Hannah Arendt e a banalidade do Mal

"Durante o interrogatorio policial, cando Eichmann declarou repentinamente, e con grande énfase, que sempre vivira cos preceptos morais de Kant, en especial coa definición kantiana do deber, deu un primeiro indicio de que tiña a vaga noción de que naquel asunto había algo máis que a simple cuestión do soldado que cumpre ordes claramente criminais, tanto pola súa natureza como pola intención con que son dadas. Esta afirmación resultaba simplemente indignante, e tamén incomprensíbel, xa que a filosofía moral de Kant está tan estreitamente unida á capacidade humana de xulgar que elimina en absoluto a obediencia cega. O policía que interrogou a Eichmann non lle pediu explicacións, pero o xuíz Raveh, impulsado pola curiosidade ou ben pola indignación (...) decidiu interrogar ao acusado sobre este punto. Ante a xeral sorpresa, Eichmann deu unha definición aproximadamente correcta do imperativo categórico: "Coas miñas palabras acerca de Kant quixen dicir que o principio da miña vontade debe ser tal que poida devir o principio das leis xerais. (.... O que Eichmann non explicou aos seus xuíces foi que, naquel "período de crimes legalizados polo Estado", coma el mesmo o denominaba, non se limitou a prescindir da fórmula kantiana por deixar de ser aplicable, senón que a modificou de maneira que dixese: compórtate coma se o principio dos teus actos fose o mesmo que o dos actos do lexislador e da lei común. Ou, segundo a fórmula do "imperativo categórico do Terceiro Reich", debida a Hans Franck, que quizais Eichmann coñecese: "Compórtate de tal maneira que se o Führer estivese presente aprobase os teus actos"

Hanna Arendt

"Eichmann en Jerusalén",

Lumen, Barcelona, 1999.

páxina 206

Libro da Marcha da Vida

SINOPSE:

Este é o primeiro livro a documentar o evento mundial Marcha da Vida, que leva anualmente milhares de pessoas de mais de quarenta países a conhecer os locais onde os nazistas cometeram as atrocidades do Holocausto durante a Segunda Guerra Mundial. Uma viagem a Auschwitz, Birkenau, Maidanek, Treblinka, Lodz, Varsóvia e que termina numa jornada de alegria e esperança em Israel.
SOBRE O AUTOR:

Marcio Pitliuk é publicitário, dramaturgo e escritor. O projeto de registrar em livro e filme a “Marcha da Vida” foi a maneira que encontrou de homenagear seu pai e deixar para suas filhas algo de maior importância: mostrar o que foi o Shoah.
SOBRE O FOTÓGRAFO:

Marcio Scavone começou a fotografar com 12 anos, a idade de Lorenzo, seu filho, que o acompanhou numa das viagens à Polônia e foi testemunha e inspiração desta obra. Scavone é reconhecido como um dos maiores fotógrafos de “portrait” do Brasil. Este é seu sétimo livro.
FICHA TÉCNICA:ISBN:

8562273007 - ISBN-13: 9788562273001 - Livro em capa dura - Impressão em papel couchet 155g - Brochura - 223 páginas - 1ª Edição - 2009 - Portugués

Encomendas: AQUI

Diplomáticos españoles durante o Holocausto

Diplomáticos españoles durante o Holocausto ESCOITA AQUI

O antisemitismo na Alemaña nazi

El Antisemitismo En La Alemania Nazi

View more PDF documents from endefensadeisrael.

Unha estrela amarela

Por Raphaël Sorin
Artigo publicado no xornal Liberation
(06.12.2007)

.

Os seis millóns de xudeus asasinados na Shoá tiñan nomes, caras e cada un, a súa propia historia. Eliximos a historia de Hélène Berr e tamén o artigo "Une etoile jaune pour Hélène Berr", publicado por Raphaël Sorin no diario francés Liberation, o pasado día 6 de decembro, para recordar o aniversario da chegada do Exército Vermello a Auschwitz. Heléne Berr naceu en 1921, era filla de Antoinette Rodrígues-Ely e de Raymond Berr. Apresados polos nazis foron enviados a Auschwitz onde a súa nai morreu asasinada inmediatamente á súa chegada, o pai morreu envelenado por un médico na enfermería do campo, en setembro de 1944. Hélène foi enviada desde Auschwitz na marcha da morte a Bergen Belsen onde morreu en abril de 1945, pouco antes da chegada das tropas británicas. As páxinas deste diario foron escritas por Hélène ao seu noivo e entregoullas á cociñeira da familia, Andrée para que as gardase. Era unha moza francesa e xudía, nacida en París en 1921, morta en Bergen-Belsen, en abril de 1945. Os seus pais foron deportados con ela e morreron en xullo e setembro de 1944. Vostedes recordarán o seu nome, Hélène Berr, porque Tallandier publicou o seu Diario en xaneiro pasado, cun prefacio de Patrick Modiano, e que foi un acontecemento na última Feira de Francfort.

