zygmunt Baumann e Hannah Ahrendt explican moi ben a dinámica de escalada do crime. E a súa banalidade. Ante unha tarefa semellante, "o mestre político é un diletante fronte ao experto, ante o funcionario cualificado na administración".

Hai un obxectivo que conseguir, a desaparición dun certo territorio dun corpo hostil como os xudeus eran para os nazis. A forma de facelo dependía das circunstancias, sempre valoradas polos expertos, que calculaban viabilidade e custos.Aquí estaba o reino de Eichmann. Quería en principio mandar aos xudeus a Madagascar. Resultaba moi caro e os barcos en guerra teñen outras funcións que servir de cruceiro para deportados. Despois quixo crear un inmenso gueto en Polonia. Pero tamén alí as autoridades alemás querían menos xudeus, se é posible ningún, non máis. Así as cousas, o 20 de xaneiro de 1942 decidiuse definitivamente que a mellor forma de acabar coa xudeus era matalos a todos. As contas cadraban. Máis barato o Zyklon B, o gas para as famosas duchas dos campos de exterminio, que o gasóleo e frételos a ningún sitio.

Psiquiatria e Holocausto

2009-06-01T07:16:00.000-07:00

Psiquiatria Y Holocausto

View more PDF documents from endefensadeisrael.

Individuos, masas e crimes

2009-05-30T20:04:00.000-07:00

Por Hugo Hiriart
.

Dieter von Wisliceny, novo funcionario das SS, revelou en Núremberg que, en agosto de 1942, visitara a Eichmann nas súas oficinas de Berlín e preguntoulle acerca da sorte que correrían os xudeus deportados a Polonia. Eichmann achegouse a unha caixa de seguridade e sacou un groso cartafol de documentos referentes á política antixudía; dela extraeu un papel de orla vermella que ensinou ao visitante. Era o exemplar da orde, asinada por Himmler, pero baseada nunha orde de Hitler mesmo, que deu comezo á "solución final", é dicir, o asasinato industrial e en masa de xudeus de todas as idades. A Wisliceny afectoulle a gravidade do momento e exclamou: "Queira Deus que os nosos inimigos non fagan nunca o mesmo co pobo alemán." "Non che poñas sentimental" respondeu con desdén Eichmann, "trátase dunha orde do führer." Tal era a fría e impersonal natureza das bestas que urdiron e executaron o maior crime da historia humana. A Primo Levi, testemuña de lucidez impecábel, interrogábano con frecuencia acerca de por que o seu libro acerca do seu cativerio en Auschwitz non traslucía xeito algún de odio, nin resentimento sequera, cara aos seus torturadores alemáns. Coa habitual delicadeza e elegancia da súa intelectiva, Levi explicou, nun apéndice de "Se isto é un home", a súa memoria dos campos de exterminio, que o odio é persoal, diríxese a individuos particulares, e "os nazis, prudentemente, facían que o contacto directo entre amos e escravos se reducise a un mínimo". É dicir, el só podía encarnar odio ou resentimento en "rostros concretos, individuais", non en institucións ou grupos. O odio precisa, para nacer, unha mestura de lucidez e de cegueira. Demasiada lucidez, entender demasiado, sufócao, xa o dixo Spinoza: "Unha paixón que se entende, deixa de ser paixón", e demasiada cegueira non consegue enfocalo.

Obsérvese que Eichmann non parece odiar, parece máis ben, como se comprobará despois no tribunal xudeu en Israel, un simple burócrata algo obsesivo. A maldade fría, o prusiano impasíbel e destrutor que sabe sánscrito, a barbarie educada que observou con inquietude Flaubert ("arrepíanme máis que os caníbales", dixo). Os nazis sentían certo orgullo de ser comparados con bárbaros, coas hostes de Atila, por exemplo. Höss, médico das SS, dedicábase con entusiasmo a desposuír cadáveres de xudeus asasinados polos nazis dos seus dentes de ouro, que logo se fundían e transformábanse en lingotes. Cando o interrogador provocativamente preguntoulle en Núremberg se se quedara con bens de xudeus, respondeu indignado: "Non só non podía, senón que enriquecerme dese modo iría contra os meus principios... Non sería decente." "O abismo entre crime abominábel e ridícula mojigatería era notábel no caso de Höss", xulga Overy. Asumía toda gazmoñería e deixaba pasar a brutalidade dos máis torvos crimes. Cousa non rara na xente moi gazmoña e moralista. Pero iso de Höss xa non era certa cegueira, senón propiamente fonda estupidez moral. Hugo Trevor-Roper, no seu libro sobre Hitler, sostén que, contra a aparencia, no goberno nazi non reinaba unha obediencia cega, unha disciplina canina, unha orde alemá semimaniático, senón que, pola contra, reinaban nel un desaxuste e imprecisión completos e a desorde máis caótica. Aínda así, a persecución contra os non arios e os inimigos políticos, complexa de organizar, tivo un impecábel desenvolvemento.

Os nazis perderon a guerra, mais lograron destruír o xudaísmo europeo. As traxedias, co tempo, perden o seu fío, e se amansan. Só o Holocausto non unicamente permanece agudo e lacerante, senón que cos anos parece aumentar o seu absurdo horror. E digo "absurdo" porque o mal absoluto ten sempre algo de ilóxico, demencial... absurdo. A maldade do asasinato en masa, perfectamente organizado e minuciosamente realizado, é cada día máis asombrosa e máis atroz.

A memoria, garatía de futuro para a humanidade

2009-05-28T19:54:00.000-07:00

Fotografías de Abel García

Por Josep Antoni Durán i Lleida
Portavoz de CiU no Congreso dos Deputados

.
A visita aos campos de exterminio nazis convértese, inevitablemente, nunha das experiencias máis sobrecolledoras que pode experimentar calquera ser humano. Cuestiona, nun instante, toda a fe no progreso ou na decencia da humanidade e así mesmo demostra cuán cerca estamos da brutalidade máis primitiva, ate no corazón mesmo da supostamente culta e civilizada Europa. Nomes como Treblinka, Mauthausen, Oranienburg ou Auschwitz erixíronse en sinónimos de horror e de vergoña, e non é estraño que ante os mudos e elocuentes restos de tanta atrocidade, o propio Papa Benedito XVI se preguntase onde estaba Deus neses momentos. Sen que nada nin ninguén mitigue a dor, veñen ao recordo as palabras de Hannah Arendt contidas no seu libro "Eichman en Jerusalem", cando afirma que as accións de resistencia pacífica do pobo danés ante as leis e a persecución antisemita dos nazis deberían ser explicadas en todas as facultades de ciencias políticas do mundo como exemplo da forza da resistencia pacífica e do poder dos valores éticos. Baste só recordar que o rei Cristian X quixo ser o primeiro cidadán danés que levara a estrela amarela cosida na manga do seu brazo no caso de que as persoas de orixe xudía de Dinamarca fosen obrigadas a iso. É obvio que o heroico comportamento do pobo danés merece ser destacado polo seu carácter excepcional. Se as restantes nacións actuasen do mesmo xeito, a tolemia exterminadora nazi non tería chegado a tales extremos a pesar de que non existe gradación para o horror. Pero o que fai aínda máis remarcábel o eloxio non é o carácter único da acción, senón o seu valor exemplarizante e ético. Por iso resulta especialmente digno de homenaxe, porque serve de lección para o resto da humanidade.

