sexta-feira, 7 de maio de 2010
terça-feira, 30 de março de 2010
sexta-feira, 12 de fevereiro de 2010
O negacionismo é constitucional?
No número 153 da revista Tempos Novos, correspondente ao mes de febreiro de 2010, aparece publicado un artigo de Laureano Xoaquín Araujo Cardalda titulado "O negacionismo é constitucional?". Como poderedes ver é unha carta aberta ao Ministro de Xustiza, o galego Francisco Caamaño.
quarta-feira, 3 de fevereiro de 2010
Pensad que esto ha sucedido. Grupo Eleuterio Quintanilla
Por Diana Priegue Caamaño*
Revista Galega de educación - Núm. 44 • xuño 2009
http://www.equintanilla.com/documentos/revistagalega.zip
Revista Galega de educación - Núm. 44 • xuño 2009
http://www.equintanilla.com/documentos/revistagalega.zip
.
O Grupo Eleuterio Quintanilla está composto por docentes dos diversos niveis da ensinanza pública e leva máis dunha década traballando, entre outros aspectos, na análise e elaboración de materiais curriculares a prol da aceptación da diversidade e o rexeitamento de calquera discriminación por razón de nacemento, raza, sexo, relixión ou outra condición ou circunstancia persoal ou social. Nesta mesma liña se sitúa a nova publicación do Grupo, a través da cal os seus autores pretenden, na medida do posible, contribuír ao estudo do Holocausto dende a escola. Neste sentido, debemos ter en conta que a contribución da pedagoxía ao estudo das causas e consecuencias do nazismo foi máis ben escasa e, unicamente, dende a Educación para a Paz se teñen realizado algúns traballos con tal finalidade. “A necesidade e importancia da temática abordada neste libro”, con estas palabras comeza o recentemente falecido Suso Jares o prólogo deste libro facendo referencia á escasa relevancia que ata o momento se lle ten outorgado a esta temática. Un libro que, como os propios autores sinalan, ten sentido pola escasa cultura que existe no noso país sobre un dos acontecementos centrais da Europa do século XX e vixente aínda nos nosos días.
.
Lembremos, por exemplo, as continuas invitacións dos medios audiovisuais a revivir aquela tremenda realidade. O Holocausto, retomando novamente palabras dos autores, constitúe unha gran oportunidade para que dende as escolas os docentes poidan traballar na construción da cidadanía, unha cuestión que coa aprobación da LOE (máis aló dos debates políticos que neste sentido se teñan xerado) se ten convertido nunha das prioridades do sistema educativo do noso país. Atendendo á organización da obra, o primeiro aspecto que debemos subliñar é que se compón de tres capítulos claramente estruturados, o cal facilita enormemente a súa lectura e manexo. No primeiro deles, recóllense os aspectos clave dunha investigación que conta con dúas partes diferenciadas pero ao mesmo tempo complementarias. Por un lado, realízase unha análise dos libros de texto máis habituais nas nosas escolas nos niveis de 4º de ESO e 1º de Bacharelato e naquelas materias que acostuman a recoller aspectos relacionados co Holocausto, quedando a mostra final en 42 manuais. A segunda parte da investigación ten como principal propósito analizar o nivel de coñecementos e actitudes dos estudantes dos niveis referidos, así como avaliar as fontes do dito coñecemento.
.