.

O Diario comezou o sete de abril de 1942 cando ela volve á súa casa, no 40 da rúa de Villejust. Un paquete esperábaa; é un libro dedicado, cunha escritura moi neta, en tinta negra: «Ao espertar, tan doce é a luz, tan belo ese azul tan vivo? Non se saberá nunca de que trataba o libro. E o Diario detense en Drancy o 15 de febreiro de 1944 sobre as últimas palabras que pronuncia Kurtz, o heroe do "No corazón das tebras" de Conrad: «Horror ! Horror ! Horror !» Entre estes dous datos, acompañamos a esta moi brillante anglicista que vai da rúa Soufflot ao boulevard Saint-Germain, le Thomas Hardy ou Elizabeth Goudge, cita a Shelley e a Shakespeare. Ela topa un «raparigo de ollos grises», Jean Morawiecki. Escoitan a Bach e Mozart e comprométense. O primeiro de xuño de 1942, a nai de Hélène comunícalle «a nova da estrela amarela». A súa reacción, é tan forte que impide todo comentario. É suficiente citala: «O de Mme Jourdan, atopeime (?)conque nós discutimos a cuestión do distintivo (a estrela amarela) Nese momento, eu decidira que non a levaría. Considerábaa coma unha infamia e unha proba de obediencia aos alemáns. Esta tarde, todo cambiou de novo: acho que é unha covardía que non debo cometer, vendo a aqueles que o fixeron. Só, quero ser sempre moi elegante e moi digna, para que a xente vexa que é isto. Quero facer a cousa máis valente. Esta tarde, creo que a debo usar.» Velaquí o que ela escribiu oito horas máis tarde: «O meu Deus, nunca crin que sería tan duro. tiven moito coraxe todo o día. Levei a cabeza alta, e mirei ben á xente na cara e aos ollos. Pero iso é duro. Por outra banda, a maioría da xente non mira. O máis penoso, é topar á outras persoas que a teñen.» As outras persoas que a teñen. . . Teño ante os ollos dúas fotografías. Un neno tranquilo, cunha estrela cosida sobre a súa blusa negra. Un ancián esgotado, cun gran abrigo que ten cosida a mesma estrela infamante. O primeiro é Lucien Ginsburg quen, máis tarde, asinará como Serge Gainsbourg un disco, "Malas noticias das estrelas". O segundo era Max Jacob quen se foi logo dun último poema: "Antes ninguén me miraba na rúa, agora os nenos búrlanse da miña estrela amarela. ¡Feliz sapo! ti non tes estrela amarela".

O "reloxeiro" do Holocausto

Por Hermann Tertsch

"Segundo foime ordenado...", "dacordo co que me foi encomendado...", "en conformidade co decidido pola superioridade...".

Estes tres latiguiños son, sen dúbida, o leitmotiv desas memorias escritas por Adolf Karl Eichmann, ese reloxeiro minucioso do holocausto, nunha prisión de Israel nos meses que transcorreron desde a súa captura en Arxentina até o seu xuízo e a execución da pena de morte imposta. Pola soga. Agora, este gran organizador da maquinaria de morte máis sofisticada nunca habida volve coa súa palabra escrita, aínda que en parte censurada por el mesmo ou polas autoridades israelís. Pero o lexible nestas case 600 páxinas feitas públicas por Israel esta semana é auténtico. Xea o sangue non xa o descrito, senón o xeito, ese veo que apenas oculta non xa a trivialización do crime, senón a incapacidade do loito do que falaba o psicanalista Alexander Mitscherlich cando analizaba motivación e consecuencias do exterminio do xudeu europeo. Eichmann cumpría ordes. No sentido máis estrito.

.

Aí non mente nestas memorias que este iluso cría poder publicar aínda vivo e ver os exemplares encadernados e dedicados a amigos e parentes. O Dr.Servatius, o seu avogado defensor no xuízo en Israel, ía ser o seu axente literario. Non funcionou aquela aventura literaria. Eichmann morreu aforcado en Tel Aviv sen verse agasallado por unha autobiografía exculpatoria, pero moi reveladora das reviravoltas da alma dun dos maiores verdugos da historia, sempre pulcro, que só unha vez tivo que limparse o abrigo de restos do cerebro dun neno xudeu executado "cando el se apresuraba a impedir a súa morte". O seu xefe de campo pasoulle unha gamuza polo elegante abrigo. Despois fóronse a beber viño. Se o lector se puidese abstraer da identidade do personaxe, as súas longas peroratas sobre a súa mocidade simpática e burguesa en Linz, cidade austriaca á que chegara coa súa familia desde o seu natal Solingen, en Alemaña, resultarían patéticas ou inofensivamente ridículas.

.

