Mostrando postagens com marcador Jack Fuchs. Mostrar todas as postagens
Mostrando postagens com marcador Jack Fuchs. Mostrar todas as postagens

domingo, 26 de abril de 2009

Vésperas do outono, 1939. Por Jack Fuchs


Por Jack Fuchs*

Está a piques de chegar o outono de 1939. Como todos os anos, Polonia prepárase para recibir o longo inverno. Pronto, a neve e as xeadas van cubrir os pastos, os ríos conxelaranse durante os próximos seis meses. O verán conclúe, os campesiños recollen as colleitas, se aprovisionan para o frío. Ninguén o sabe aínda, pero o outono e o inverno deste ano non van durar seis meses, van durar seis anos. O verán do 39 foi o último. Os nenos xa non volveron ver como crecen as mazás, como caen as peras maduras, como cheiran os ciruelos. O gueto empezou pronto. A cidade pechóusenos. Eu vivía en Lodz, cidade de cheiros e sucidades da industria. En agosto dese ano fun por última vez ao aire libre, o sol, a diversión e os xogos de vacacións. Unha casa precaria, rodeada de plantacións froiteiras; o dono alugaba habitacións, o meu pai adoitaba levarnos uns poucos días, "para que os mozos corran e gocen da paisaxe". Ninguén pensou que esa era a última vez. Aquí, en Buenos Aires pronto vai terminar o inverno. Leo a prensa, sorpréndeme que o mundo enteiro sufra, conmóvase polos 118 mariños rusos que están atrapados nun submarino nuclear afundido. Sorpréndeme a expectativa acerca de se van salvarse ou non, asómbrame a inquietude con que a opinión pública pregunta como van morrer e imaxina o atroz desas mortes. Dígome: esta é a diferenza entre a guerra e a paz.
.
Do 39 ao 45 morreron dez millóns de persoas por ano. E sen embrago houbo unha gran indiferenza. A guerra naturaliza a morte. Vólvea abstracta e impensable. A guerra xustifica todo. é o máis cruel dos crimes, ampárase na necesidade, na aparencia de "valores supremos", a patria, o territorio, as riquezas, e é a coartada que non ten ningún outro fundamento máis que o de activar unha vontade humana de destrución, é a perfecta escusa para matar. As regras da guerra, contra o que se pensa, tamén revelan ese fondo de crueldade. Está prohibido bombardear un hospital, iso din as regras, os hospitais pintan unha gran cruz vermella no teito para que os avións os recoñezan e non os tomen por branco. As leis da guerra prohiben bombardear un sitio onde hai persoas feridas, enfermas, agonizantes. Pero se permite e estimula que as bombas caian sobre edificios civís, sobre os cuarteis onde hai raparigos de 18 a 22 anos, novos, saudables, donos dunha vida por vir. Todas as guerras, aínda que os contextos históricos ou políticos sexan diferentes, teñen algo en común: matar e deixarse matar. A violencia, a guerra, son obxectos de investigación.
A historia, a antropoloxía, a psicoloxía, a sociología ocúpase de estudalas. Hai explicacións moi diversas, moi sisudas e moi disparatadas. Acerca da Segunda Guerra escribíronse máis de 40 mil libros. Trátase de entender o que non se dá ao entendemento, sempre queda un contido, un resto indicible; a crueldade da guerra propón un enigma que non se resolve. Recordo que nos ensinaban que o home educado, o home culto, mellor preparado para a vida, era á súa vez quen en mellores condicións estaba para vencer a violencia natural. é un lugar común do home ilustrado supor que a violencia, a crueldade son trazos bárbaros, primitivos. Con todo, non recoñezo ningún progreso entre matar a golpe de lanzas e matar na cámara de gas. é a mesma barbarie, coa obvia distinción que introducen as técnicas, máis ou menos sofisticadas. Segue sendo, ou é máis bárbara por máis mediación ilustrada que consideremos, unha civilización que mata a punta de mísil, con bombas atómicas ou prodixiosos instrumentos do refinamento industrial ou técnico. Sempre me ensinaron que a sabedoría, o coñecemento, fai mellor ao home. Pero houbo persoas, celebridades moi ben educadas, eruditos e intelectuais que xustificaron o nazismo e elevárono a rango filosófico. Entre os verdugos, sábese, había lectores de Goethe e grandes coñecedores da música de Wagner. Xente culta. Tamén é certo que houbo intelectuais que escaparon tráxicamente do nazismo ou que morreron en defensa dos seus dereitos. O santo e o diaño loitan polas súas convicións.
.
Pero o saber non garante nada. Se na ignorancia alguén descoñece ou relativiza a barbarie nazi, ninguén se asombra; pero se o di o Gran Rabino Josef, un home de saber, grande coñecedor da Cábala e os textos sacros, entón a alarma percorre o mundo. Non busco dar unha imaxe da guerra, renuncio a definir que é a guerra. Pero cando chega o 1 de setembro, agora que transcorreron 61 anos, un contempla o mundo e tenta reflexionar sobre o pasado. E o pasado preséntase como repetición. Aos meus 76 anos, e en vésperas daquel outono, sigo facéndome as mesmas preguntas que cando era un raparigo de 14 ou 15 anos. Pregúntome polo mal, por esa forza humana de destrución e autodestrucción, pregúntome se algunha vez poderase chegar a unha conclusión ou se, pola contra, non hai termo, non hai fin para esta pregunta.