O segundo capítulo ten a súa orixe nos resultados da investigación realizada. Tanto a análise dos manuais escolares como os coñecementos e opinións dos alumnos implicados no estudo levado a cabo, nos invitan a reflexionar sobre a perspectiva que ata o momento dirixiu o tratamento deste acontecemento nas escolas. Os autores presentan unha interesante proposta didáctica con numerosas orientacións metodolóxicas para o estudo do Holocausto dende a escola. O capítulo terceiro, é dicir, o que pecha o libro, enriquece en alto grao a proposta didáctica dos autores. Nel recóllese unha magnífica selección de recursos, agrupados en función do seu formato (libros, vídeos,...) ou temática (arte, música...), que será de gran utilidade para o profesorado. Se ben son moitos os aspectos a destacar desta publicación, non queremos deixar de reiterar a súa relevancia nun momento histórico no que é clara a necesidade de inverter maiores esforzos na formación de futuros cidadáns, sobre todo no que ten que ver cos valores e principios propios dunha sociedade democrática. Trátase, en definitiva, de incrementar o capital cívico do alumnado. No entanto, atopámonos con que boa parte do profesorado, elemento clave no proceso, encontra numerosas dificultades para afrontar os novos desafíos que a sociedade actual lle ten encomendado. Tal e como se ten posto de manifesto en diversas investigacións realizadas sobre esta cuestión, a falta de formación e recursos son dous dos principias obstáculos que impiden, ou polo menos limitan, o seu quefacer profesional. Por todo o dito, consideramos que os docentes atoparán nesta publicación resposta a moitos dos atrancos que poidan xurdir no camiño, ao tempo que, desexamos, sirva de referente para a elaboración de manuais de similares características.
O Grupo Eleuterio Quintanilla está composto por docentes dos diversos niveis da ensinanza pública e leva máis dunha década traballando, entre outros aspectos, na análise e elaboración de materiais curriculares a prol da aceptación da diversidade e o rexeitamento de calquera discriminación por razón de nacemento, raza, sexo, relixión ou outra condición ou circunstancia persoal ou social. Nesta mesma liña se sitúa a nova publicación do Grupo, a través da cal os seus autores pretenden, na medida do posible, contribuír ao estudo do Holocausto dende a escola. Neste sentido, debemos ter en conta que a contribución da pedagoxía ao estudo das causas e consecuencias do nazismo foi máis ben escasa e, unicamente, dende a Educación para a Paz se teñen realizado algúns traballos con tal finalidade. “A necesidade e importancia da temática abordada neste libro”, con estas palabras comeza o recentemente falecido Suso Jares o prólogo deste libro facendo referencia á escasa relevancia que ata o momento se lle ten outorgado a esta temática. Un libro que, como os propios autores sinalan, ten sentido pola escasa cultura que existe no noso país sobre un dos acontecementos centrais da Europa do século XX e vixente aínda nos nosos días.
.
Lembremos, por exemplo, as continuas invitacións dos medios audiovisuais a revivir aquela tremenda realidade. O Holocausto, retomando novamente palabras dos autores, constitúe unha gran oportunidade para que dende as escolas os docentes poidan traballar na construción da cidadanía, unha cuestión que coa aprobación da LOE (máis aló dos debates políticos que neste sentido se teñan xerado) se ten convertido nunha das prioridades do sistema educativo do noso país. Atendendo á organización da obra, o primeiro aspecto que debemos subliñar é que se compón de tres capítulos claramente estruturados, o cal facilita enormemente a súa lectura e manexo. No primeiro deles, recóllense os aspectos clave dunha investigación que conta con dúas partes diferenciadas pero ao mesmo tempo complementarias. Por un lado, realízase unha análise dos libros de texto máis habituais nas nosas escolas nos niveis de 4º de ESO e 1º de Bacharelato e naquelas materias que acostuman a recoller aspectos relacionados co Holocausto, quedando a mostra final en 42 manuais. A segunda parte da investigación ten como principal propósito analizar o nivel de coñecementos e actitudes dos estudantes dos niveis referidos, así como avaliar as fontes do dito coñecemento.
.