.
En 1945 a evidencia do Holocausto conmocionou a todas as conciencias. Custaba entender que aquilo fose posíbel, de xeito súbito, nas terras iluminadas durante séculos polo máis refinado da cultura occidental, a mesma que alumara a Kant, Beethoven ou Goethe. O Holocausto demostra que a humanidade non está inmunizada contra a barbarie máis atroz, a cal, dun xeito ou doutro aniña en nós mesmos e pode estalar se concorren circunstancias propicias. Non se trata de perder a fe no ser humano, pero si de saber o perto que estamos a miúdo de perder a alma. E o sobrecolledor testemuño de quen sobrevivira nos campos de exterminio foinos recordando durante décadas a pouca distancia que en nós mesmos separa ao bruto do bo samaritano. Con todo, pronto o Holocausto, pola súa distancia no tempo, parecerá só unhas liñas nos libros de historia. Unha cuestión só lembrada por doctos historiadores e sen ramificacións nos nosos días. Cada sobrevivente que desaparece é unha voz e unha advertencia que se extinguen, e chegamos a extremos en que algúns neobrutos negan o obvio, o terxiversan e o manipulan. Sesenta e tres anos despois, cada vez son menos as testemuñas directas e cada vez a traxedia, por afastada, semella menos grave. Pronto, por ineludibles razóns biolóxicas, ninguén poderá falar do Holocausto en primeira persoa, cando o certo é que este despropósito debe ser recordado polos tempos dos tempos.

.
Só o recordo pode vacinarnos contra a hipotética repetición de feitos semellantes. Mentres gardemos a memoria da Shoah, sempre poderá existir alguén capaz de advertir das consecuencias letais da tolemia; sempre haberá alguén que poida facer reflexionar aos demais. O recordo non nos exime de novos erros, pero actúa como unha vacina capaz de xerar anticorpos e evitar males maiores dos cales non estamos demasiado lonxe. As atrocidades nos Balcáns atopábanse, en referencias actuais, a tiro de pedra dos antigos campos de exterminio nazis. As matanzas étnicas en Ruanda demostran que o horror pode aparecer en calquera momento. Anos antes, Camboia tamén viu desaparecer millóns e millóns de persoas pola tolemia desatada duns dirixentes asasinos. Se o home está preparado para aprender dos seus erros, a memoria é o único remedio para facelo posíbel. Máis aínda no que incumbe ao Holocausto, cuxo horror non dá marxe nin á subxetividade nin á interpretación. Non é unha historia de "menos bos" contra "menos malos", nin unha historia que dependa da mirada subxectiva do espectador. Auschwitz-birkenau está aí, eu estiven, xunto a seis millóns de seres humanos que foron exterminados non xa por razón do que fixesen, senón unicamente por razón da súa raza. Por iso o Holocausto exempli fica a brutalidade levada ao seu maior extremo: non foi unha loita entre exércitos rivais; non foi o resultado dunha matanza entre bandos rivais; non foi consecuencia nin dos feitos nin da opinión nin das opcións das vítimas. Foi a tolemia no seu grao sumo, nítida, aberrante, atroz, inhumana, incomprensíbel. A memoria de canto aconteceu debe ser preservada en toda a súa intensidade.

.
Non basta só cun sobrecolledor museo en Jerusalem, senón que debe ser preservada nos libros, nos xornais, nas universidades e nos colexios, en todo ámbito de formación, de convivencia e de socialización humana. A opinión pública non pode descoñecer e menos aínda esquecer o que pasou, nin a comunidade pode permitirse a existencia de grupos aparentemente insignificantes que o neguen ou o desvirtúen. Para ser humanos, para garantirnos unha mínima esperanza de humanidade, debemos conservar a memoria daqueles momentos en que non o fomos. Para garantirnos o valor de loitar contra a inxustiza e contra a barbarie, debemos manter o recordo daqueles tempos en que fomos débiles e calamos, en que fomos xordos e cegos mentres os nosos irmáns eran sacrificados. Só o carácter exemplar da memoria pode redimirnos de novos erros.

Vin cumprirse o último soño da miña vida

2009-05-26T19:52:00.000-07:00

Monumento á sublevación no guetto de Varsovia (Foto de Carlos Galansky)

Por Mordejai Anilewitz*

.
Agora é evidente que todo o que sucedeu é moito máis grave do que anticipamos. Fixemos o imposible para facer fronte aos alemáns. Pero as nosas forzas esgótanse, estamos no limiar do esquecemento. Dúas veces obrigamos aos alemáns a replegarse, pero volveron con máis efectivos. Un dos nosos grupos resistiu corenta minutos, outro pelexou durante seis horas. A mina que plantamos na zona da fábrica de cepillos explotou. Logo atacamos aos alemáns e lles infliximos fortes perdas, mentres que, as nosas foron reducidas. Tamén isto é un logro. Caín xunto a esta metralladora. Sinto que nos atrevemos a facer cousas importantes, de enorme valor. Vímonos forzados a cambiar a táctica e adoptar os métodos partisanos. Esta noite seis patrullas sairán a cumprir dúas tarefas: recoñecemento e captura de armas. Recorden, as armas de curto alcance non nos serven. Só de cando en cando utilizámolas. Necesitamos moitos rifles, metralladoras e explosivos. Non podo describirlles as condicións nas que viven agora os xudeus do ghetto. Non é posible que resista máis que un puñado en semellantes condicións. O resto morrerá, tarde ou cedo. O seu destino quedou selado. Porque aínda que hai milleiros escondidos en recunchos e ratoneiras, non hai neses lugares, aire suficiente nin para acender unha vela. Vostedes, os que están fóra, considérense benditos. Quizais logremos ser testemuñas doutro milagre. Pero é sumamente dubidoso. A última aspiración da miña vida cumpriuse. A resistencia armada xudía é un feito. A autodefensa xudía e a vinganza xudía son unha realidade. Son feliz e estou satisfeito de ser un dos primeiros combatentes do ghetto. De onde virá a salvación?
*Mordejai Anilewitz. Comandante do Ghetto de Varsovia, 23/4/1943

A barbarie tiña o carné número 1.393

2009-05-16T08:39:00.000-07:00

Por Juan Jesús Aznárez

A crueldade dos gardas ucranios durante o carrexo de xudeus cara ás cámaras de gas de Sobibor (Polonia), a fartar e baionetazos, será novamente lembrada polo único sobrevivinte daquel campo de exterminio: Thomas Blatt, de 82 anos, testemuña de cargo contra o ucranio John Demjanjuk, de 89, extraditado de Estados Unidos a Alemaña para responder pola morte de 29.000 xudeus entre 1942 e 1943. "Auga!", avisaba un operador nazi cando o gas fluía cara ás cámaras onde homes, mulleres e nenos eran envelenados en quendas de 1.300. O procesado sería, segundo a fiscalía alemá, o sádico garda do campo onde foron gaseados 250.000 prisioneiros. A testemuña Blatt asegura que nada conmovía a aquel gardián, nin sequera as involuntarias deposicións das mulleres amoreadas nos corredores de acceso ás cámaras cando escoitaban os berros dos seus pais, maridos ou fillos mentres perdían a vida a metros de distancia. elas serían as seguintes.