Era un mozo sociable Adolf Eichmann na Austria alta, onde o seu pai traballaba como funcionario dos ferrocarrís. Tratábase con todo o mundo e xa moi pronto coñeceu a Alois Kaltenbrunner, que fora máis tarde xefe da Gestapo en Viena e un dos verdugos máis sanguinarios do réxime. Kaltenbrunner si era un fanático, segundo din as crónicas. Eichmann, non. Nunca tivera motivo nin razón para odiar aos xudeus, nin aos xitanos, nin aos

homosexuais, nin aos polacos. Non era un ideólogo. "Apenas lía na miña mocidade", recoñece nun momento. A intoxicación ideolóxica, procedente máis da contorna que de fontes intelectuais, apenas era unha fina capa de verniz que lle permitía seguir con seguridade a súa carreira administrativa dentro do Departamento Principal de Seguridade do Reich. Eichmann cumpría ordes e diso se trataba, de fiabilidade, efectividade, baixo custo e perfecta distribución de recursos. O demais daba igual. Xudeus, parafusos, porcos ou gases letais tiñan que chegar á súa hora ao seu sitio ao menor custo. Auschwitz "foi unha extensión rutineira do moderno sistema de fábricas. En lugar de producir mercadorías, a materia prima eran seres humanos, e o produto final, a morte; tantas unidades ao día consignadas coidadosamente nas táboas de produción do director", segundo escribiu no seu día Feingold no carácter único do holocausto.

Claves de conduta

.

Así se len estas memorias, que, por suposto, menten en defensa propia, o que é lexítimo, pero revelan moitas das claves de conduta de quen fixeron realmente posible o holocausto. Di no seu imprescindible libro "Modernidade e holocausto" Zygmunt Baumann que "o aumento da distancia física e psíquica entre o acto e as súas consecuencias ten maiores efectos que a suspensión das inhibicións morais: invalida o significado moral do acto e, por tanto, anula todo conflito entre as normas persoais de decencia moral e a inmoralidade das consecuencias sociais do acto". Eichmann fala nas súas memorias sobre o Plan Madagascar, o proxecto de enviar a todos os xudeus alemáns a aquela colonia francesa unha vez tomada París como a operación humanitaria por excelencia. E bota a culpa de que todo se desviase" a que a dinámica da guerra e algúns obcecados como Ribbentrop, Himmler ou o propio Hitler se inclinasen cara a solucións máis económicas que a viaxe en barco ao sur de África, é dicir, cara aos relativamente baratas viaxes en tren de gando ou mercadorías até os campos de exterminio no sur de Polonia. "Eu non quería, pero as circunstancias e os meus xefes ordenáronmo e eu son o que son, un funcionario obediente. Preferiría outro destino cuxas consecuencias non me trouxesen a xuízo aquí. Pero a obediencia é sacra". Ésta era a estratexia de defensa de Eichmann nos seus intentos por evitar a pena de morte ante o tribunal en Jerusalem.

