sexta-feira, 12 de fevereiro de 2010

O negacionismo é constitucional?

No número 153 da revista Tempos Novos, correspondente ao mes de febreiro de 2010, aparece publicado un artigo de Laureano Xoaquín Araujo Cardalda titulado "O negacionismo é constitucional?". Como poderedes ver é unha carta aberta ao Ministro de Xustiza, o galego Francisco Caamaño.


quarta-feira, 3 de fevereiro de 2010

Pensad que esto ha sucedido. Grupo Eleuterio Quintanilla


Por Diana Priegue Caamaño*
Revista Galega de educación - Núm. 44 • xuño 2009
http://www.equintanilla.com/documentos/revistagalega.zip

.
O Grupo Eleuterio Quintanilla está composto por docentes dos diversos niveis da ensinanza pública e leva máis dunha década traballando, entre outros aspectos, na análise e elaboración de materiais curriculares a prol da aceptación da diversidade e o rexeitamento de calquera discriminación por razón de nacemento, raza, sexo, relixión ou outra condición ou circunstancia persoal ou social. Nesta mesma liña se sitúa a nova publicación do Grupo, a través da cal os seus autores pretenden, na medida do posible, contribuír ao estudo do Holocausto dende a escola. Neste sentido, debemos ter en conta que a contribución da pedagoxía ao estudo das causas e consecuencias do nazismo foi máis ben escasa e, unicamente, dende a Educación para a Paz se teñen realizado algúns traballos con tal finalidade. “A necesidade e importancia da temática abordada neste libro”, con estas palabras comeza o recentemente falecido Suso Jares o prólogo deste libro facendo referencia á escasa relevancia que ata o momento se lle ten outorgado a esta temática. Un libro que, como os propios autores sinalan, ten sentido pola escasa cultura que existe no noso país sobre un dos acontecementos centrais da Europa do século XX e vixente aínda nos nosos días.
.
Lembremos, por exemplo, as continuas invitacións dos medios audiovisuais a revivir aquela tremenda realidade. O Holocausto, retomando novamente palabras dos autores, constitúe unha gran oportunidade para que dende as escolas os docentes poidan traballar na construción da cidadanía, unha cuestión que coa aprobación da LOE (máis aló dos debates políticos que neste sentido se teñan xerado) se ten convertido nunha das prioridades do sistema educativo do noso país. Atendendo á organización da obra, o primeiro aspecto que debemos subliñar é que se compón de tres capítulos claramente estruturados, o cal facilita enormemente a súa lectura e manexo. No primeiro deles, recóllense os aspectos clave dunha investigación que conta con dúas partes diferenciadas pero ao mesmo tempo complementarias. Por un lado, realízase unha análise dos libros de texto máis habituais nas nosas escolas nos niveis de 4º de ESO e 1º de Bacharelato e naquelas materias que acostuman a recoller aspectos relacionados co Holocausto, quedando a mostra final en 42 manuais. A segunda parte da investigación ten como principal propósito analizar o nivel de coñecementos e actitudes dos estudantes dos niveis referidos, así como avaliar as fontes do dito coñecemento.
.
O segundo capítulo ten a súa orixe nos resultados da investigación realizada. Tanto a análise dos manuais escolares como os coñecementos e opinións dos alumnos implicados no estudo levado a cabo, nos invitan a reflexionar sobre a perspectiva que ata o momento dirixiu o tratamento deste acontecemento nas escolas. Os autores presentan unha interesante proposta didáctica con numerosas orientacións metodolóxicas para o estudo do Holocausto dende a escola. O capítulo terceiro, é dicir, o que pecha o libro, enriquece en alto grao a proposta didáctica dos autores. Nel recóllese unha magnífica selección de recursos, agrupados en función do seu formato (libros, vídeos,...) ou temática (arte, música...), que será de gran utilidade para o profesorado. Se ben son moitos os aspectos a destacar desta publicación, non queremos deixar de reiterar a súa relevancia nun momento histórico no que é clara a necesidade de inverter maiores esforzos na formación de futuros cidadáns, sobre todo no que ten que ver cos valores e principios propios dunha sociedade democrática. Trátase, en definitiva, de incrementar o capital cívico do alumnado. No entanto, atopámonos con que boa parte do profesorado, elemento clave no proceso, encontra numerosas dificultades para afrontar os novos desafíos que a sociedade actual lle ten encomendado. Tal e como se ten posto de manifesto en diversas investigacións realizadas sobre esta cuestión, a falta de formación e recursos son dous dos principias obstáculos que impiden, ou polo menos limitan, o seu quefacer profesional. Por todo o dito, consideramos que os docentes atoparán nesta publicación resposta a moitos dos atrancos que poidan xurdir no camiño, ao tempo que, desexamos, sirva de referente para a elaboración de manuais de similares características.