O xuízo de Múnich deberá determinar se John Demjanjuk é o home que excedeu en ferocidade aos pelotóns ucranios capaces de matar a capricho e torturar a un grupo de xudeus polacos que non souberon cantar en ruso, tal como se lles esixía. Figura na listaxe de criminais de guerra máis buscados do Centro Simón Wiesenthal. "Sen a axuda dos cen ucranios de Sobibor, os 30 alemáns das SS non terían podido asasinar a 250.000 xudeus. Eran aterradores", declarou Blatt, quen tiña 15 anos cando se produciron as matanzas no campo de Sobibor. Os cen do terror foron soldados do Exército Vermello até a súa captura en Crimea polos alemáns durante a invasión de Rusia, en 1941, e os cen ofreceron o seu virulento e activo antisemitismo aos nazis. O reo de crimes contra a humanidade non foi unha vítima dos alemáns, un prisioneiro de guerra máis, como argumenta o seu avogado defensor, senón un verdugo de 23 anos ao servizo das temidas SS: un activo peón da poderosa maquinaria militar e de seguridade do Terceiro Reich.

Extraditado o pasado día 12 desde Ohio, onde residía desde 1952, Demjanjuk ingresou no cárcere muniquesa de Satrandelheim reiterando a súa inocencia, invocada durante 32 anos de procesos xudiciais na súa contra. Estados Unidos retiroulle a nacionalidade no ano 2002 por mentir para obtela. En 1948 escribiu nun formulario que fora granxeiro en Sobibor. "Hai unha montaña enorme de evidencias de que foi gardián de varios campos", subliñou un funcionario do Ministerio de Xustiza de EE UU. Un tribunal israelí condenouno á morte no ano 1988 ao ser recoñecido por cinco sobreviventes como o Iván o Terrible do campo de Treblinka (Polonia), onde morreron 850.000 prisioneiros. Foi liberado cinco anos despois de que o tribunal dubidase ao recibir novos datos dos arquivos rusos: o testemuño de 32 gardiáns que mencionaron a outro como o carniceiro. "Están a equivocarse de persoa. Estraño á miña esposa, á miña familia, aos meus netos e quero acabar os meus días con eles", afirmou sempre Ivan, John en EE UU, xubilado do sector do automóbil. Blatt entende que queira estar coa súa familia: "Ten a sorte de tela. Eu non a teño". Perdeuna nas cámaras de gas: pai, nai e un irmán de dez anos. Ninguén sería capaz de recoñecer unha cara despois de 66 anos de cambios, advertiu ante a inminencia do xuízo, pero está seguro de que foi un dos carceleiros. "Non eran gardiáns. Eran asasinos que se converteron voluntariamente en gardiáns para vivir mellor", indicou.

E como vivían mellor? Como pagaban ás prostitutas? O salvaxismo dos látigos, porras e baionetas dos esbirros ucranios compracía aos seus mandos nazis, que permitironlles lucrarse coa desgraza dos xudeus, a quen esixían xoias e diñeiro a cambio de piedade; se nada tiñan, roubaban as pertenzas dos mortos, amoreadas en almacéns. Algúns acudían aos fornos crematorios a propósito xa que entre as cinzas humanas podían atopar os aneis ou moedas de ouro tragadas polas vítimas. A fiscalía alemá non lle imputa ser o Iván o Terrible de Treblinka, pero si o gardián de Sobibor. Estímase que ao redor de dous millóns de xudeus morreron fusilados e nas cámaras de gas repartidas na Polonia ocupada. Había uns 5.000 ucranios como John Demjanjuk adscritos aos batallóns das SS. Todos eles recibiron adestramento e os seus nomes aparecen nos arquivos da desaparecida URSS. O labor desas criminais escuadras foi expulsar aos xudeus dos guetos e empuxalos cara aos trens, rumbo ás cámaras de gas. Cincocentos, entre eles Demjanjuk, recibiron licenza para matar, segundo os datos da fiscalía. Un número tatuado no sobaco esquerdo, que o procesado borraría, identificáballes como servidores das SS.

A proba clave contra John Demjanjuk é o documento de identidade expedido polos seus monitores nazis: carné número 1.393, con foto de Demjanjuk, nomes correctos de pais, cor do pelo e rexistro da cicatriz dunha ferida nas costas cando era soldado do Exército Vermello. A cartolina sitúalle en Sobibor, non en Treblinka. As bestialidades daqueles gardiáns ucranios foron detalladas orgullosamente polo ex oficial nazi Franz Suchomel durante a súa entrevista, hai 25 anos, co documentalista francés Claude Lazmann. Nesta ocasión, o ex oficial nazi falaba de Treblinka: "Despois de separalos por sexo e ordenarlles que se espisen tras baixar dos trens, a técnica consistiu en acelerar o proceso golpeando a todos para que ninguén se resistise e corresen na dirección das cámaras de gas", onde morrerían. "Facéndolles correr aumentaban os latexos do corazón e o proceso [a morte] era moito máis rápido". Os pasaxeiros dalgúns convois nada sabían sobre o seu destino e algunhas adolescentes xudías, cando acudían ao barbeiro para o pelado da morte, pedían, por favor, un corte de pelo non demasiado curto.
El País - 17.05.09

Ciclo Claude Lanzmann na Coruña: Shoah (01 - 31 Maio)

2009-05-02T07:26:00.000-07:00

Ciclo Claude Lanzmann na Coruña

En colaboración coa Alianza Francesa da Coruña o Centro Galego de Artes da Imaxe
Rúa Durán Loriga, 10 baixo
15003 A Coruña
Teléfonos 881 881 271

.
Fillo de xudeus emigrados da Europa do Leste, loitador na Resistencia francesa e maquis condecorado na posguerra, Claude Lanzmann (París, 1925) licénciase en Literatura e Filosofía alcanzando a docencia na Universidade Libre de Berlín. Negro literario do comandante Cousteau, desde principios da década dos 50 dirixe a publicación Les Temps Modernes en estreita colaboración con Simone de Beauvoir e Sartre. A partir de 1970 consagra a súa vida a revivir a Historia do desastre xudeu, unha recuperación dos relatos da exterminación que representa a Shoah (termo que entrará no acervo occidental grazas ao noso autor) na II Guerra Mundial. Teimudo e firme nas súas conviccións de que o horror non se pode representar, non obstante Lanzmann é respectuoso co espectador, propoñendo a procura dun suxeito activo e reflexivo e formulando unha sorte de inesquecibles películas condenadas a non rematar despois do seu visionado. Pódese dicir sen ambaxes que a sucesión de traballos resultantes a partir desta experiencia –expresión do indicible, construción poética, rigor e coherencia- transforma a Historia do cine moderno. Agradecementos: Claude Lanzmann, Sarah Streliski.