Son unha das constantes na redacción destas memorias, que son unha alegación edulcorado con sensibilidades forzadas. Igual que o son, dunha forma tan sorprendente e arrepiante, as continuas faltas de ortografía deste polo demais tan exacto e pusilánime executor. Isto volve reforzar a terrible incógnita de como xentes como Eichmann, Himmler ou Kaltenbrunner lograron facerse coa maioría de vontades no país de Thomas Mann ou Novalis. A redacción destes escritos é propia dun funcionario de terceira orde nas liñas de tranvía dunha cidade de provincia alemá de entreguerras, do seu sector máis iletrado. Con todo, proceden dun home ao que se lle encomendou "solucionar a cuestión xudía en Alemaña", un país que por medio das vertixinosas conquistas do seu Exército cada vez era máis grande. As decenas de miles de xudeus para deportar ao outro hemisferio convertéronse pronto en millóns, por Polonia e Holanda, por Ucraína, Bélxica e Francia e Italia. Por todas partes aparecían xudeus nos territorios ocupados e el, pobre funcionario acosado polos deberes e o traballo, Eichmann, tiña que facelos desaparecer, segundo as súas intencións, din as memorias, polas boas; polas peores, polo xenocidio, demostra a historia. As memorias foron feitas públicas agora, case 40 anos despois do xuízo e a forca a Eichmann, por un motivo relativamente trivial. Unha profesora norteamericana, Deborah Lipstadt, mantén un xuízo en Londres co coñecido historiador revisionista de simpatías neonazis que é David Irving, ao que acusa de tentar negar a existencia dos fornos crematorios e os campos de exterminio. A profesora Lipstadt ten demasiadas probas, peor aínda, demasiadas probas vivas que saben que Irving mente. Eichmann en ningún momento nega o exterminio e a cremación de millóns de seres humanos nin a súa participación, obediente e disciplinada, no mecanismo que fixo isto posible. Cando relata fríamente os crimes que para el son en realidade un esforzo suplementario no seu traballo para garantir a puntualidade dos trens con destino á cámara de gas que el organizaba con pedantería, demostra Eichmann a terrorífica lucidez de Max Weber ou Hannah Ahrendt cando falan da desvinculación total neste asasinato tan siniestramente moderno entre verdugo e vítima. "O holocausto non foi un escape irracional dos residuos non erradicados da barbarie premoderna. Foi un inquilino lexítimo da casa da modernidade, un inquilino que non estaría cómodo en ningunha outra casa. Nunca o holocausto entra en conflito cos principios da racionalidade", di Baumann. Tamén, entre os seus intentos de botar toda a culpa do sucedido aos demais, como xa fixeron os seus colegas do crime en Núremberg en 1945, Eichmann dá forza ao que se deu en chamar a escola funcionalista en relación co holocausto e en contraposición aos intencionalistas. Estes últimos, entre os que hai moito historiador mozo anglosaxón, pensan que desde un principio en 1933 había en Alemaña un Goberno coas cámaras de gas deseñadas. Isto é sobreestimar á banda de rufians que, co seu cóctel ideolóxico de igualitarismo, racismo e expansionismo, así como a inestimable colaboración da covardía histórica de moitos segmentos crave na sociedade alemá, fixeron posible este inmenso fracaso da civilización e a quebra total da piedade. Eichmann, en Jerusalem, loitando contra unha pena de morte que non puido evitar, dedicouse a escribir e escribir, mesmo a divagar con fantasías de nenez. Pero nada soa a loito. Son 600 páxinas estas memorias que deixan a un convencido de que Eichmann tería un inmenso desgusto cun desaxuste de horarios, quizais iso lle fíxo recapacitar que máis aló da obediencia podería estar o que Hannah Ahrendt chama "a piedade animal que senten todos os homes normais en presenza do sufrimento físico". Eichmann era normal. é o que máis arrepía. As contas do crime Zygmunt Baumann e Hannah Ahrendt explican moi ben a dinámica de escalada do crime. E a súa banalidade. Ante unha tarefa semellante, "o mestre político é un diletante fronte ao experto, ante o funcionario cualificado na administración".

.

Hai un obxectivo que conseguir, a desaparición dun certo territorio dun corpo hostil como os xudeus eran para os nazis. A forma de facelo dependía das circunstancias, sempre valoradas polos expertos, que calculaban viabilidade e custos.Aquí estaba o reino de Eichmann. Quería en principio mandar aos xudeus a Madagascar. Resultaba moi caro e os barcos en guerra teñen outras funcións que servir de cruceiro para deportados. Despois quixo crear un inmenso gueto en Polonia. Pero tamén alí as autoridades alemás querían menos xudeus, se é posible ningún, non máis. Así as cousas, o 20 de xaneiro de 1942 decidiuse definitivamente que a mellor forma de acabar coa xudeus era matalos a todos. As contas cadraban. Máis barato o Zyklon B, o gas para as famosas duchas dos campos de exterminio, que o gasóleo e frételos a ningún sitio.

Psiquiatria e Holocausto

Psiquiatria Y Holocausto

View more PDF documents from endefensadeisrael.

Individuos, masas e crimes

Por Hugo Hiriart
.

Dieter von Wisliceny, novo funcionario das SS, revelou en Núremberg que, en agosto de 1942, visitara a Eichmann nas súas oficinas de Berlín e preguntoulle acerca da sorte que correrían os xudeus deportados a Polonia. Eichmann achegouse a unha caixa de seguridade e sacou un groso cartafol de documentos referentes á política antixudía; dela extraeu un papel de orla vermella que ensinou ao visitante. Era o exemplar da orde, asinada por Himmler, pero baseada nunha orde de Hitler mesmo, que deu comezo á "solución final", é dicir, o asasinato industrial e en masa de xudeus de todas as idades. A Wisliceny afectoulle a gravidade do momento e exclamou: "Queira Deus que os nosos inimigos non fagan nunca o mesmo co pobo alemán." "Non che poñas sentimental" respondeu con desdén Eichmann, "trátase dunha orde do führer." Tal era a fría e impersonal natureza das bestas que urdiron e executaron o maior crime da historia humana. A Primo Levi, testemuña de lucidez impecábel, interrogábano con frecuencia acerca de por que o seu libro acerca do seu cativerio en Auschwitz non traslucía xeito algún de odio, nin resentimento sequera, cara aos seus torturadores alemáns. Coa habitual delicadeza e elegancia da súa intelectiva, Levi explicou, nun apéndice de "Se isto é un home", a súa memoria dos campos de exterminio, que o odio é persoal, diríxese a individuos particulares, e "os nazis, prudentemente, facían que o contacto directo entre amos e escravos se reducise a un mínimo". É dicir, el só podía encarnar odio ou resentimento en "rostros concretos, individuais", non en institucións ou grupos. O odio precisa, para nacer, unha mestura de lucidez e de cegueira. Demasiada lucidez, entender demasiado, sufócao, xa o dixo Spinoza: "Unha paixón que se entende, deixa de ser paixón", e demasiada cegueira non consegue enfocalo.