O segundo capítulo ten a súa orixe nos resultados da investigación realizada. Tanto a análise dos manuais escolares como os coñecementos e opinións dos alumnos implicados no estudo levado a cabo, nos invitan a reflexionar sobre a perspectiva que ata o momento dirixiu o tratamento deste acontecemento nas escolas. Os autores presentan unha interesante proposta didáctica con numerosas orientacións metodolóxicas para o estudo do Holocausto dende a escola. O capítulo terceiro, é dicir, o que pecha o libro, enriquece en alto grao a proposta didáctica dos autores. Nel recóllese unha magnífica selección de recursos, agrupados en función do seu formato (libros, vídeos,...) ou temática (arte, música...), que será de gran utilidade para o profesorado. Se ben son moitos os aspectos a destacar desta publicación, non queremos deixar de reiterar a súa relevancia nun momento histórico no que é clara a necesidade de inverter maiores esforzos na formación de futuros cidadáns, sobre todo no que ten que ver cos valores e principios propios dunha sociedade democrática. Trátase, en definitiva, de incrementar o capital cívico do alumnado. No entanto, atopámonos con que boa parte do profesorado, elemento clave no proceso, encontra numerosas dificultades para afrontar os novos desafíos que a sociedade actual lle ten encomendado. Tal e como se ten posto de manifesto en diversas investigacións realizadas sobre esta cuestión, a falta de formación e recursos son dous dos principias obstáculos que impiden, ou polo menos limitan, o seu quefacer profesional. Por todo o dito, consideramos que os docentes atoparán nesta publicación resposta a moitos dos atrancos que poidan xurdir no camiño, ao tempo que, desexamos, sirva de referente para a elaboración de manuais de similares características.
* Diana Priegue Caamaño é profesora na Universidade da Coruña
sábado, 30 de janeiro de 2010
Galegos no campo de Mauthausen
Por Henrique Sanfiz
www.radiofusion.eu
.
En 1997 Roberto Benigni dirixiu e protagonizou a película La vida es bella, onde relata a vida nun campo de concentración nazi. Un ano antes morreu en Fene, Xoán Xosé Casal Chao "Chucho", quen pasou 4 anos no campo de Mauthausen. Contáballe ao seu sobriño que tiñan que comer as raices das arbores. Hoxe, 27 de xaneiro, conmemórase mundialmente o Dia da Memoria do Holocausto.
"Andaban con eles coma cos gorrións" contaba Avelino Casal do seu tio Chucho. Os nazis viñan por eles aos barracóns, seleccionaban a uns cantos, e dicianlles: "Imos facer unha viaxe, metíannos nun tunel onde botaban o gas, os tonteaban e logo xa ian para o forno".
Xoán Xosé Casal Chao nacera en Barallobre (Fene A Coruña) o 30 de abril de 1910. En 1936 era cabo segunda do cruceiro Miguel de Cervantes, buque que se atopaba en Ferrol, pero que recibe ordes de coller rumbo ao estreito de Xibraltar. O 19 de xullo a dotación do barco, ao ter evidencia de que os xefes e oficiais pretenden sumarse ao golpe de estado contra a República, os deteñen e toman o mando do cruceiro. O Cervantes permanecerá durante toda a guerra defendendo o réxime establecido pola zona do Levante. En marzo de 1939 a raiz da entrada das tropas de Franco en Cartagena, Casal logra pasar a Francia e se instala en Marsella, onde ao pouco xa o prenden as tropas alemáns. Entra deportado no campo de exterminio de Mauthausen en abril de 1941. O Exercito americano libera aos presos en maio de 1945 (Estou vivo por unha hora, contarálle Chucho ao seu sobriño) e él entón trasládase a Toulouse onde entrará a traballar nunha fábrica de bicicletas.
Andando os anos fai xestións para retornar a Galicia e volve na década dos 50, volvendo vivir coa súa muller e cunha filla. Casal Chao entrará logo a traballar en Astano. Xunto con Chucho, outros galegos viviron tamén o pesadelo dos campos nazis. O ferrolán Marcelino Pardal Pouso, (falecido no pasado ano 2009 en Beziers Francia), o tamén ferrolán Antonio Cendán, os mugardeses Manuel Fernández García (Olmedo) e José Pereira; Carlos Romero Rebón, de Cervás, Ares; os ferrolans Francisco Gómez Iglesias e Manuel Ponte Palmeiro; José Andrés Pena Losada, de Franza (Mugardos); Manuel Peña Martínez, de Freixeiro (Narón). O grupo máis grande de galegos en Mauthausen o formaban os procedentes de Ferrolterra.