Xoves 07 20.30 h.Claude Lanzmann: Shoah SHOAH (Primeira época)
Claude Lanzmann, 1985.270´. Subtítulos en castelán. Entrada gratuíta.

.
Venres 08 20.30 h.Claude Lanzmann: Shoah SHOAH (Segunda época)
Claude Lanzmann, 1985.290´. Subtítulos en castelán. Entrada gratuíta.

.
Venres 22 20.30 h.Claude Lanzmann: Shoah SOBIBÓR, 14 OCTOBRE 1943, 16 HEURESClaude Lanzmann, 2001.95´. Subtítulos en galego.

.
Sábado 23 20.30 h.Claude Lanzmann: Shoah UN VIVANT QUI PASSEClaude Lanzmann, 1997.65´. Vídeo. Subtítulos en castelán.

Entrevista con Jorge Semprún

2009-04-29T19:46:00.000-07:00

Entrevista en Radio Praga con Jorge Semprún

A liberación de Auschwitz-Birkenau

2009-04-27T17:30:00.001-07:00

17 de xaneiro de 1945

Un número. De Ramiro Fonte

2009-04-27T00:13:00.000-07:00

UN NÚMERO
Ramiro Fonte

Marca ese número de teléfono
(É unha tatuaxe
Que o vello leva aínda inscrita no seu brazo)
9 8 2 8 8
Nove, oito, dous, oito, oito.
Descolga o aparato: un deses negros
E pesados teléfonos dos anos das posguerras,
É dicir, da túa infancia
E antes de remexer nos cinco números
Oito, oito, dous, oito, nove
***
E de multiplicalos por centos de milleiros,
Como se así tratases de comprender nas cifras resultantes
Toda a magnitude da traxedia,
Marca ese número,
Tatuado no brazo deste vello,
Que cho amosa un instante
Por se ti non quixeses comprender;
Que vai interrogarte
Cos seus ollos azuis,
aínda moi vivos,
Por se ti dubidadas.
***
Antes de xogares á cábala cons cinco Números;
co nove, cos tres oitos,
Que entre eles enlean a cadea,
Co preguiceiro dous que, inconformista, a rompe,
Para así convencerte de que a roda
Do azar rexe o destino, por iso onda ti chega esta sombra errante,
Incómoda dalgún sobrevivente,
***
Volve cravalos no antebrazo do home,
Logo na túa memoria, e marca o número,
Nesa circunferencia na que xira
Toda a historia do século
9 8 2 8 8
***
De certo que a chamada soará
Nun lugar moi estraño
(Hoxe xa debe ser unha vila de tantas
Da lonxana rexión, cos seus vellos felices,
Algo desmemoriados,
Que amorean a leña cortada xunto á casa
Para pasar o inverno, e cos seus nenos loiros
Que asistirán á misa dos domingos),
***
Nese lugar ó que chamaron Auschwitz
E que todo poeta
Semella ser consciente do arriscado que é
Escribilo nos versos, aquelarlle unha rima
Con algunha palabra das que son inocentes,
***
Nunha branca oficina case espida:
Hai na parede un mapa coas cambiantes fronteiras,
Un deses arquivadores de metal,
E do teito pendura
A lámpada morta que abanean
Os ventos que se coan
Por unha ventá cos cristais escachados
E tamén unha mesa
Cuberta, xa non sei, se de poeira ou cinza,
***
E enriba desa mesa, si,
Enriba desa mesa
O teléfono negro
Non deixa de soar, porque ninguén
Chegará a descolgalo.
(inédito)

Vésperas do outono, 1939. Por Jack Fuchs

2009-04-26T17:53:00.000-07:00

Por Jack Fuchs*

Está a piques de chegar o outono de 1939. Como todos os anos, Polonia prepárase para recibir o longo inverno. Pronto, a neve e as xeadas van cubrir os pastos, os ríos conxelaranse durante os próximos seis meses. O verán conclúe, os campesiños recollen as colleitas, se aprovisionan para o frío. Ninguén o sabe aínda, pero o outono e o inverno deste ano non van durar seis meses, van durar seis anos. O verán do 39 foi o último. Os nenos xa non volveron ver como crecen as mazás, como caen as peras maduras, como cheiran os ciruelos. O gueto empezou pronto. A cidade pechóusenos. Eu vivía en Lodz, cidade de cheiros e sucidades da industria. En agosto dese ano fun por última vez ao aire libre, o sol, a diversión e os xogos de vacacións. Unha casa precaria, rodeada de plantacións froiteiras; o dono alugaba habitacións, o meu pai adoitaba levarnos uns poucos días, "para que os mozos corran e gocen da paisaxe". Ninguén pensou que esa era a última vez. Aquí, en Buenos Aires pronto vai terminar o inverno. Leo a prensa, sorpréndeme que o mundo enteiro sufra, conmóvase polos 118 mariños rusos que están atrapados nun submarino nuclear afundido. Sorpréndeme a expectativa acerca de se van salvarse ou non, asómbrame a inquietude con que a opinión pública pregunta como van morrer e imaxina o atroz desas mortes. Dígome: esta é a diferenza entre a guerra e a paz.

Do 39 ao 45 morreron dez millóns de persoas por ano. E sen embrago houbo unha gran indiferenza. A guerra naturaliza a morte. Vólvea abstracta e impensable. A guerra xustifica todo. é o máis cruel dos crimes, ampárase na necesidade, na aparencia de "valores supremos", a patria, o territorio, as riquezas, e é a coartada que non ten ningún outro fundamento máis que o de activar unha vontade humana de destrución, é a perfecta escusa para matar. As regras da guerra, contra o que se pensa, tamén revelan ese fondo de crueldade. Está prohibido bombardear un hospital, iso din as regras, os hospitais pintan unha gran cruz vermella no teito para que os avións os recoñezan e non os tomen por branco. As leis da guerra prohiben bombardear un sitio onde hai persoas feridas, enfermas, agonizantes. Pero se permite e estimula que as bombas caian sobre edificios civís, sobre os cuarteis onde hai raparigos de 18 a 22 anos, novos, saudables, donos dunha vida por vir. Todas as guerras, aínda que os contextos históricos ou políticos sexan diferentes, teñen algo en común: matar e deixarse matar. A violencia, a guerra, son obxectos de investigación.