.

Obsérvese que Eichmann non parece odiar, parece máis ben, como se comprobará despois no tribunal xudeu en Israel, un simple burócrata algo obsesivo. A maldade fría, o prusiano impasíbel e destrutor que sabe sánscrito, a barbarie educada que observou con inquietude Flaubert ("arrepíanme máis que os caníbales", dixo). Os nazis sentían certo orgullo de ser comparados con bárbaros, coas hostes de Atila, por exemplo. Höss, médico das SS, dedicábase con entusiasmo a desposuír cadáveres de xudeus asasinados polos nazis dos seus dentes de ouro, que logo se fundían e transformábanse en lingotes. Cando o interrogador provocativamente preguntoulle en Núremberg se se quedara con bens de xudeus, respondeu indignado: "Non só non podía, senón que enriquecerme dese modo iría contra os meus principios... Non sería decente." "O abismo entre crime abominábel e ridícula mojigatería era notábel no caso de Höss", xulga Overy. Asumía toda gazmoñería e deixaba pasar a brutalidade dos máis torvos crimes. Cousa non rara na xente moi gazmoña e moralista. Pero iso de Höss xa non era certa cegueira, senón propiamente fonda estupidez moral. Hugo Trevor-Roper, no seu libro sobre Hitler, sostén que, contra a aparencia, no goberno nazi non reinaba unha obediencia cega, unha disciplina canina, unha orde alemá semimaniático, senón que, pola contra, reinaban nel un desaxuste e imprecisión completos e a desorde máis caótica. Aínda así, a persecución contra os non arios e os inimigos políticos, complexa de organizar, tivo un impecábel desenvolvemento.

.

Os nazis perderon a guerra, mais lograron destruír o xudaísmo europeo. As traxedias, co tempo, perden o seu fío, e se amansan. Só o Holocausto non unicamente permanece agudo e lacerante, senón que cos anos parece aumentar o seu absurdo horror. E digo "absurdo" porque o mal absoluto ten sempre algo de ilóxico, demencial... absurdo. A maldade do asasinato en masa, perfectamente organizado e minuciosamente realizado, é cada día máis asombrosa e máis atroz.

A memoria, garatía de futuro para a humanidade

Fotografías de Abel García

Por Josep Antoni Durán i Lleida
Portavoz de CiU no Congreso dos Deputados

.
A visita aos campos de exterminio nazis convértese, inevitablemente, nunha das experiencias máis sobrecolledoras que pode experimentar calquera ser humano. Cuestiona, nun instante, toda a fe no progreso ou na decencia da humanidade e así mesmo demostra cuán cerca estamos da brutalidade máis primitiva, ate no corazón mesmo da supostamente culta e civilizada Europa. Nomes como Treblinka, Mauthausen, Oranienburg ou Auschwitz erixíronse en sinónimos de horror e de vergoña, e non é estraño que ante os mudos e elocuentes restos de tanta atrocidade, o propio Papa Benedito XVI se preguntase onde estaba Deus neses momentos. Sen que nada nin ninguén mitigue a dor, veñen ao recordo as palabras de Hannah Arendt contidas no seu libro "Eichman en Jerusalem", cando afirma que as accións de resistencia pacífica do pobo danés ante as leis e a persecución antisemita dos nazis deberían ser explicadas en todas as facultades de ciencias políticas do mundo como exemplo da forza da resistencia pacífica e do poder dos valores éticos. Baste só recordar que o rei Cristian X quixo ser o primeiro cidadán danés que levara a estrela amarela cosida na manga do seu brazo no caso de que as persoas de orixe xudía de Dinamarca fosen obrigadas a iso. É obvio que o heroico comportamento do pobo danés merece ser destacado polo seu carácter excepcional. Se as restantes nacións actuasen do mesmo xeito, a tolemia exterminadora nazi non tería chegado a tales extremos a pesar de que non existe gradación para o horror. Pero o que fai aínda máis remarcábel o eloxio non é o carácter único da acción, senón o seu valor exemplarizante e ético. Por iso resulta especialmente digno de homenaxe, porque serve de lección para o resto da humanidade.