* Diana Priegue Caamaño é profesora na Universidade da Coruña

sábado, 30 de janeiro de 2010

Galegos no campo de Mauthausen


Por Henrique Sanfiz
www.radiofusion.eu
.
En 1997 Roberto Benigni dirixiu e protagonizou a película La vida es bella, onde relata a vida nun campo de concentración nazi. Un ano antes morreu en Fene, Xoán Xosé Casal Chao "Chucho", quen pasou 4 anos no campo de Mauthausen. Contáballe ao seu sobriño que tiñan que comer as raices das arbores. Hoxe, 27 de xaneiro, conmemórase mundialmente o Dia da Memoria do Holocausto.

"Andaban con eles coma cos gorrións" contaba Avelino Casal do seu tio Chucho. Os nazis viñan por eles aos barracóns, seleccionaban a uns cantos, e dicianlles: "Imos facer unha viaxe, metíannos nun tunel onde botaban o gas, os tonteaban e logo xa ian para o forno".

Xoán Xosé Casal Chao nacera en Barallobre (Fene A Coruña) o 30 de abril de 1910. En 1936 era cabo segunda do cruceiro Miguel de Cervantes, buque que se atopaba en Ferrol, pero que recibe ordes de coller rumbo ao estreito de Xibraltar. O 19 de xullo a dotación do barco, ao ter evidencia de que os xefes e oficiais pretenden sumarse ao golpe de estado contra a República, os deteñen e toman o mando do cruceiro. O Cervantes permanecerá durante toda a guerra defendendo o réxime establecido pola zona do Levante. En marzo de 1939 a raiz da entrada das tropas de Franco en Cartagena, Casal logra pasar a Francia e se instala en Marsella, onde ao pouco xa o prenden as tropas alemáns. Entra deportado no campo de exterminio de Mauthausen en abril de 1941. O Exercito americano libera aos presos en maio de 1945 (Estou vivo por unha hora, contarálle Chucho ao seu sobriño) e él entón trasládase a Toulouse onde entrará a traballar nunha fábrica de bicicletas.

Andando os anos fai xestións para retornar a Galicia e volve na década dos 50, volvendo vivir coa súa muller e cunha filla. Casal Chao entrará logo a traballar en Astano. Xunto con Chucho, outros galegos viviron tamén o pesadelo dos campos nazis. O ferrolán Marcelino Pardal Pouso, (falecido no pasado ano 2009 en Beziers Francia), o tamén ferrolán Antonio Cendán, os mugardeses Manuel Fernández García (Olmedo) e José Pereira; Carlos Romero Rebón, de Cervás, Ares; os ferrolans Francisco Gómez Iglesias e Manuel Ponte Palmeiro; José Andrés Pena Losada, de Franza (Mugardos); Manuel Peña Martínez, de Freixeiro (Narón). O grupo máis grande de galegos en Mauthausen o formaban os procedentes de Ferrolterra.

Podes escoitar O sobriño de Chucho contaba cómo se vivía en Mauthausen

Avelino Casal faleceu no ano 2007

quarta-feira, 27 de janeiro de 2010

terça-feira, 19 de janeiro de 2010

O convoi.

Alexandra e Florian, estudantes de Erasmus, vanse de road-movie polas estradas de Europa en procura das discriminacións que aínda arrasan nas nosas sociedades. Séntense inspirados pola lectura do Diario íntimo que unha moza xudía de 27 anos, Etty Hillesum, redactou en Ámsterdam entre 1941 e 1943. Etty mostra a súa fe inquebrantable no Home á vez que este cumpre o seu proxecto histórico máis macabro: "Xa o sei todo", escribe. "E con todo, considero que a vida é fermosa e está repleta de sentido. En cada instante". A través das persoas que se cruzan no seu camiño en Ámsterdam, Bruxelas, Colonia, Berlín e Auschwitz, Alexandra e Florian toman conciencia dos mecanismos que foron accionados durante o pasado e que non hai que perder de vista se non queremos ceder ao medo e o odio. Cada testemuña que nos atopamos parece preguntarnos: "Hoxe, a Vida, por onde está transitando?"




sexta-feira, 15 de janeiro de 2010

Holocausto. De Alfonso Zapico


Un traballo en banda deseñada do debuxante asturiano Alfonso Zapico, editado polo grupo "Zivia Lubetkin" que podes - e debes - descargar de balde AQUI

Día da Shoá en Casa de Israel

terça-feira, 8 de dezembro de 2009

quinta-feira, 19 de novembro de 2009

Regreso á filmación do inferno


'Shoah', a monumental e imprescindible película de Claude Lanzmann sobre o Holocausto, revive en DVD aos 24 anos da súa estrea
Son 9 horas dun total de 350 rodadas

Por Joaquín Estefanía

.
Nas últimas semanas apareceron, en distintos formatos, dúas películas que desvelan dous exterminios ocorridos nos anos corenta do século pasado (a década máis sanguenta da centuria), e que rompen o intento dos xenocidas de que os seus actos permanecesen ocultos. Para maior interese, os asasinos pertencían a dúas ideoloxías contrapostas -o comunismo, o nazismo- cuxo común denominador era o odio á democracia. Trátase de Katyn, do polaco Andrzej Wajda, e de Shoah, do francés Claude Lanzmann.