A historia, a antropoloxía, a psicoloxía, a sociología ocúpase de estudalas. Hai explicacións moi diversas, moi sisudas e moi disparatadas. Acerca da Segunda Guerra escribíronse máis de 40 mil libros. Trátase de entender o que non se dá ao entendemento, sempre queda un contido, un resto indicible; a crueldade da guerra propón un enigma que non se resolve. Recordo que nos ensinaban que o home educado, o home culto, mellor preparado para a vida, era á súa vez quen en mellores condicións estaba para vencer a violencia natural. é un lugar común do home ilustrado supor que a violencia, a crueldade son trazos bárbaros, primitivos. Con todo, non recoñezo ningún progreso entre matar a golpe de lanzas e matar na cámara de gas. é a mesma barbarie, coa obvia distinción que introducen as técnicas, máis ou menos sofisticadas. Segue sendo, ou é máis bárbara por máis mediación ilustrada que consideremos, unha civilización que mata a punta de mísil, con bombas atómicas ou prodixiosos instrumentos do refinamento industrial ou técnico. Sempre me ensinaron que a sabedoría, o coñecemento, fai mellor ao home. Pero houbo persoas, celebridades moi ben educadas, eruditos e intelectuais que xustificaron o nazismo e elevárono a rango filosófico. Entre os verdugos, sábese, había lectores de Goethe e grandes coñecedores da música de Wagner. Xente culta. Tamén é certo que houbo intelectuais que escaparon tráxicamente do nazismo ou que morreron en defensa dos seus dereitos. O santo e o diaño loitan polas súas convicións.

Pero o saber non garante nada. Se na ignorancia alguén descoñece ou relativiza a barbarie nazi, ninguén se asombra; pero se o di o Gran Rabino Josef, un home de saber, grande coñecedor da Cábala e os textos sacros, entón a alarma percorre o mundo. Non busco dar unha imaxe da guerra, renuncio a definir que é a guerra. Pero cando chega o 1 de setembro, agora que transcorreron 61 anos, un contempla o mundo e tenta reflexionar sobre o pasado. E o pasado preséntase como repetición. Aos meus 76 anos, e en vésperas daquel outono, sigo facéndome as mesmas preguntas que cando era un raparigo de 14 ou 15 anos. Pregúntome polo mal, por esa forza humana de destrución e autodestrucción, pregúntome se algunha vez poderase chegar a unha conclusión ou se, pola contra, non hai termo, non hai fin para esta pregunta.

A importancia dos zapatos

2009-04-26T15:09:00.000-07:00

Entrevista a Franz Stangl, comandante do Campo de exterminio de Treblinka

2009-04-26T15:05:00.000-07:00

Entrevista a Franz Stangl, comandante do campo de exterminio de Treblinka: "Poucas veces víaos coma individuos".
Unha entrevista de Gita Sereni

O seguinte é un fragmento da entrevista aparecida no libro "Holocausto e Memoria" (de Israel Gutman, editado por Yad Vashem) na que poden apreciarse os aspectos, aínda que pareza contraditorio, máis terriblemente humanos do nazismo e os seus protagonistas máis comprometidos coa traxedia. Stang, nacido en Asustria, foi designado en 1940 como supervisor dun dos institutos da Operación Eutanasia. En marzo de 1942 foi nomeado comandante do campo de exterminio de Sobibor. Desde setembro de 1942 ate agosto de 1943 comandou o campo de exterminio de Treblinka. Logo de finalizada a guerra fuxiu a Brasil. En 1967 foi extraditado e xulgado en Alemaña. En 1970 foi sentenciado a cadea perpetua e en 1971 morreu no cárcere. A entrevista foi realizada en prisión Dusseldorf.

.
-Podemos dicir que estaban afeitos aos aniquilamientos?
-A dicir verdade, si, afíxémonos aos aniquilamientos.
-No seu caso tardou días, meses ou anos?
-Meses. Pasaron uns meses ate que puiden mirar a algún deles aos ollos. Reprimíao a través do intento de crear un lugar especial: xardíns, cuarteis novos...
-Aínda así, aínda sen dúbidas, había momentos nos que non podía evitar pensar niso?
-O único que me axudaba era a bebida. Todas as noites levábame á cama unha botella de brandy e bebía. Claro que os pensamentos xurdían, pero eu expulsábaos.
-Sería acertado dicir que xa ao final, para vostede, non eran seres humanos?
-Cando anos despois estaba de viaxe en Brasil o meu tren parou xunto a un matadoiro, o gando -ao escoitar o ruído do tren- achegouse ao cerco e os animais fixaron os seus ollos no tren. Amoreábanse uns contra outros e mirábanme. Entón pensei: - Míraos, recorda a Polonia, exactamente así miraba a xente, con confianza antes de que os meteran en latas de conserva. Logo diso non puiden comer máis carne enlatada, eses grande ollos que me miraban sen saber que nun breve lapso de tempo morrerían
-Non pensaba que eran seres humanos?
-Carga. Eles eran só cargamento.
-Cando empezou a pensar neles como unha carga?
-Creo que cando vin por primeira vez o Totenlanger (a sección do campo onde se asasinaba ás vítimas). Recordo como Wirth (un dos comandantes da Operación Reinhard) estaba alí parado xunto ás fosas repletas de cadáveres azulados. Iso non tiña ningunha relación coa humanidade. Era unha masa de carne en putrefacción. Wirth dixo: - que faremos con todo este lixo? Creo que foi isto o que me fixo que pensase neles como unha simple carga.
-Había alí moitos nenos. Nunca lle fixeron pensar nos seus fillos ou en como vostede se sentiría se estivese no lugar deses pais?
-Non, non podo dicir que non o pensara nunca, pero moi poucas veces víaos como individuos. Ás veces parábame no muro e víaos coa "mangueira" como podo explicalo...eles estaban alí espidos, amoreados. Corrían todos xuntos, acelerados polo látigo.
-Non podía vostede cambiar as cousas, pór fin ao espido, aos látigos, ás atrocidades do matadoiro?
-Non, non. Ese era o sistema. Wirth inventouno. Funcionaba ben e como funcionaba era imposíbel cambialo.

Discurso de Shimon Peres no día da Shoáh

2009-04-25T21:16:00.000-07:00

Discurso do presidente do Estado de Israel, Shimon Peres, na cerimonia de apertura do Día de recordación dos mártires e heroes do Holocausto. Yon Hashoáh

Primeiro Ministro Binyamin Netanyahu,

Voceiro da Knesset Reuven Rivlin,

Presidente da Corte Suprema de Xustiza, Dorit Beinish,

Rabinos Principais, Rabbi Shlomo Moshe Amar e Rabbi Yona Metzger,

Presidente do Consello de Yad Vashem, Rabbi Israel Meir Lau,

Presidente da Xunta Directiva de Yad Vashem, Sr. Avner Shalev,

Sobrevivientes do Holocausto,

Xustos entre as Nacións,

Distinguidos invitados,

6 millóns de xudeus foron asasinados polos nazis e os seus colaboradores, simplemente porque eran xudeus. 1,5 millón de nenos foron aniquilados, só porque pertencían ao pobo xudeu. Chamábanse Moshe, Abraham, Rivka e Leah; mesmo aínda antes de entender o significado dos seus nomes. Un de cada 3 do noso pobo foi masacrado durante aqueles 6 anos. Cada vítima ten un nome. Cada xudeu asasinado tiña un futuro. O xenocidio cometido polos asasinos nazis foi un crime histórico de proporcións sen precedentes.