.
En 1945 a evidencia do Holocausto conmocionou a todas as conciencias. Custaba entender que aquilo fose posíbel, de xeito súbito, nas terras iluminadas durante séculos polo máis refinado da cultura occidental, a mesma que alumara a Kant, Beethoven ou Goethe. O Holocausto demostra que a humanidade non está inmunizada contra a barbarie máis atroz, a cal, dun xeito ou doutro aniña en nós mesmos e pode estalar se concorren circunstancias propicias. Non se trata de perder a fe no ser humano, pero si de saber o perto que estamos a miúdo de perder a alma. E o sobrecolledor testemuño de quen sobrevivira nos campos de exterminio foinos recordando durante décadas a pouca distancia que en nós mesmos separa ao bruto do bo samaritano. Con todo, pronto o Holocausto, pola súa distancia no tempo, parecerá só unhas liñas nos libros de historia. Unha cuestión só lembrada por doctos historiadores e sen ramificacións nos nosos días. Cada sobrevivente que desaparece é unha voz e unha advertencia que se extinguen, e chegamos a extremos en que algúns neobrutos negan o obvio, o terxiversan e o manipulan. Sesenta e tres anos despois, cada vez son menos as testemuñas directas e cada vez a traxedia, por afastada, semella menos grave. Pronto, por ineludibles razóns biolóxicas, ninguén poderá falar do Holocausto en primeira persoa, cando o certo é que este despropósito debe ser recordado polos tempos dos tempos.

.
Só o recordo pode vacinarnos contra a hipotética repetición de feitos semellantes. Mentres gardemos a memoria da Shoah, sempre poderá existir alguén capaz de advertir das consecuencias letais da tolemia; sempre haberá alguén que poida facer reflexionar aos demais. O recordo non nos exime de novos erros, pero actúa como unha vacina capaz de xerar anticorpos e evitar males maiores dos cales non estamos demasiado lonxe. As atrocidades nos Balcáns atopábanse, en referencias actuais, a tiro de pedra dos antigos campos de exterminio nazis. As matanzas étnicas en Ruanda demostran que o horror pode aparecer en calquera momento. Anos antes, Camboia tamén viu desaparecer millóns e millóns de persoas pola tolemia desatada duns dirixentes asasinos. Se o home está preparado para aprender dos seus erros, a memoria é o único remedio para facelo posíbel. Máis aínda no que incumbe ao Holocausto, cuxo horror non dá marxe nin á subxetividade nin á interpretación. Non é unha historia de "menos bos" contra "menos malos", nin unha historia que dependa da mirada subxectiva do espectador. Auschwitz-birkenau está aí, eu estiven, xunto a seis millóns de seres humanos que foron exterminados non xa por razón do que fixesen, senón unicamente por razón da súa raza. Por iso o Holocausto exempli fica a brutalidade levada ao seu maior extremo: non foi unha loita entre exércitos rivais; non foi o resultado dunha matanza entre bandos rivais; non foi consecuencia nin dos feitos nin da opinión nin das opcións das vítimas. Foi a tolemia no seu grao sumo, nítida, aberrante, atroz, inhumana, incomprensíbel. A memoria de canto aconteceu debe ser preservada en toda a súa intensidade.

.
Non basta só cun sobrecolledor museo en Jerusalem, senón que debe ser preservada nos libros, nos xornais, nas universidades e nos colexios, en todo ámbito de formación, de convivencia e de socialización humana. A opinión pública non pode descoñecer e menos aínda esquecer o que pasou, nin a comunidade pode permitirse a existencia de grupos aparentemente insignificantes que o neguen ou o desvirtúen. Para ser humanos, para garantirnos unha mínima esperanza de humanidade, debemos conservar a memoria daqueles momentos en que non o fomos. Para garantirnos o valor de loitar contra a inxustiza e contra a barbarie, debemos manter o recordo daqueles tempos en que fomos débiles e calamos, en que fomos xordos e cegos mentres os nosos irmáns eran sacrificados. Só o carácter exemplar da memoria pode redimirnos de novos erros.

Vin cumprirse o último soño da miña vida

Monumento á sublevación no guetto de Varsovia (Foto de Carlos Galansky)

Por Mordejai Anilewitz*

.
Agora é evidente que todo o que sucedeu é moito máis grave do que anticipamos. Fixemos o imposible para facer fronte aos alemáns. Pero as nosas forzas esgótanse, estamos no limiar do esquecemento. Dúas veces obrigamos aos alemáns a replegarse, pero volveron con máis efectivos. Un dos nosos grupos resistiu corenta minutos, outro pelexou durante seis horas. A mina que plantamos na zona da fábrica de cepillos explotou. Logo atacamos aos alemáns e lles infliximos fortes perdas, mentres que, as nosas foron reducidas. Tamén isto é un logro. Caín xunto a esta metralladora. Sinto que nos atrevemos a facer cousas importantes, de enorme valor. Vímonos forzados a cambiar a táctica e adoptar os métodos partisanos. Esta noite seis patrullas sairán a cumprir dúas tarefas: recoñecemento e captura de armas. Recorden, as armas de curto alcance non nos serven. Só de cando en cando utilizámolas. Necesitamos moitos rifles, metralladoras e explosivos. Non podo describirlles as condicións nas que viven agora os xudeus do ghetto. Non é posible que resista máis que un puñado en semellantes condicións. O resto morrerá, tarde ou cedo. O seu destino quedou selado. Porque aínda que hai milleiros escondidos en recunchos e ratoneiras, non hai neses lugares, aire suficiente nin para acender unha vela. Vostedes, os que están fóra, considérense benditos. Quizais logremos ser testemuñas doutro milagre. Pero é sumamente dubidoso. A última aspiración da miña vida cumpriuse. A resistencia armada xudía é un feito. A autodefensa xudía e a vinganza xudía son unha realidade. Son feliz e estou satisfeito de ser un dos primeiros combatentes do ghetto. De onde virá a salvación?
*Mordejai Anilewitz. Comandante do Ghetto de Varsovia, 23/4/1943