Katyn, estreada en 2007 e exhibida nos cinemas comerciais españois (aínda está na carteleira), conta a matanza de máis de 20.000 militares polacos a mans do Exército Vermello, en 1940, mentres a URSS invadía Polonia. Na película nárranse os últimos días das vítimas antes de ser enterradas no bosque de Katyn, nas proximidades de Kiev (Ucraína). Shoah foi estreada en 1985, despois de 11 anos de traballo do seu director, o xornalista Claude Lanzmann (París, 1925), director moitos anos da revista Les Temps Modernes, que fundou Jean-Paul Sartre. Desde entón, só os circuítos de cinéfilos puidérona ver en España: dous días nun cinema comercial en Madrid, sen tradución en castelán; durante unhas xornadas no Instituto Francés; a súa emisión na madrugada, e case sen darlle publicidade, pola 2 de TVE... Pouca cousa máis. Agora aparece en versión DVD (Filmax), con subtítulos en castelán.

Trátase de máis de nove horas de proxección (das 350 horas que foron gravadas por Lanzmann) nas que sen imaxes de arquivo, sen música que multiplique as emocións, sen secuencias de ficción, cos campos de exterminio tal como estaban no momento en que foi filmada, só a través do relato espido, descríbese o proceso de produción do exterminio de seis millóns de xudeus: a solución final adoptada polos nazis en Wansee, nos arredores de Berlín, a principios da década do corenta. Son catro longos DVD, rodados sen amenidade nin concesións. Unha película imprescindible, sen retórica algunha.
Ao tempo, aparece en España un libro da mesma categoría. Trátase de "Desde aquela escuridade. Conversacións co verdugo" (editorial Edhasa) no que a xornalista e historiadora Gitta Sereny entrevista nos anos setenta a Franz Stangl, comandante dos campos de exterminio de Sobibor e Treblinka, cando o nazi atopábase en prisión despois de ser xulgado por xenocidio. Stangl fora sentenciado a cadea perpetua como corresponsable do asasinato de 900.000 persoas en Treblinka. Morreu dun ataque ao corazón ao día seguinte da última sesión de preguntas de Sereny. Treblinka, e outros campos do universo concentracionario como Sobibor, Bélzac ou Chelmno -que aparecen abundantemente en Shoah-, eran espazos dedicados única e exclusivamente ao exterminio sistemático. En Treblinka procesábanse" (asasinaban) -en concepto desenvolvido polo seu comandante no libro citado- até 5.000 persoas en tres horas.
Nas relacións dos nazis cos xudeus houbo dúas etapas; na primeira, de 1933 a 1939, os xudeus son perseguidos e marxinados, como noutros recunchos da historia, pero non asasinados. Logo chega a guerra e as execucións en masa, que son o específico do nazismo: a solución final, como destaca en Shoah o historiador Raúl Hilberg.
O filme describe con nudez o proceso de produción da morte en masa, desde os primeiros momentos, nos que se utilizan artesanalmente os camións como cámaras de gas usando os tubos de escape (anhídrido carbónico), até o gas zyclón, que mataba as vítimas en 10 ou 15 minutos como máximo. A Treblinka, por exemplo, chegaban os trens en convois con 40 ou 50 vagóns de xente amoreada; os portelos tiñan arame de púas para que non puidesen escapar. No teito situábanse os "cans de sangue", como chamaban aos ucranios ou letóns. Estes últimos eran os peores, segundo os testemuños filmados. Ao chegar os prisioneiros espíallos e quitábanselles os aneis, e en dúas horas todo terminara. As mulleres e os nenos eran os últimos, e esperaban ao raso a unhas temperaturas de entre 10 e 20 graos baixo cero.

A secuencia era a seguinte: primeiro, o tren; logo, o desfiladeiro (que chaman "o camiño do ceo") onde tiñanse que espir e esperar a que acabasen cos anteriores; a continuación, a cámara de gas; máis aló, o forno crematorio e por último, nalgúns lugares como Auschwitz-Birkenau, "o lago das cinzas", onde as arroxaban tras a cremación. Para os vellos e enfermos, a última estancia non era a cámara de gas, senón o "hospital", unha fosa na que dabaselles un tiro na caluga.