O Estado de Israel é a nosa vitoria histórica sobre a besta nazi que removeu ceo e terra en Europa. A introspección sobre o Holocausto non finalizou e nunca debería terminar, nin por nós nin polo mundo en xeral. O nazismo foi derrotado, pero o antisemitismo aínda vive, e ben. O gas disipouse pero o veleno permanece. Aínda existen negadores do Holocausto e impetuosas cabezas rapados no mundo, aqueles que cargan coa clase de odio visceral que leva ao asasinato racista.

A Conferencia, que se inaugura hoxe en Xenebra, constitúe unha aceptación do racismo, máis que a loita contra o mesmo e, o seu principal orador, é Ahmadinejad, que chama á aniquilación de Israel e nega o Holocausto. Están, tamén, os Xustos entre as Nacións: nunca esqueceremos o seu heroísmo. A crítica ao Estado Xudeu está matizada co arrepiante antisemitismo. Entre aqueles que colaboraron cos nazis e os que apoiaron e deixaron que o Holocausto ocorrese, están os que critican que, un Estado, se levantase para dar refuxio aos sobrevivintes do Holocausto. O único Estado que evitará outro Holocausto.

O antisemitismo non é unha enfermidade xudía, e a súa cura incumbelles a aqueles que o perpetran. É difícil alcanzar a comprender por que déspotas, tales como o nazi Hitler, o bolxevique Stalin e o persa Ahmedinejad elixen aos xudeus como obxectivo principal do seu odio, tolemia e violencia. Talvez apuntan cara ao pobo xudeu polo seu poder espiritual -unha nación pobre en posesións materiais aínda que rica en valores- xa que o que está infectado de megalomanía teme o poder do espírito.

Os xudeus non adoran a ídolos ou autoridade, e o seu D-us deu á humanidade a súa conciencia. Fomos os primeiros en crer que, cada persoa, é creada a imaxe de D-us, e recibimos a orde de santificar a vida, evitar o asasinato e a discriminación. Aprendemos que a nosa herdanza espiritual depende da seguridade física. Un pobo que perdeu un terzo dos seus membros, un terzo dos seus nenos no Holocausto, non esquece e non pode ser tomado desprevido. Por tanto, a primeira lección que aprendemos do Holocausto foi a necesidade de establecer, de inmediato, un Fogar Nacional xudeu -un Estado xudeu.

Sen o mesmo, os sobrevivintes estarían sen fogar e as súas vidas permanecerían expostas e libradas á destrución. O Estado de Israel non é, só, o escudo protector dos xudeus, senón un ideal de importancia histórica: ser unha nación cunha mensaxe moral. A existencia e herdanza están inextricablemente unidas. Nunca pedimos, a outras nacións, que nos defendesen, e tomamos a decisión que, o conflito espiritual, non nos dividise. Non permitiremos que, a memoria do Holocausto se reduza, e debemos asegurar que os seus portadores non diminúan en número. O Estado xudeu debe asegurar a continuidade do pobo xudeu, porque o noso pobo ten só un país.

Os nosos patriarcas deron, hai 3000 anos, ao mundo os Dez Mandamentos e aínda non hai necesidade dunha versión actualizada. A grandeza do pobo xudeu deriva do poder do seu espírito. Israel debe ser exemplo para os seus nenos, e fonte de orgullo para aqueles xudeus que non viven aquí. O pobo xudeu axudou a establecer o Estado, e o Estado debe, agora, axudar ao seu pobo; preservar a súa identidade, dar aos seus fillos unha educación xudía, e permitir aos xudeus que os seus descendentes permanezan sendo xudeus.

As FDI deron seguridade ao Estado de Israel, cuxas almas están sedentas de paz. Segundo a visión de Israel a paz non é só unha cuestión de sabedoría política, senón un imperativo xudeu fundamental. Nunca nos propuxemos conquistar. Non corremos cara á dominación. Rexeitamos a señoría, combatemos a discriminación, protestamos contra a escravitude, prohibimos a violencia. Cremos na preeminencia do home, e rezamos polo Tikun Olam (Corrección do Mundo) e a paz mundial. Fomos golpeados non só polo horror, sen precedentes, do Holocausto, senón tamén pola fortaleza extraordinaria do noso pobo. Esta é unha lección para o futuro: combinar fe e poder. Ser un pobo xusto nun mundo xusto. Quen queira tentar crebar o noso espírito, aprenderá que ese alento non pode ser extinguido. Aínda que o noso barco sexa angosto, hai un poderoso vento que sopra a través das súas velas.

O Holocausto estará, sempre, nos nosos corazóns e dámonos/dámosnos conta de que é moito o traballo por diante: construír un Estado que sexa digno do sacrificio dos nosos antepasados e unha resposta ás pregarias dos seus fillos.

22 de Abril de 2009

2009-04-25T11:46:00.000-07:00

Simón Wiesenthal

Discurso de Barack Obama no dia da Shoáh

2009-04-24T16:09:00.000-07:00

Día da Recordación do Holocausto - Yon HaShoáh

Capitolio, Washington, 23 de abril de 2009

Grazas. Moitas grazas. Grazas. Por favor, tomen asento. Moitas grazas. A Sara Bloomfield, pola súa marabillosa introdución e o extraordinario traballo que está a facer; a Fred Zeidman, Joel Geiderman, Sr. Wiesel, grazas pola vosa sabedoría e o voso testemuño; Presidente da Cámara de Representantes Nancy Pelosi; Senador Dick Durban; membros do Congreso; os nosos bos amigos, o embaixador de Israel; membros do Consello do Memorial do Holocausto dos Estados Unidos e, o máis importante, aos sobrevivientes e salvadores e ás súas familias que están hoxe aquí: é unha gran honra para min estar aquí e estou agradecido de ter a oportunidade de dirixirlles a palabra brevemente.