Podes escoitar O sobriño de Chucho contaba cómo se vivía en Mauthausen
Avelino Casal faleceu no ano 2007
quarta-feira, 27 de janeiro de 2010
terça-feira, 19 de janeiro de 2010
O convoi.
Alexandra e Florian, estudantes de Erasmus, vanse de road-movie polas estradas de Europa en procura das discriminacións que aínda arrasan nas nosas sociedades. Séntense inspirados pola lectura do Diario íntimo que unha moza xudía de 27 anos, Etty Hillesum, redactou en Ámsterdam entre 1941 e 1943. Etty mostra a súa fe inquebrantable no Home á vez que este cumpre o seu proxecto histórico máis macabro: "Xa o sei todo", escribe. "E con todo, considero que a vida é fermosa e está repleta de sentido. En cada instante". A través das persoas que se cruzan no seu camiño en Ámsterdam, Bruxelas, Colonia, Berlín e Auschwitz, Alexandra e Florian toman conciencia dos mecanismos que foron accionados durante o pasado e que non hai que perder de vista se non queremos ceder ao medo e o odio. Cada testemuña que nos atopamos parece preguntarnos: "Hoxe, a Vida, por onde está transitando?"
sexta-feira, 15 de janeiro de 2010
Holocausto. De Alfonso Zapico
Un traballo en banda deseñada do debuxante asturiano Alfonso Zapico, editado polo grupo "Zivia Lubetkin" que podes - e debes - descargar de balde AQUI
domingo, 3 de janeiro de 2010
terça-feira, 8 de dezembro de 2009
Nunca Korczak llegó a Jerusalém. De Jaime Vandor
"Nunca Korczak llegó a Jersualém". De Jaime Vandor. Podes descargar aquí a (versión completa en PDF)
quinta-feira, 19 de novembro de 2009
Regreso á filmación do inferno
'Shoah', a monumental e imprescindible película de Claude Lanzmann sobre o Holocausto, revive en DVD aos 24 anos da súa estrea
Son 9 horas dun total de 350 rodadas
Por Joaquín Estefanía
.
Nas últimas semanas apareceron, en distintos formatos, dúas películas que desvelan dous exterminios ocorridos nos anos corenta do século pasado (a década máis sanguenta da centuria), e que rompen o intento dos xenocidas de que os seus actos permanecesen ocultos. Para maior interese, os asasinos pertencían a dúas ideoloxías contrapostas -o comunismo, o nazismo- cuxo común denominador era o odio á democracia. Trátase de Katyn, do polaco Andrzej Wajda, e de Shoah, do francés Claude Lanzmann.
Nas últimas semanas apareceron, en distintos formatos, dúas películas que desvelan dous exterminios ocorridos nos anos corenta do século pasado (a década máis sanguenta da centuria), e que rompen o intento dos xenocidas de que os seus actos permanecesen ocultos. Para maior interese, os asasinos pertencían a dúas ideoloxías contrapostas -o comunismo, o nazismo- cuxo común denominador era o odio á democracia. Trátase de Katyn, do polaco Andrzej Wajda, e de Shoah, do francés Claude Lanzmann.
Katyn, estreada en 2007 e exhibida nos cinemas comerciais españois (aínda está na carteleira), conta a matanza de máis de 20.000 militares polacos a mans do Exército Vermello, en 1940, mentres a URSS invadía Polonia. Na película nárranse os últimos días das vítimas antes de ser enterradas no bosque de Katyn, nas proximidades de Kiev (Ucraína). Shoah foi estreada en 1985, despois de 11 anos de traballo do seu director, o xornalista Claude Lanzmann (París, 1925), director moitos anos da revista Les Temps Modernes, que fundou Jean-Paul Sartre. Desde entón, só os circuítos de cinéfilos puidérona ver en España: dous días nun cinema comercial en Madrid, sen tradución en castelán; durante unhas xornadas no Instituto Francés; a súa emisión na madrugada, e case sen darlle publicidade, pola 2 de TVE... Pouca cousa máis. Agora aparece en versión DVD (Filmax), con subtítulos en castelán.