Un dos nazis que entrevista Lanzmann, filmado con cámara oculta, eleva o ton con indignación cando di que aos homes pegábanselles culatazos e lategazos para que entrasen nas cámaras de gas onde presuntamente íaselles a despiollar, pero "nunca ás mulleres e aos nenos". Entón, o director pregúntalle: "Por que tanta humanidade?".
Os nazis disimulaban durante todo este proceso, para que non se desbordase o pánico e a desorde, e non se perdese tempo de modo que a solución final fose no tempo planificado. Lanzmann entrevista a ao redor de dúas ducias de persoas, vítimas, testemuñas e nazis. A dous destes últimos gravounos sen que eles soubéseno e co compromiso (roto) de que non desvelase a súa identidade.

Si tivese que elixir secuencias máis tremendas que o resto -o que presenta moita dificultade- poderíanse sinalar dúas. Na primeira, que dura máis de vinte minutos, un antigo perruqueiro polaco, Abraham Bomba, conta como debía cortar o pelo (que se enviaba logo a Alemaña) ás mulleres, espidas, antes de entrar na cámara de gas. Moitas delas eran do seu mesmo pobo. Eran 16 perruqueiros, un dos cales cortou o pelo á súa muller e filla antes de velas por última vez, tentando que o seu último minuto non fose insufrible e, por tanto, sen dicirlles onde ían.
A segunda secuencia, agudísimamente dramática, ocorre cando un dos entrevistados conta que o seu labor era sacar aos gaseados dos camións para enterralos, e viu que entre eles estaban a súa muller e a súa filla. "Que lle pasou a primeira vez que descargou cadáveres, cando abriu as portas do primeiro camión de gas?", pregúntanlle. E Michael Podchlebnik, un dos dous únicos sobreviventes do campo de Chelmno, responde: "Que podería facer? Choraba... O terceiro día vin alí á miña muller e a miña filla. Depositei á miña muller na fosa e pedín que me matasen. Os alemáns dixéronme que aínda tiña forzas para traballar, que non me matarían polo momento".
Nunha entrevista publicada por Cahiers du cinéma en 1985 (e que agora reproduce a edición española -Novembro- da revista, con motivo da edición en España de Shoah), Lanzmann describe a función do cinema como forma de coñecemento; o seu labor foi investigar, buscar testemuñas "que estivesen no eixo mesmo da exterminación, as testemuñas directas da morte do seu pobo, os membros dos comandos especiais". E explica que a película está feita contra a imposibilidade de contar unha historia; contra a ausencia de pegadas materiais (todas as probas do Holocausto foran borradas); contra a desaparición dos responsables nazis e o "segredo obrigado" que facían asinar aos soldados para que calasen o que vían, para impedir que o mundo se decatase do horror; contra a impotencia dos sobreviventes de contar de novo a súa experiencia, xa que moitos tolearan ou viviran experiencias tan no límite que non podían comunicalas, etcétera.

O xudeu Lanzmann escribe: "Durante a preparación do filme invadiume a sensación de vivir entre mortos. O reino da morte triunfara. Cando atopaba a algunha testemuña viva, tiña a sensación de exhumarlo".

Shoah revive o pesadelo en presente. Que ninguén espere ver unha película con grandes reflexións ideolóxicas ou metafísicas sobre as razóns polas que lles tocou aos xudeus, polas que foron asasinados en masa. Fíxose coa vontade de saber e de transmitir, e ese é o seu resultado. Unha cousa son as estatísticas e outra os testemuños. Quen crea que xa sabe todo sobre a maldade, equivócase.

Nos títulos de crédito dise que é "non recomendable para menores de 13 anos", pero un dos seus protagonistas, co que empeza Shoah, é Simon Srebnik, o outro sobrevivente do campo de Chelmno, que tiña 13 anos cando foi encerrado no campo. Poucos días antes da súa liberación, os nazis disparáronlle na cabeza para executalo, pero milagrosamente sobreviviu. Despois de 46 anos, Lanzmann búscao en Israel, faille volver ao campo e pasear polos seus recordos, volve cantar ante a cámara a mesma canción que lle obrigaban a cantar aos nazis, e mira cara o infinito.