Reunímonos hoxe para lamentar a perda de tantas vidas e para homenaxear a aqueles que salvaron vidas, para honrar a aqueles que sobreviviron e para meditar acerca das obrigas do vivir. É a máis triste das ironías que un dos máis salvaxes e bárbaros actos do mal na historia comece nunha das máis modernas sociedades do seu tempo, onde tantos indicadores do progreso humano convertéronse en ferramentas de depravación humana: ciencia que pode curar, usada para asasinar; educación que pode iluminar, usada para desracionalizar os impulsos morais básicos; a burocracia que sostén a vida moderna, usada como maquinaria de morte masiva, un desapiadado, fríamente eficiente sistema onde moitos foron responsábeis polo asasinato, pero poucos realmente tiveron sangue nas súas mans. Ao mesmo tempo que o excepcional do Holocausto, en alcance e método, é verdadeiramente aturdidor, o Holocausto foi accionado por moitas das mesmas forzas que alimentaron atrocidades ao longo da historia: o uso de chibos expiatorios que leva ao odio e non nos deixa ver a nosa común humanidade; as xustificacións que substitúen á conciencia e permiten que a crueldade se expanda; a boa disposición daqueles que non son nin perpetradores nin vítimas, para aceptar o asignado papel de espectador, crendo a mentira de que a boa xente nunca ten poder ou está sempre soa, a ficción de que non temos elección.

Ao mesmo tempo que estamos hoxe aquí para dar testemuño da capacidade humana para destruír, tamén estamos aquí para render tributo ao impulso humano para salvar. Na contadoría moral do Holocausto, cando computamos números como 6 millóns, cando lembramos o horror de números gravados nos brazos, tamén tomamos como factor números como estes: 7.200, o número de xudeus daneses levados en barcos á seguridade, moitos dos cales volveron aos seus fogares para atopar que os veciños que os rescataron tamén coidaron fielmente as súas casas, os seus negocios e as súas pertenzas mentres estaban ausentes. Lembramos o número cinco, os cinco homes e mulleres xustos que se uniron hoxe a nós desde Polonia.

Somos debedores polos vosos actos de coraxe e conciencia. E a vosa presenza hoxe esíxenos a cada un de nós preguntarnos se teríamos feito o que vostedes fixeron. Só podemos esperar que a resposta sexa si. Tamén lembramos o número 5.000, o número de xudeus rescatados polas aldeas de Le Chambon, Francia, unha vida por cada un dos seus 5.000 residentes. Ningún xudeu que chegou aí foi botado ou entregado. Pero non foi senón décadas máis tarde que os poboadores falaron sobre o que fixeran, e aínda entón reticentemente. O autor dun libro sobre o rescate atopouse con que aqueles a os que entrevistou estaban confundidos polo seu interese: "Como pode vostede chamarnos bos?" dixeron. "Faciamos o que debía facerse".

Esa é a cuestión cos xustos, aqueles que fan un extraordinario ben cun extraordinario risco, non para afirmalo ou aclamalo ou para o progreso dos seus propios intereses, senón porque é o que debe facerse. Lémbrannos que ninguén naceu como salvador ou asasino. Estas son eleccións que cada un ten o poder de facer. Ensínannos que ninguén pode converternos en observadores sen o noso consentimento, e que nunca estamos verdadeiramente sós. Que se temos a coraxe de prestar atención a esa calada, pequena voz dentro de nós, podemos formar un minyan para a xustiza que pode abarcar unha aldea, até unha nación. O seu legado é a nosa herdanza. E a cuestión é, como a honramos e a preservamos? Como aseguramos que o "nunca máis" non sexa un slogan baleiro ou unha mera aspiración, senón tamén un chamado para a acción?

Eu creo que comezamos facendo o que hoxe estamos a facer -dando testemuño, loitando contra o silencio que é o máis grande conspirador do mal. Ao enfrontar os horrores que desafían a comprensión, o impulso ao silencio é entendíbel. O meu propio tío avó volveu do seu servizo na II Guerra Mundial conmocionado, dicindo pouco, só con dolorosos recordos que non abandonarían a súa cabeza. Subiu ao ático, de acordo coas historias que ouvín, e non baixou durante seis meses. El foi un dos liberadores, un que a unha moi tenra idade vira o inimaxinábel. E o mesmo algúns dos liberadores que están hoxe aquí honrándonos coa súa presenza, a todos os cales honramos polo seu servizo extraordinario. O meu tío avó foi parte da División de Infantaría 89, a primeira estadounidense en chegar a un campo de exterminio nazi. E eles liberaron Ordruf, parte de Buchenwald, onde decenas de miles pereceran.

A historia é que cando os estadounidenses entraron, descubriron aos sobrevivintes morrendo de fame e ás pilas de corpos mortos, e o xeneral Eisenhower tomou unha decisión. Ordenou aos alemáns da cidade veciña percorrer o campo de modo que puidesen ver o que se fixo no seu nome. E ordenou ás tropas estadounidenses percorrer o campo para que puidesen ver contra que loitaran. Entón convidou a congresistas e xornalistas para que deran testemuño, e ordenou que se fixesen fotografías e películas. Algúns de nós vimos esas mesmas imaxes, sexa no Museo do Holocausto ou cando visitei Yad Vashem. Elas nunca nos abandonan. Eisenhower dixo que quería estar en posición de dar evidencia de primeira man desas cousas se algunha vez no futuro desenvolvíase unha tendencia de atribuír esas afirmacións a mera propaganda. Eisenhower comprendeu o perigo do silencio.

Comprendeu que se ninguén sabía o que ocorrera, iso sería tamén outra atrocidade e sería, en definitiva, o triunfo dos perpetradores. O que Eisenhower fixo para rexistrar estes crimes para a historia é o que nós estamos a facer hoxe aquí. Iso é o que Elie Wiesel e os sobrevivintes que honramos aquí fan ao loitar para facer que as súas memorias sexan parte da nosa memoria colectiva. Iso é o que fai o Museo do Holocausto cada día no noso National Mall, o lugar onde exhibimos para o mundo os nosos triunfos e os nosos fracasos e as leccións que aprendemos da nosa historia. Isto é o completamente oposto ao silencio. Pero tamén debemos lembrar que dar testemuño non é o fin da nosa obriga, é só o principio.

Sabemos que o mal aínda segue o seu curso na terra. Vímolo neste século, nas tumbas colectivas, nas aldeas incendiadas, nenos usados como soldados, a violación usada como arma de guerra. Ao día de hoxe, están aqueles que insisten en que o Holocausto nunca ocorreu, que realizan toda forma de intolerancia, racismo, antisemitismo, homofobia, xenofobia, sexismo e máis odio que degrada ás súas victimas e nos diminúe a todos nós.

Hoxe en día e todos os días, temos unha oportunidade, así como tamén unha obriga, de confrontar estes flaxelos, de loitar contra o impulso de cambiar de canle cando vemos imaxes que nos disturban ou de envolvernos no falso confort de que os sufrimentos doutros non son os nosos. En lugar diso, temos a oportunidade de facer da empatía un hábito, de recoñecernos en cada outro, de dedicarnos a resistir a inxustiza, a intolerancia e a indiferenza, en calquera das formas que poidan adoptar, sexa confrontando a aqueles que din mentiras acerca da historia, ou facendo todo o que podamos para previr e terminar coas atrocidades como aquelas que tiveron lugar en Rwanda, aquelas que tiveron lugar en Darfur.