sábado, 21 de fevereiro de 2009

O regreso. Por Jack Fuchs


Por Jack Fuchs

Se di que o asasino sempre regresa ao lugar do crime. Agora a vítima retorna ao momento onde foi vitimizada. Esta é a miña resposta á pregunta de porqué hai que volver aos sitios nos que se aloxan dolorosos recordos. A viaxe en tren desde a miña cidade natal, Lodz, a Cracovia durou tres horas. Durante 180 minutos non saquei os ollos do portelo. Bosques tupidos. Terras aradas preparadas para a próxima sementa. Campos. Pequenos animais coidados primorosamente. Penso: hai 800 anos viviu un pobo no medio doutro pobo. Penso: un idioma dentro doutro idioma. Penso: tradicións e respecto a esas tradicións. Penso: polacos católicos construíndo cidades, levantando unha literatura e sendo fieis a unha relixión, loitando polos seus dereitos e os xudeus pelexando, xunto a cidadáns polacos, defendendo o país... Penso no meu pobo cos seus costumes. Cos seus sabores e cheiros. Diso non queda nada. Ou, mellor dito case nada. Auschwitz-Oswiecim. Maidanek. Chelmno.... Cinzas e cemiterios, mudas testemuñas que contan que, unha vez, houbo un pobo; o pobo xudeu-polaco. Ese foi a viaxe ao que fun sometido sen saber cal era o meu destino; a viaxe ao que fun arrastrado coa miña familia e veciños en agosto de 1944. Oswiecim: a sesenta quilómetros de Cracovia. Que me leva a volver? Non sei. Quizais demostrar, ou demostrarme, que puiden chegar e volver. Quizais é o feito de saberme un home libre, con vontade propia. Quizais probar que todo é pasado. Quizais comprobar que nunca existiu. Que, só foi un pesadelo. Quizais comprobar que nunca tiven pais. Nin irmáns. Nin primos nin tíos. Nin amigos. Nin veciños. Non podo crer que o 23 de maio de 1999 estive observando as vías do ferrocarril que levaban a ese lugar chamado "Oswiecim". Esas vías, testemuñas silenciosas. Esas vías de canto rodado, dormentes e ferros. E eu, carne e óso. A miña mente protagonista dun quilómetro e medio e, como os rieles, mudos como o mundo cómplice de todos os silencios. Os visitantes escoitan aos guías. Unha babel de idiomas. Cantas persoas pasaron. Canto tempo quedaron... Pregúntome que é o que se levan, de retorno, ás súas casas logo de coñecer Oswiecim. Poucos teñen conciencia que durante catro anos e medio para case todos transcorreron as últimas horas.
.
Para os que sobrevivimos, un só día constituíu a eternidade. De súpeto fun un dos tantos "curiosos" dun campo de exterminio, un museo, ao que chega xente de todo o mundo. Turistas, non investigadores. Turistas, non sociólogos nin antropólogos. Turistas, non historiadores. .. Turistas mostrando e mostrándose. Xudeus de París, Berlín, Salónica e Atenas, Praga e Amsterdam, Noruega e Budapest; Bratislava e centos de aldeíñas onde a xente viviu por miles de anos... Isto pasou o 23 de maio de 1999. E teño dificultades para relatar. É madrugada en Buenos Aires. Non podo durmir. Non estou angustiado pero me pasan, como película acelerada, recordos. Pregúntome como pode ser que, en Cracovia, antes de chegar a Oswiecim durmín, levánteime, almorcei... todo con contaxiosa paz. Pasou a tormenta. Necesito escribir aínda que non saiba "como". Todas as ideas e fantasías queren saír ao mesmo tempo. Debo ordenalas. Teño medo de; medo de que, se son capaz de colocalas unha detrás doutra, esquézame da miña irmá de 8 anos ou da de 14 coas que viaxamos no tren; ese tren de soños para nós, nenos; mozos sometidos á condición de obxecto sen perder a mirada infantil nin a condición humana. Nunca entenderei como foi ese último traxecto pero si recordo que non visualizamos os pobos polos que pasamos. Sei que, cando se abriron as portas, non había paisaxe que mirar. Só a entrada ao inferno... Con todo, agora, escribo sen mollar o papel co meu choro. Pasaron 55 anos. Non teño bágoas. Regresei a Oswiecim, a maior humana vergoña do século XX, como protagonista. Fun turista escoitando e observando o que nos paso hai medio século. Fun capaz de non recoñecer nada. Non había berros nin crematorios funcionando a pleno gas. Si! Este Auschwitz podía ser un museo colocado en calquera lugar do mundo. Ate en Oswiecim. Que podía facer hai 55 anos? Teño dificultades para contestar, aceptar e entender. O home, por natureza, é autodestrutivo. Para lograr os mellores e os peores obxectivos desprega todas as súas habilidades. Entendo, agora, a necesidade de escribir e levantar monumentos. A Memoria é fráxil. Non só para esta e as futuras xeracións. Eu fun protagonista e testemuña; eu pensei que nunca esquecería, e non podo reter. Tamén para min fan falta os recordatorios.
.
Buenos Aires, Xuño de 1999
*Membro da Fundación Internacional Raoul Wallenberg. Viviu no gueto de Lodz. É sobrevivente de Auschwitz e Dachau.