El País - 19.11.09

segunda-feira, 16 de novembro de 2009

Jai. De Ariel Zylbersztejn

Unha curtametraxe de Ariel Zylbersztejn recentemente presentada no Festival de cinema xudeu de San Francisco.


sábado, 14 de novembro de 2009

"Os nazis eran seres humanos, ese é o problema"


Unha entrevista de Jacinto Antón con Peter Longerich

El Pais - 01/11/2009


Como se xesta un genocida? Inflúe o subdesarrollo sexual? Este historiador alemán ven de escribir unha apaixonante biografía de Heinrich Himmler, un dos peores criminais nazis. Himmler. Non imaxina un peor. Xefe da Gestapo e das SS, ministro do Interior da Alemaña nazi, comisario étnico e organizador da Solución Final, o exterminio dos xudeus. A escribir a súa biografía, mergullándose nos seus crimes, as súas extravagancias e a súa infecta alma, entregouse durante anos o historiador alemán Peter Longerich (Krefeld, 1955). O resultado é un libro monumental (Heinrich Himmler, RBA) que radiografía como nunca a acción política, a carreira asasina e a complexa psicoloxía do sinistro personaxe, ofrecendo ao tempo una das máis preclaras descricións de como se desenvolveu no seo do goberno hitleriano a cadea de decisións e circunstancias que conduciron ao Holocausto. Non parece que a Longerich lle afectara excesivamente a longa convivencia con Himmler: é unha persoa simpática e agradable (aínda que se deixa convidar á comida) e, de feito, ao acabar de escribir sobre o Reichsführer-SS, no canto de saír correndo en dirección contraria, púxose a facelo sobre Goebbels, que é como ir dun basilisco a outro.

Director do Centro de Investigación sobre o Holocausto e Historia do Século XX en Royal Holloway (Universidade de Londres), onde traballa con outro dos grandes especialistas no III Reich, o historiador británico David Cesarini (autor da biografía de referencia sobre Eichmann), Longerich fai máis que escribir e ensinar sobre o nazismo: tivo un activo papel como testemuña no proceso que significou o descrédito de David Irving, documentando a responsabilidade absoluta de Hitler nas políticas de exterminio, e ademais colaborou na loita contra os neonazis e o negacionismo, unha actividade sobre a que pide discreción. A cita co profesor é no seu despacho en Royal Holloway, Egham, un college en grao sumo británico cuxo edificio principal, de época victoriana e inspirado extravagantemente no Château de Chambord, lembra a Escola Hogwarts de Harry Potter.