A barbarie tiña o carné número 1.393

Por Juan Jesús Aznárez

.

A crueldade dos gardas ucranios durante o carrexo de xudeus cara ás cámaras de gas de Sobibor (Polonia), a fartar e baionetazos, será novamente lembrada polo único sobrevivinte daquel campo de exterminio: Thomas Blatt, de 82 anos, testemuña de cargo contra o ucranio John Demjanjuk, de 89, extraditado de Estados Unidos a Alemaña para responder pola morte de 29.000 xudeus entre 1942 e 1943. "Auga!", avisaba un operador nazi cando o gas fluía cara ás cámaras onde homes, mulleres e nenos eran envelenados en quendas de 1.300. O procesado sería, segundo a fiscalía alemá, o sádico garda do campo onde foron gaseados 250.000 prisioneiros. A testemuña Blatt asegura que nada conmovía a aquel gardián, nin sequera as involuntarias deposicións das mulleres amoreadas nos corredores de acceso ás cámaras cando escoitaban os berros dos seus pais, maridos ou fillos mentres perdían a vida a metros de distancia. elas serían as seguintes.

.

O xuízo de Múnich deberá determinar se John Demjanjuk é o home que excedeu en ferocidade aos pelotóns ucranios capaces de matar a capricho e torturar a un grupo de xudeus polacos que non souberon cantar en ruso, tal como se lles esixía. Figura na listaxe de criminais de guerra máis buscados do Centro Simón Wiesenthal. "Sen a axuda dos cen ucranios de Sobibor, os 30 alemáns das SS non terían podido asasinar a 250.000 xudeus. Eran aterradores", declarou Blatt, quen tiña 15 anos cando se produciron as matanzas no campo de Sobibor. Os cen do terror foron soldados do Exército Vermello até a súa captura en Crimea polos alemáns durante a invasión de Rusia, en 1941, e os cen ofreceron o seu virulento e activo antisemitismo aos nazis. O reo de crimes contra a humanidade non foi unha vítima dos alemáns, un prisioneiro de guerra máis, como argumenta o seu avogado defensor, senón un verdugo de 23 anos ao servizo das temidas SS: un activo peón da poderosa maquinaria militar e de seguridade do Terceiro Reich.

.

Extraditado o pasado día 12 desde Ohio, onde residía desde 1952, Demjanjuk ingresou no cárcere muniquesa de Satrandelheim reiterando a súa inocencia, invocada durante 32 anos de procesos xudiciais na súa contra. Estados Unidos retiroulle a nacionalidade no ano 2002 por mentir para obtela. En 1948 escribiu nun formulario que fora granxeiro en Sobibor. "Hai unha montaña enorme de evidencias de que foi gardián de varios campos", subliñou un funcionario do Ministerio de Xustiza de EE UU. Un tribunal israelí condenouno á morte no ano 1988 ao ser recoñecido por cinco sobreviventes como o Iván o Terrible do campo de Treblinka (Polonia), onde morreron 850.000 prisioneiros. Foi liberado cinco anos despois de que o tribunal dubidase ao recibir novos datos dos arquivos rusos: o testemuño de 32 gardiáns que mencionaron a outro como o carniceiro. "Están a equivocarse de persoa. Estraño á miña esposa, á miña familia, aos meus netos e quero acabar os meus días con eles", afirmou sempre Ivan, John en EE UU, xubilado do sector do automóbil. Blatt entende que queira estar coa súa familia: "Ten a sorte de tela. Eu non a teño". Perdeuna nas cámaras de gas: pai, nai e un irmán de dez anos. Ninguén sería capaz de recoñecer unha cara despois de 66 anos de cambios, advertiu ante a inminencia do xuízo, pero está seguro de que foi un dos carceleiros. "Non eran gardiáns. Eran asasinos que se converteron voluntariamente en gardiáns para vivir mellor", indicou.

.