Trátase de máis de nove horas de proxección (das 350 horas que foron gravadas por Lanzmann) nas que sen imaxes de arquivo, sen música que multiplique as emocións, sen secuencias de ficción, cos campos de exterminio tal como estaban no momento en que foi filmada, só a través do relato espido, descríbese o proceso de produción do exterminio de seis millóns de xudeus: a solución final adoptada polos nazis en Wansee, nos arredores de Berlín, a principios da década do corenta. Son catro longos DVD, rodados sen amenidade nin concesións. Unha película imprescindible, sen retórica algunha.
Ao tempo, aparece en España un libro da mesma categoría. Trátase de "Desde aquela escuridade. Conversacións co verdugo" (editorial Edhasa) no que a xornalista e historiadora Gitta Sereny entrevista nos anos setenta a Franz Stangl, comandante dos campos de exterminio de Sobibor e Treblinka, cando o nazi atopábase en prisión despois de ser xulgado por xenocidio. Stangl fora sentenciado a cadea perpetua como corresponsable do asasinato de 900.000 persoas en Treblinka. Morreu dun ataque ao corazón ao día seguinte da última sesión de preguntas de Sereny. Treblinka, e outros campos do universo concentracionario como Sobibor, Bélzac ou Chelmno -que aparecen abundantemente en Shoah-, eran espazos dedicados única e exclusivamente ao exterminio sistemático. En Treblinka procesábanse" (asasinaban) -en concepto desenvolvido polo seu comandante no libro citado- até 5.000 persoas en tres horas.
Nas relacións dos nazis cos xudeus houbo dúas etapas; na primeira, de 1933 a 1939, os xudeus son perseguidos e marxinados, como noutros recunchos da historia, pero non asasinados. Logo chega a guerra e as execucións en masa, que son o específico do nazismo: a solución final, como destaca en Shoah o historiador Raúl Hilberg.
O filme describe con nudez o proceso de produción da morte en masa, desde os primeiros momentos, nos que se utilizan artesanalmente os camións como cámaras de gas usando os tubos de escape (anhídrido carbónico), até o gas zyclón, que mataba as vítimas en 10 ou 15 minutos como máximo. A Treblinka, por exemplo, chegaban os trens en convois con 40 ou 50 vagóns de xente amoreada; os portelos tiñan arame de púas para que non puidesen escapar. No teito situábanse os "cans de sangue", como chamaban aos ucranios ou letóns. Estes últimos eran os peores, segundo os testemuños filmados. Ao chegar os prisioneiros espíallos e quitábanselles os aneis, e en dúas horas todo terminara. As mulleres e os nenos eran os últimos, e esperaban ao raso a unhas temperaturas de entre 10 e 20 graos baixo cero.
A secuencia era a seguinte: primeiro, o tren; logo, o desfiladeiro (que chaman "o camiño do ceo") onde tiñanse que espir e esperar a que acabasen cos anteriores; a continuación, a cámara de gas; máis aló, o forno crematorio e por último, nalgúns lugares como Auschwitz-Birkenau, "o lago das cinzas", onde as arroxaban tras a cremación. Para os vellos e enfermos, a última estancia non era a cámara de gas, senón o "hospital", unha fosa na que dabaselles un tiro na caluga.
Un dos nazis que entrevista Lanzmann, filmado con cámara oculta, eleva o ton con indignación cando di que aos homes pegábanselles culatazos e lategazos para que entrasen nas cámaras de gas onde presuntamente íaselles a despiollar, pero "nunca ás mulleres e aos nenos". Entón, o director pregúntalle: "Por que tanta humanidade?".
Os nazis disimulaban durante todo este proceso, para que non se desbordase o pánico e a desorde, e non se perdese tempo de modo que a solución final fose no tempo planificado. Lanzmann entrevista a ao redor de dúas ducias de persoas, vítimas, testemuñas e nazis. A dous destes últimos gravounos sen que eles soubéseno e co compromiso (roto) de que non desvelase a súa identidade.