Cando Longerich chega espérano na porta, ademais do xornalista, dúas rapazas que lle entregan entre tímidas risas un traballo sobre o Mein Kampf. Aínda que quen asina estas liñas atopa que o despacho é ideal para a entrevista -nos andeis repousan The Waffen SS, de Geschichte, e a voluminosa Enzyklopadie deas Holocaust, por non falar de que pola xanela poden verse entre as árbores dúas altas chemineas de ladrillo (resulta que son das vellas cociñas do colexio, pero é imposible non pensar en referentes máis sinistros)-, o historiador decide que vaiamos comer no seu coche a un pequeno restaurante especializado en peixe en Egham. Longerich encarga dúas sopas de marisco e linguado ao limón. Despois de tanto tempo, Himmler non lle quita o apetito.
.
Mire, por buscarlle un pero ao seu magnífico libro: non menciona a visita de Himmler ao mosteiro de Montserrat. Non sei que opinarán os monxes...
É certo. Pero non é un libro pensado especificamente para o lector español.
Si que fala da posible mediación de Serrano Súñer para que Himmler fixese chegar propostas de paz aos británicos ao final da Guerra Mundial.
Si, na documentación alemá consta que ofreceu os seus servizos, pero non teño idea de que había detrás. Non sei que poderían atopar vostedes sobre o particular nos seus arquivos. Non fai moito, aquí, en Gran Bretaña, apareceu esa nota de Churchill: "Mensaxe de Himmler destruído por min". Quizá encaixa co de Serrano Súñer.
Este é o seu oitavo libro.
Así é, e terminei en agosto o seguinte, a biografía de Goebbels, que aparecerá nun mes.
Quen cre que é máis interesante, Goebbels ou Himmler?
Son tan diferentes... Os historiadores adoitan buscar o nazi ideal, a personalidade que máis se axusta ao arquetipo. A miña idea, que transmito en ambos libros, é que o segredo do éxito dos nazis foi a súa capacidade para pór no lugar exacto á persoa adecuada, desde o seu punto de vista. Himmler, coa súa personalidade taimada e sixilosa, converteuse en xefe de seguridade; o extrovertido e mundano Goebbels, en xefe de propaganda. Un non ten vida sexual case, para o outro o sexo é moi pracenteiro. En realidade non podes dicir que haxa un nazi ideal, un que os represente a todos. Creo que agora, cando se poida ler a biografía de Goebbels, será interesante facer comparacións. A idea é usar estas figuras non só para explicar as súas vidas, senón para introducirse en áreas escuras dos nazis, das políticas do Holocausto, por exemplo. As biografías abren un novo acceso á historia do III Reich, porque é unha época na que o poder político estaba extremadamente personalizado. Himmler tiña tantas funcións diferentes, policía, asentamentos, política racial, Waffen SS... A clave do seu éxito é que conseguiu manter todas esas cousas xuntas nunha organización baixo o paraugas das SS. O mesmo pode dicirse de Goebbels, combinaba as competencias de propaganda, pero tamén de organización do partido en Berlín, tarefas culturais, militares... Esta xente construíuse, despiadadamente, pequenos imperios, cuxo mellor acceso é a través das biografías.
Eran xente bastante competente no seu. En fin, non entenda isto como un eloxio.
Competente... Ben, eran as persoas estupendas para esas tarefas, dito, claro, con ironía.
A verdade é que hai bastante ironía no seu libro sobre Himmler. E certo sentido do humor, moi de agradecer visto o sinistro da materia. De feito, si permíteme, ás veces parece vostede máis británico que alemán.
Gústame a ironía británica.
Non cre que hai algo, non sei, a palabra resulta tan inadecuada, pero si, cómico, en Himmler? Quizá grotesco sexa mellor.
Ajá.
Unha estraña combinación de crueldade e estupidez.
Non son psicólogo, pero para entender a estes tipos necesitas certo enfoque psicolóxico. Solicitei consello profesional e utilicei literatura estándar do tema. Os psicólogos introducíronme nesa idea de que Himmler sufría trastorno de vinculación. Tiña unha gran inmadurez emocional. Estaba emocionalmente subdesarrollado. Non entendía as relacións interpersoais. Non sabía como canalizar o seu interese pola amizade ou polas mulleres, buscaba algo que non sabía exactamente que era. Iso pode explicar a súa atracción pola figura do militar e o seu idealización dela. É moi tentador nunha biografía dicir: esta é a razón de que esta persoa foi como era. Era inseguro nas súas relacións persoais e desenvolveu estratexias para superar esas dificultades. Tiña dúas caras diferentes e para a xente era difícil saber cal era a real. Esa personalidade dual, frío e xovial, inseguro e duro...
A súa reacción ante a realidade dos campos de exterminio, ante a visión dos asasinatos non era, di vostede, pusilánime. Non parece que a confrontación coa morte violenta provocáselle ningún 'shock'. Tras ver funcionar as cámaras de gas de Auschwitz tomouse unvos vinitos. Si. Hai ese famoso caso en Minsk. Alguén me preguntou nunha conferencia sobre el. Aquilo de que non puido aguantar ser testemuña da matanza e púxose enfermo. É unha historia inventada. Atopei outra, dun oficial, que explicaba que estivo moi frío, e mesmo dixo ao ver que un dos fusilados seguía vivo na fosa...
"Tenente, dispárelle a ese", si, está no seu libro. É arrepiante.
É moito máis crible. Himmler visitou lugares de execución moitas veces -era un gran viaxeiro-. E estivo comunicativo cos seus homes. Probablemente, pero isto, claro, é especulación, sentía curiosidade sobre o feito de matar. Hai outras historias acerca de que estaba interesado nos experimentos médicos, no imaxinario dos corpos mortificados. Algunhas cousas fan pensar que era un sádico. Non estou seguro. Sempre insistiu moito ante os seus homes no concepto de decencia. En que se podía matar decentemente. É incrible cantas veces -calculeino co computador- Himmler usaba nos seus textos e discursos a palabra decencia. Escribiu á súa noiva que tiña problemas de estómago precisamente, recalcou, porque era tan valente e decente. Creo que lle atraía a crueldade, pero o importante na súa personalidade, o definitorio, era a obsesión por controlar as súas emocións. Os sentimentos fortes, o amor, o odio, o sadismo. É impresionante no caso de Himmler a estreita relación entre psicoloxía e política. A historia do III Reich é tan peculiar porque, aínda que durou relativamente pouco, estivo chea de cambios. E esta xente, os líderes nazis, tiveron unha gran capacidade de manobra, moita liberdade de acción. Non se pode comparar a Himmler ou a Goebbels cun primeiro ministro de Alemaña de despois da guerra, ou cun secretario de Estado de EE UU, porque o papel destes está fixado por normas. Os nazis crearon as súas propias posicións. É importante entender a súa psicoloxía.
Non eran monstros.
Non, ese é o asunto. Eran seres humanos. Ese é o problema. A vida de Himmler, ao principio, a súa mocidade, a súa época de estudante en Múnic, é de lonxe a dunha persoa normal, inofensiva.
E un peculiar axitador e revolucionario que vivía en casa dos seus pais.
Si. Era dunha familia de clase media católica e estaba sobreprotexido. Tiña boas relacións co seu pai, falaba das súas dúbidas de fe con el. Era unha familia, en boa medida, intacta. Por iso non estou de acordo con certa idea xeral de que a personalidade de Himmler débese ao conflito co seu pai. Tiven que loitar con esa concepción errónea. Ese conflito non existiu.
Que percepción hai en Alemaña en xeral de Himmler? Debe de ser difícil asumir que un tipo así fose un compatriota.
En xeral, en Alemaña a xente atopa difícil entender ao personaxe. É un terrible asasino de masas e resulta complicado achegárselle. É unha figura tabú. Outros nazis, Goebbels ou Goering... a xente atópaos máis accesibles. Algúns quixeron velo como un excéntrico. A miña intención foi presentalo como normal. Tiña problemas psicolóxicos, pero non era un lunático. Ben, hai algúns compoñentes da súa personalidade que son estraños, por dicilo suave. As súas obsesións con minucias e ocultismos. Tiña moitos intereses diferentes ao mesmo tempo. Para nós é o organizador do Holocausto e o arquitecto do xenocidio, pero, psicoloxicamente, para el, todas as súas tarefas tiñan importancia e facíaas unha detrás da outra. E unha delas era eliminar aos inimigos do Reich. Na súa rutina diaria non significaba algo moi especial. E, de feito, nun momento anotou: "Xa está, acabado", con respecto á cuestión xudía. Ben, e non é iso unha marca de tolemia, pensar que era tan importante matar os xudeus como determinar os mellores cultivos para Ucraína, impor os límites de velocidade ou decidir as insignias dos musulmáns das Waffen SS? Podemos ver esa tolemia, quizá, pero para el era perfectamente normal facer o que facía.