Ese é o meu compromiso como presidente. Espero que sexa o voso tamén. Non será fácil. Por momentos, cumprimentar estas obrigas require auto reflexión. Pero na análise final, creo que a historia nos dá motivo para a esperanza máis ben que para a desesperación: a esperanza dun pobo elixido que soportou a opresión desde os días do Éxodo, da nación de Israel emerxendo da destrución do Holocausto, dos fortes e duradeiros lazos entre as nosas nacións.

É a esperanza, tamén, daqueles que non só sobreviviron senón que elixiron vivir, ensinándonos o significado da coraxe, a resistencia e a dignidade. Hoxe estou a pensar nun estudo levado a cabo despois da guerra que atopou que os sobrevivintes do Holocausto que vivían en Estados Unidos tiñan, en realidade, unha taxa de nacementos máis alta que a dos xudeus estadounidenses. Que magnífico acto de fe, traer a un neno a un mundo que lles mostrou tanta crueldade, crer que a pesar de todo o que soportaron ou canto perderan, ao final tiñan unha obriga coa vida.

Temos razóns para a esperanza tamén nos nenos protestantes e católicos que asisten xuntos á escola en Irlanda do Norte; nos hutus e tutsis vivindo lado a lado, perdoando aos veciños que cometeron o imperdoábel; nun movemento para salvar a Darfur que ten miles de capítulos en escolas secundarias e universidades en 25 países e que convocou a 70.000 persoas no Washington Mall, xente de toda idade, relixión, orixe e raza unidos nunha causa común con irmáns e irmás sufrientes a medio camiño ao redor do mundo. Estes números poden ser o noso futuro, os nosos concidadáns do mundo mostrándonos como realizar o camiño da opresión á supervivencia, do testemuño á resistencia e, finalmente á reconciliación.

Iso é o que queremos dicir cando dicimos "nunca máis". Así que hoxe, durante esta sesión na que celebramos a liberación, a resurrección e a posibilidade de mención, individualmente e como nación, renovemos a nosa resolución de facer o que se debe facer, e esforcémonos cada día, individualmente e como nación, de estar entre os xustos. Grazas. Deus os bendiga e Deus bendiga aos Estados Unidos de América.

23 de Abril de 2009

El Mundo entrega en dvd a serie "Holocausto".

2009-04-23T18:08:00.000-07:00

HOLOCAUSTO. A SERIE MÁIS PREMIADA DA TELEVISIÓN AMERICANA
• Prezo: 0,50 € cada dvd.
• A partir do mércores 29 de abril.
• Cada mércores, xoves e venres unha nova entrega.
O xornal EL MUNDO presenta a serie mais premiada da televisión americana. HOLOCAUSTO unha historia que ninguén debe olvidar. Durante a Segunda Guerra Mundial o mundo enteiro foi testemuña do mais monstroso crime da historia, o asasinato industrial de seis millóns de xudeus cometido polo réxime nazi ás ordes de Hitler. O Holocausto coma nunca foi contado. ENTRAR

Maus. De Art Spiegelman

2009-04-23T17:21:00.000-07:00

MAUS
Autor: Art Spiegelman
Edita: Inrevés editora
Prezo: 25 Euros
296 páxinas
B/N

Maus é a biografía e o testemuño de Vladek Spiegelman, un xudeu polaco sobrevivente dos campos de exterminio nazis, contada a través do seu fillo Art, un debuxante de cómic que quere deixar memoria da aterradora persecución que sufriron millóns de persoas na Europa de Hitler, e das consecuencias deste sufrimento na vida cotiá das xeracións posteriores. Apartándose das formas da literatura creada até a data, Art Spiegelman aproxímase a este tema dun xeito absolutamente renovador, e para iso achégase á experiencia da súa propia familia e escolle o comic -a literatura debuxada- como forma narrativa, pondo en movemento todos os recursos estilísticos e narrativos tradicionais deste medio á vez que inventa outros novos. A radicalidade narrativa desta obra supuxo un antes e un despois no universo da novela gráfica ou cómic. "O certo é que Maus é un libro que non se pode deixar de ler, nin sequera para ir durmir. Cando dous dos ratos falan de amor, conmóvenche, cando sofren, choras. Aos poucos, a través deste pequeno conto que inclúe sufrimento, humor e superar as probas da vida cotiá, quedas cativado pola linguaxe desta vella familia do Leste de Europa e atrapado polo seu ritmo gradual e hipnótico. Cando terminas Maus dáche pena abandonar este mundo máxico (suspiras pola secuela que che fará regresar...)" - Umberto Eco. Un libro imprescindíbel.

Máis información:
-Entrevista a Spiegelman sobre Maus.
-Guía para profesores, con actividades para propor aos alumnos tras a lectura de Maus.
-Sección dedicada a Spiegelman na web da editorial USA.
-Reseña, por Nacho Illarregui.
-Reseña, por Valentí Vañó, na Guía do Cómic de UnderCómic (sen relación con guiadelcomic.com).
-Reseña, por Pedro Romero, en El Archivo de Nessus.
-Unha curiosidade en Con C de Arte: Unha historieta corta ("Rat") realizada a principios dos 70 que á unha sorte de versión previa de Maus (escaneada da edición española, na revista Star #41 ). Completase a curiosidade cunha comparativa de cambios realizados desde o boceto á páxina final en algunhas planchas.
-Preview de seis páxinas da edición española de Random House, en Tirafrutas.

Yon HaShoáh. No día da Recordacíon de 2009

2009-04-20T18:43:00.000-07:00

As pinturas son obra de Jam Komski.

[-] O debuxo a man dun prisioneiro xudeu do campo Westerbork en Holanda.
[-] As insignias de diferentes cores que levaban os presos nos campos e o significado de cada unha
[-] Jan Komski, un artista polaco estivo en Auschwitz, pero logrou fuxir. Contou a súa historia en pinturas.
[-] Mapa de distintos campos de concentracion nazis
[-] O debuxo dun cativo xudeu checo que morreu en Auschwitz, desapareceu no Columbia e agora recibe homenaxe nun selo
[-] Historias de sobreviventes do Holocausto
[-] Diplomáticos e outras persoas que salvaron a vitimas dos campos de concentración.
[-] Fotos de experimentos médicos nazis
[-] Fotos aéreas de Auschwitz
[-] Os campos de concentración esquecidos
[-] Centro Anna Frank
[-] A web do campo de Auschwitz [fotos]
[-] Homenaxe con testemuños en audio de vitimas
[-] Web de Mauthausen, con sección en español e o relato dun sobrevivente en video
[-] A Enciclopedia do Holocausto
[-] O arquivo dixital dos xuizos de Nuremberg
[-] Yad Vashem, a listaxe cos nomes das vítimas
[-] A Fundación creada por Steven Spielberg que grava en video os testemuños de sobreviventes
[-] Fundacion Raoul Wallenberg