Si tivese que elixir secuencias máis tremendas que o resto -o que presenta moita dificultade- poderíanse sinalar dúas. Na primeira, que dura máis de vinte minutos, un antigo perruqueiro polaco, Abraham Bomba, conta como debía cortar o pelo (que se enviaba
logo a Alemaña) ás mulleres, espidas, antes de entrar na cámara de gas. Moitas delas eran do seu mesmo pobo. Eran 16 perruqueiros, un dos cales cortou o pelo á súa muller e filla antes de velas por última vez, tentando que o seu último minuto non fose insufrible e, por tanto, sen dicirlles onde ían.
logo a Alemaña) ás mulleres, espidas, antes de entrar na cámara de gas. Moitas delas eran do seu mesmo pobo. Eran 16 perruqueiros, un dos cales cortou o pelo á súa muller e filla antes de velas por última vez, tentando que o seu último minuto non fose insufrible e, por tanto, sen dicirlles onde ían. A segunda secuencia, agudísimamente dramática, ocorre cando un dos entrevistados conta que o seu labor era sacar aos gaseados dos camións para enterralos, e viu que entre eles estaban a súa muller e a súa filla. "Que lle pasou a primeira vez que descargou cadáveres, cando abriu as portas do primeiro camión de gas?", pregúntanlle. E Michael Podchlebnik, un dos dous únicos sobreviventes do campo de Chelmno, responde: "Que podería facer? Choraba... O terceiro día vin alí á miña muller e a miña filla. Depositei á miña muller na fosa e pedín que me matasen. Os alemáns dixéronme que aínda tiña forzas para traballar, que non me matarían polo momento".
Nunha entrevista publicada por Cahiers du cinéma en 1985 (e que agora reproduce a edición española -Novembro- da revista, con motivo da edición en España de Shoah), Lanzmann describe a función do cinema como forma de coñecemento; o seu labor foi investigar, buscar testemuñas "que estivesen no eixo mesmo da exterminación, as testemuñas directas da morte do seu pobo, os membros dos comandos especiais". E explica que a película está feita contra a imposibilidade de contar unha historia; contra a ausencia de pegadas materiais (todas as probas do Holocausto foran borradas); contra a desaparición dos responsables nazis e o "segredo obrigado" que facían asinar aos soldados para que calasen o que vían, para impedir que o mundo se decatase do horror; contra a impotencia dos sobreviventes de contar de novo a súa experiencia, xa que moitos tolearan ou viviran experiencias tan no límite que non podían comunicalas, etcétera.
O xudeu Lanzmann escribe: "Durante a preparación do filme invadiume a sensación de vivir entre mortos. O reino da morte triunfara. Cando atopaba a algunha testemuña viva, tiña a sensación de exhumarlo".
Shoah revive o pesadelo en presente. Que ninguén espere ver unha película con grandes reflexións ideolóxicas ou metafísicas sobre as razóns polas que lles tocou aos xudeus, polas que foron asasinados en masa. Fíxose coa vontade de saber e de transmitir, e ese é o seu resultado. Unha cousa son as estatísticas e outra os testemuños. Quen crea que xa sabe todo sobre a maldade, equivócase.
Nos títulos de crédito dise que é "non recomendable para menores de 13 anos", pero un dos seus protagonistas, co que empeza Shoah, é Simon Srebnik, o outro sobrevivente do campo de Chelmno, que tiña 13 anos cando foi encerrado no campo. Poucos días antes da súa liberación, os nazis disparáronlle na cabeza para executalo, pero milagrosamente sobreviviu. Despois de 46 anos, Lanzmann búscao en Israel, faille volver ao campo e pasear polos seus recordos, volve cantar ante a cámara a mesma canción que lle obrigaban a cantar aos nazis, e mira cara o infinito.
El País - 19.11.09
segunda-feira, 16 de novembro de 2009
Jai. De Ariel Zylbersztejn
Unha curtametraxe de Ariel Zylbersztejn recentemente presentada no Festival de cinema xudeu de San Francisco.
Assinar:
Postagens (Atom)