E como vivían mellor? Como pagaban ás prostitutas? O salvaxismo dos látigos, porras e baionetas dos esbirros ucranios compracía aos seus mandos nazis, que permitironlles lucrarse coa desgraza dos xudeus, a quen esixían xoias e diñeiro a cambio de piedade; se nada tiñan, roubaban as pertenzas dos mortos, amoreadas en almacéns. Algúns acudían aos fornos crematorios a propósito xa que entre as cinzas humanas podían atopar os aneis ou moedas de ouro tragadas polas vítimas. A fiscalía alemá non lle imputa ser o Iván o Terrible de Treblinka, pero si o gardián de Sobibor. Estímase que ao redor de dous millóns de xudeus morreron fusilados e nas cámaras de gas repartidas na Polonia ocupada. Había uns 5.000 ucranios como John Demjanjuk adscritos aos batallóns das SS. Todos eles recibiron adestramento e os seus nomes aparecen nos arquivos da desaparecida URSS. O labor desas criminais escuadras foi expulsar aos xudeus dos guetos e empuxalos cara aos trens, rumbo ás cámaras de gas. Cincocentos, entre eles Demjanjuk, recibiron licenza para matar, segundo os datos da fiscalía. Un número tatuado no sobaco esquerdo, que o procesado borraría, identificáballes como servidores das SS.

.

A proba clave contra John Demjanjuk é o documento de identidade expedido polos seus monitores nazis: carné número 1.393, con foto de Demjanjuk, nomes correctos de pais, cor do pelo e rexistro da cicatriz dunha ferida nas costas cando era soldado do Exército Vermello. A cartolina sitúalle en Sobibor, non en Treblinka. As bestialidades daqueles gardiáns ucranios foron detalladas orgullosamente polo ex oficial nazi Franz Suchomel durante a súa entrevista, hai 25 anos, co documentalista francés Claude Lazmann. Nesta ocasión, o ex oficial nazi falaba de Treblinka: "Despois de separalos por sexo e ordenarlles que se espisen tras baixar dos trens, a técnica consistiu en acelerar o proceso golpeando a todos para que ninguén se resistise e corresen na dirección das cámaras de gas", onde morrerían. "Facéndolles correr aumentaban os latexos do corazón e o proceso [a morte] era moito máis rápido". Os pasaxeiros dalgúns convois nada sabían sobre o seu destino e algunhas adolescentes xudías, cando acudían ao barbeiro para o pelado da morte, pedían, por favor, un corte de pelo non demasiado curto.
El País - 17.05.09

Ciclo Claude Lanzmann na Coruña: Shoah (01 - 31 Maio)

Ciclo Claude Lanzmann na Coruña

En colaboración coa Alianza Francesa da Coruña o Centro Galego de Artes da Imaxe
Rúa Durán Loriga, 10 baixo
15003 A Coruña
Teléfonos 881 881 271

.
Fillo de xudeus emigrados da Europa do Leste, loitador na Resistencia francesa e maquis condecorado na posguerra, Claude Lanzmann (París, 1925) licénciase en Literatura e Filosofía alcanzando a docencia na Universidade Libre de Berlín. Negro literario do comandante Cousteau, desde principios da década dos 50 dirixe a publicación Les Temps Modernes en estreita colaboración con Simone de Beauvoir e Sartre. A partir de 1970 consagra a súa vida a revivir a Historia do desastre xudeu, unha recuperación dos relatos da exterminación que representa a Shoah (termo que entrará no acervo occidental grazas ao noso autor) na II Guerra Mundial. Teimudo e firme nas súas conviccións de que o horror non se pode representar, non obstante Lanzmann é respectuoso co espectador, propoñendo a procura dun suxeito activo e reflexivo e formulando unha sorte de inesquecibles películas condenadas a non rematar despois do seu visionado. Pódese dicir sen ambaxes que a sucesión de traballos resultantes a partir desta experiencia –expresión do indicible, construción poética, rigor e coherencia- transforma a Historia do cine moderno. Agradecementos: Claude Lanzmann, Sarah Streliski.

.

Xoves 07 20.30 h.Claude Lanzmann: ShoahSHOAH (Primeira época)
Claude Lanzmann, 1985.270´. Subtítulos en castelán. Entrada gratuíta.

.
Venres 08 20.30 h.Claude Lanzmann: ShoahSHOAH (Segunda época)
Claude Lanzmann, 1985.290´. Subtítulos en castelán. Entrada gratuíta.

.
Venres 22 20.30 h.Claude Lanzmann: ShoahSOBIBÓR, 14 OCTOBRE 1943, 16 HEURESClaude Lanzmann, 2001.95´. Subtítulos en galego.

.
Sábado 23 20.30 h.Claude Lanzmann: ShoahUN VIVANT QUI PASSEClaude Lanzmann, 1997.65´. Vídeo. Subtítulos en castelán.

Entrevista con Jorge Semprún

Entrevista en Radio Praga con Jorge Semprún

A liberación de Auschwitz-Birkenau

17 de xaneiro de 1945