Himmler tiña esa mesma sensación de abafadora responsabilidade, de exceso de tarefa ingrata non recoñecida, que expresan o comandante de Auschwitz Rudolf Höss ou o de Treblinka Franz Stangl. Demasiado traballo. Tamén o deploran os xefes de Einsatzgruppen.
Si, matar como traballo.
Himmler tratou de involucrar a outros membros do partido e ás Forzas Armadas no Holocausto.
Certo, por unha banda, deu pasos para convertelos en cómplices. Pero, por outro, consideraba que o xenocidio formaba parte da historia que non debía ser escrita. Era un segredo aberto. Había unha dobre medida. Todo o asunto, si é lícito matar xente, si debes ser fiel á túa muller... a moralidade dese individuo, Himmler, é típica do dobre moral do pequeno burgués.
Hai unha lección moral en todo iso que podamos extraer?
Si estudas a historia dos perpetradores descobres que procedían de moi diferentes pasados. Non hai unha maneira típica, un camiño único de converterse en xenocida. Todos temos a capacidade e o perigo de selo. Observando aos nazis non podes identificar un sector da sociedade do que proveñan os asasinos.

No libro só menciona vostede un caso no que Himmler maltratase a alguén coas súas propias mans, un só caso de crueldade directa, persoal.
Si, co autor do intento de asasinato de Hitler na cervexería Burgerbrau de Múnic, Georg Elser, interrogoulle e pegoulle.
Hai outros casos?
Non.
É estraño que non tratase de ver que sentía matando, visto o seu temperamento. Era moi fácil cargarse a un preso nun campo ou a un xudeu durante unha matanza colectiva. Impedíallo probablemente esa idea recorrente súa de matar ordenadamente, decentemente. El estaba nun nivel de mando, era un labor profesional. Como xefe non debía intervir. O mando non actuaba persoalmente nas execucións.
Cre que tiña unha curiosidade persoal na experiencia de matar?
Quería mirar. Igual que quixo ver experimentos médicos con humanos.
Non falamos da contradición entre a súa aparencia física e o ideal ario que defendía.
A súa educación centrábase na idea de autocontrol. Controlar as emocións faiche forte e permíteche gañar poder. Himmler bailaba, tomou leccións de baile, non foi moi bo en deportes, pero practicábaos, jujutso, pesas, esgrima.
Cos seus trazos non ofrecía exactamente o gran exemplo de pureza racial.
Non, e facíanse bromas sobre iso nas SS. Algo que quixen deixar ben claro no libro é o sinsentido e o caos de toda a política da raza no III Reich.
Até que punto o éxito de Himmler foi produto da sorte ou das súas... imos chamarlles virtudes?

Ao final reuniu tanto poder... Exerceu diferentes papeis en distintas áreas. Tiña unha extraordinaria capacidade de adaptación. Ao final da guerra víase na posición de negociador coas súas grandes redes de información, seguridade e espionaxe en toda Europa. Tiña tamén aos prisioneiros dos campos para negociar.
En varios asuntos fracasou.
Certo, como comandante militar, na creación de empresas de armamento, na súa loita contra os movementos de resistencia europeos... E as divisións SS de estranxeiros tampouco deron un gran resultado.
Na cuestión xudía, en cambio, foi moi eficaz, si permíteme a expresión.
Era máis fácil para el destruír que crear. Tiña bo olfacto para escoller colaboradores. Xente tan mala como el: Dirlewanger ou Globocnik. Olfateaba as súas debilidades e utilizábaos. Equivocouse con algunhas persoas dándolles segundo que tarefas. Pero manipuláballes moi ben e éranlle moi leais.
Hai unha especie de gran buraco negro no libro que é Hitler. Non se fala apenas da relación persoal de Himmler con el.
A súa relación con Hitler é fría e calculada. Himmler entra no movemento nazi por Röhm.
Que é como dicir que aposta polo cabalo perdedor.
Exacto. Inicialmente, non lle convenceu nada a lectura do Mein Kampf. Pero percibiu que Hitler era a autoridade absoluta no partido. De todos xeitos, nunca chegou a ter unha relación tan colorista e cálida como Goebbels. Non percibía o carisma de Hitler. Pero como político non era capaz de imaxinar o seu papel sen Hitler. A súa posición era dependente del.
Pero non había sedución, como en Speer. Nin amizade.
Non. Himmler non podía establecer amizade nos termos nos que o facía Hitler. Para Himmler, ou dominabas ou che dominaban. Os seus, digamos, amigos persoais eran sempre dez anos maiores que el. Eran figuras paternales.
Non hai no libro momentos de intimidade con Hitler.
Non existiron. Contactos, si, cantidade. Recibía ordes. Goebbels, en cambio, conversaba moito. Pero pense vostede, de ser Hitler, querería pasar as veladas con Himmler?
Paréceme que non. Que opina do final, da traizón do fiel Heinrich?
Non creo que poida falarse de traizón. Himmler simplemente pensaba que Hitler era incapaz de actuar e que el era o adecuado para negociar cos Aliados.
Non cre que nalgún momento a súa biografía poida inducir a pensar que Himmler actuou moi independentemente no Holocausto? Sei que, desde logo, esa non é a súa opinión.
Escribín outro libro, "A orde non escrita", sobre a responsabilidade de Hitler. Pode parecer que cando Himmler toma iniciativas fai cousas que van máis aló das ordes. Pero calquera actuación segue a un estímulo emanado desde Hitler.
Que hai do aspecto sexual de Himmler? Foi virxe até os 27 anos, iso debe marcar.
Si. O seu voyeurismo e o seu medo á homosexualidade -preocupáballe un exceso de virilidade nas SS- fan pensar nun subdesarrollo sexual.
Non falamos do ocultismo, Hörbiger, a Ahnenerbe...
Non creo que sexa clave para entender a Himmler. Pódese considerar unha parte privada que, ademais, non lle gustaba a Hitler, así que el tendía a non airealo moito. Traballou no desenvolvemento desa relixión alternativa, pero non chegou a unha conclusión definitiva. Pensou que hai cousas que non se poden explicar racionalmente. Aínda que había unha parte práctica, como o de atopar ou recuperar a suposta arma misteriosa dos xermanos, "eléctrica".
O martelo de Thor.
Iso.
Hai un aspecto curioso de Himmler que é a súa capacidade como deseñador. É o responsable de parte da iconografía das SS, á que non pode negárselle éxito.
Si, pero en relación co outro coincidirá en que é un aspecto menor.
O seu libro achega unha visión moi clara sobre o proceso de decisión do Holocausto.
Foi un longo proceso. A última decisión é na primavera do 42. Si miras o que Himmler fixo no seguintes seis meses, podes ver que o inicio do Holocausto é parte dun concepto máis amplo e que as decisións crave tómanse escalonadamente.
Hai algo irredutible en Himmler, algún misterio aínda para vostede?
Esa obsesión por controlar os seus sentimentos. Ao principio, o Himmler persoal aparece nas súas cartas e diarios, pero logo escóndese na súa vida oficial.
Non hai un mito Himmler.
Polo seu final. Cabía esperar que morrese en combate ou que afrontase a súa responsabilidade nos tribunais. Pero tratou de desaparecer disfrazándose de sarxento. Esa é a razón, probablemente. Tampouco hai un mito Goering, nin Goebbels, ao único que mitificaron os neonazis é a Rudolf Hess, porque poden imaxinalo como vítima. E a Hitler, claro.

sábado, 31 de outubro de 2009

Arquivo Virtual sobre Holocausto e Antisemitismo


O pasado día 17 de outubro, entrou on-line desde o Brasil o Arqshoah - Arquivo Virtual sobre Holocausto e Antissemitismo. Eis a ligazón: http://www.arqshoah.com.br/
Máis información aquí: