quarta-feira, 19 de agosto de 2009

A Enciclopedia temática do Holocausto en cd-rom


Está xa a venda en imprescindíbel CD-rom en español da Enciclopedia Temática do Holocausto. Un xeito cómodo de poder acceder a todos os contidos da web desde o nosa casa e desde o noso computador. E por só 18 euros (gastos de envio incluídos)

Para máis información e pedidos:
http://www.elholocausto.net/pedidos.htm

quarta-feira, 29 de julho de 2009

A xustiza da memoria.

Manuel Reyes Mate é profesor e investigador do CSIC. Realizou estudos en Francia, Italia, Alemaña e España e un dos máis destacados investigadores do proxecto "Filosofía despois do Holocausto", unha reflexión filosófica contemporánea sobre se é posible seguir falando de moral, de política ou de ciencia após o horror e a violencia nazi, após "Auschwitz". Neste pequeno video Manuel Reyes Mate fálanos de responsabilidade e da necesidade de facer memoria para poder facer xustiza. Da necesidade de facer visibles ás vítimas e erradicar unha lóxica de progreso inxusta que, asegura, sigue ainda viva.


segunda-feira, 27 de julho de 2009

O Yad Vashem


Por Afonso Vázquez-Monxardín
La Región (21-07-2009)


O outro día faláballes do Yad Vashem de Xerusalem. Se cadra o lembran vostedes porque o ano pasado recibiu o premio Príncipe de Asturias nalgunha modalidade que non lembro, pero que sen dúbida tería que ver coa conservación da memoria ou da xustiza humana. Porque o Yad Vashem é un complexo que ocupa unha cuíña nunha estrema da cidade nova de Xerusalém leste, a zona xudía, dedicado á conservación da memoria. Esta homenaxe estrutúrase en catrou ou cinco seccións principais. As máis coñecidas son o bosque dos xustos entre as nacións, lugar onde cada árbore conmemora a lembranza dunha persoa que axudou a un ou varios xudeus a escapar do holocausto, e o Museo que é un emotivo repaso á historia do antisemitismo e da ‘shoáh’ ou exterminio no tempo dos nazis. Segue o Arquivo da memoria onde teñen millóns de documentos administrativos e miles de testemuños persoais gravados, e a Escola internacional onde a través de diversos cursos para xentes provenientes de todo o mundo promocionan a reflexión ética sobre a necesidade de transmitir o horror do exterminio industrial de seis millóns de persoas, despois das decisións administrativas e da colaboración colectiva de xentes do común, coma vostede ou coma min. Sobre todo aquí, en contacto directo co vangarda intelectual da comunidade xudía o que xorden son preguntas para as que hai poucas respostas. E o Yad Vashem non é a lembranza só das xestas heroicas, pero tamén do sufrimento dos presos en terribles desacougos vitais.
O outro día, por exemplo, escoitamos a un velliño de 95 anos que foi violinista e enxeñeiro en Auschwitz. Fixo el ilusionado as cinco horas de autobús desde Eilat, sobre o Mar Vermello, a Xerusalem para contarnos o seu testemuño e amosarnos no seu brazo co seu número aínda tatuado o mesmo día de entrada no Campo. Díxonos cousas terribles na vella lingua sefardita aprendida na súa infancia na cidade de Salónica. Entre elas, que el nunca pasou fame en Auschwitz.Con crueza e xenerosidade vimos nel o debate eterno e irresoluble sobre os dilemas da vida. ¿Que facer? ¿Non é máis fácil deixarse morrer ou deixarse matar que empeñarse tratar de facer o posible por conservar algo de vida? Aquí acollen como parte deles a todos os xudeus en todas as respostas. A multitude de datos novos, de diarios e entrevistas sinalan que os xudeus sabían de campos de traballo, pero non dos seis de exterminio porque ninguén saía deles vivo. Pero moitos que non eran de exterminio non foron mellores. Un exemplo destes dilemas. No gueto de Vilna o xefe nazi decidiu que a familia xudía eran pai, nai e dous fillos. Non máis. Os pais debían escoller dous. A alternativa era a morte de todos. Coñecese como o dilema de Vilna. ¿A resposta correcta? Non a hai. Non hai resposta. Moitas veces non hai respostas correctas a esgazadoras preguntas inhumanas.

sábado, 11 de julho de 2009

O fume dos trens




Por Félix Romeo


QUÉN SON. Noite do domingo ao luns. Estou tirado no sofá. Bótolle unha ollada as compras do Rastro: Non son Stiller, de Max Frisch, na súa primeira edición española, de 1958, en Seix Barral. Encántame como editaba Carlos Barral nos 50 e 60: as sobrecubertas con fotografías en branco e negro. Neste, unha de Oriol Maspons: unhas mans suxeitan o retrato dunha muller. Non lin Non son Stiller, pero é un dos libros preferidos de Martín Casariego e por iso o empezo. A novela ten moito ritmo. A pesar das obsesións de Frisch, que quería facerse un oco entre Kafka e Mann, é un relato de aventuras, próximo a Hemingway e a Graham Greene. A participación do protagonista na Guerra Civil, voluntario das Brigadas Internacionais, é un refrán que volve unha e outra vez pero profunda nesa peripecia que acabou chuscamente, sen dignidade. O final, onde é o fiscal quen pasa a resumir a historia de Stiller ou de quen non é Stiller, sobra.

ODIOS AMORES. A tradutora de Non son Stiller é Margarita Fontseré, que tamén traduciu a Ingeborg Bachmann. Bachmann e Frisch mantiveron un turbulento amor. Frisch escribiu sobre ese tempo escuro: Digamos que me chamo Gantenbein (Debate), que tampouco lin e que xa desexo ler. Quizais esa novela levase a Bachmann ao manicomio.

SHOAH. Noite do domingo ao luns. Leo Non son Stiller, e teño a tele posta coma se fose unha cheminea. A casualidade fai que pille o comezo de Shoah, o magnífico documental de Claude Lanzmann. Salto ao computador para saber se emitirán a película enteira, nove horas e media, e terei que quedarme toda a noite escoitando o terror relatado polas súas vítimas. Non, desgraciadamente. TVE decidiu emitilo tronzado, como a primeira vez que o programou. Hai anos anunciouse a edición en DVD de Shoah en España, pero non saíu. Pódese conseguir a versión francesa (compróboo en fnac.fr) e tamén se pode conseguir a versión italiana (compróboo en lafeltrinelli.it): Einaudi publicouno xunto a un libro (editado en castelán en Area Libros) e foi un gran éxito. Volvo sentir un profundo estremecemento durante algo menos de dúas horas (é a primeira entrega, non averiguo cando será a seguinte). Lanzmann fai historia sen documentos: só palabras. Sobre mortos, sobre a dor, sobre brutalidade, sobre industria da destrución, sobre espectadores de todo aquilo, sobre o milagre de sobrevivir, sobre o incomprensible... Gústame que Shoah suceda en tantos lugares e en tantas linguas e con tantas testemuñas. Gústame ver a Lanzmann e á tradutora en plano cos protagonistas. Lanzmann fuma e o fume do cigarro confúndese co fume dos fornos, co fume dos trens.

PATAGONIA. Vexo Shoah e pregúntome se alguén traducirá as memorias de Lanzmann, A lièvre de Patagonie (Gallimard), que entrou en Francia, e segue, e contra todo prognóstico, na lista de libros máis vendidos. Vexo Shoah e pregúntome por que se estrea en tantas salas Good, película lamentable, e Shoah hai que vela case clandestinamente. Vexo Shoah e pregúntome cantos exemplares dos libros de Lanzmann vendéronse en España e cantos de Jonathan Littell. (Para que a miña pregunta non sexa retórica, escribo a Area Libros, editorial de Lanzmann en España, pero non responden: o ISBN di que non pasaron da primeira edición.)

ESCRIBIR OS CAMPOS. Non pensaba lelo xa, pero despois do tremor de Shoah póñome con Écrire lles camps (Belin), de Alain Parrau, cuxa edición de peto trouxen hai dúas semanas de Pau. é un bo ensaio, e fala tanto dos lager como do gulag. Descóbreme a Tadeusz Borowski, que está traducido: O noso fogar é Auschwitz (Alba). Suicidouse en 1951; segundo Czeslaw Milosz, que o consideraba un escritor de primeira magnitude, por mor dunha crise de conciencia pola súa complicidade coa opresión estalinista sobre Polonia. Descóbreme a Robert Antelme, tamén traducido: A especie humana (Area Libros). Explica Parrau que tras algúns libros sobre o lager, xurdiu en Francia un fartazgo; en Les Temps Modernes, a revista de Sartre, escribiron sobre Antelme en 1949: «Outro libro sobre os campos! Despois dos de Rousset, de Kogon, e de tantos outros, cría que todo estaba dito [...]. A guerra terminou. Temos dereito a gozar da paz sen que nola amarguen».

CELAN. Antes que con Frisch, Ingeborg Bachmann viviu unha historia de amor con Paul Celan, cuxos pais morreron nun campo de concentración mentres el penaba nun campo de traballo. En Mecanismos internos (Mondadori), estupendo libro de reseñas, Coetzee cita un poema de Celan que acaba así: «Todo segue o seu curso».

quarta-feira, 8 de julho de 2009

Lugares da memoria histórica de Europa. Por Simone Veil



Por Simone Veil.

Dentro de non moitos anos desapareceremos quen sufrimos a deportación aos campos de exterminio nazi. En Francia, creo que quedamos uns cantos centenares, pouco máis de 200 ou 300. Cando desaparezamos, haberá que atopar quen manteña esta memoria. Para min a deportación é unha obsesión permanente e ela contribúe á miña reflexión sobre a política, a sociedade e a vida en xeral; tamén sobre a solidariedade. Quen a sufrimos necesitamos falar diso, aínda que nada máis sexa para exorcizar esta terrible experiencia e evitar que se repitan os erros que conduciron a aquela traxedia. Lémbrese que cando os deportados volvemos ás nosas casas, tivemos que loitar para reconstruír a nosa vida, para crear ou volver crear un marco familiar.


En Francia 75.000 xudeus foron deportados; volveron 2.500. Hoxe, somos só uns cantos centenares; quédanos moi pouco tempo para transmitir a nosa memoria. Os historiadores deben ter en conta o relato persoal de quen fomos testemuñas porque non se dispón de elementos tan valiosos de información. Sorpréndeme que, desde hai poucos anos, o interese dos historiadores e dos escritores por coñecer as múltiples facetas da deportación dos xudeus foise ampliando máis aló dos países máis coñecidos, como é o caso de Alemaña, a outros, como Polonia e Ucraína, onde os xudeus foron detidos e asasinados antes de que se lles enviasen aos campos de concentración. As múltiples investigacións realizadas nos últimos anos e o testemuño escrito por moitos deportados confirman como aos xudeus chegados de toda a Europa ocupada enviábaselles directamente á cámara de gas e como se exterminaba deste xeito tan expeditivo aos nenos de menos de 15 anos e a moitos adultos de máis de 40 anos. Pero non eran os únicos. Recordo moi ben que, en maio e en xuño de 1944, 400.000 húngaros chegados directamente de Hungría foron obrigados polas SS a prolongar as ramplas que chegaban até os crematorios e a maioría, sen distinción de idade, sufriron aquela morte. Uns meses máis tarde, o 18 de xaneiro de 1945, cando o Exército Vermello achegábase a Auschwitz, os deportados, como eu mesma, como a miña nai e a miña irmá, saímos a pé e camiñamos durante máis de 70 quilómetros, no medio dun frío intensísimo. Moitos morreron de frío e de fatiga. Despois duns cantos días, fomos obrigados a montar en vagóns completamente abertos e así, desde a pequena cidade de Glavich, atravesamos unha gran parte de Alemaña, até chegar a Bergen-Belsen. Pero Auschwitz-Birkenau e Bergen-Belsen non eran os únicos lugares onde foron exterminados os xudeus. Houbo outros moitos campos de concentración nos que se gaseaba ás persoas inmediatamente. Existiron outros moitos pequenos campos de concentración, máis descoñecidos ou esquecidos, nos que 10 ou 15 persoas encargábanse de exterminar axiña que como chegaban. Houbo moitos exterminios que se fixeron in situ e esoutros exterminios, con moita frecuencia, ocultáronse.


Pasaron 60 anos durante os cales os acontecementos nos depararon moitas sorpresas e fixéronnos afrontar interrogantes que non imaxinaramos. Auschwitz, o maior campo de exterminio, o único no que se conservan pegadas visibles do exterminio, foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Pero, ademais, exponse a conservación do propio sitio, das barracas, dos obxectos persoais das vítimas. Hoxe día é necesario que a Unión Europea decida renovalo para frear a súa destrución debido ao turismo de masas e ás condicións climáticas da rexión. Seica sexa necesario crear un Museo do Exterminio en Birkenau, onde se teñan en conta non só Auschwitz, senón tamén unha serie de lugares onde se fixeron exterminios e son menos coñecidos.


Pasaron os anos. A partir dos anos 50, aos poucos, foise conformando a unidade de Europa sobre a base da reconciliación, grazas ao esforzo inicial de persoas como Robert Schuman. Hoxe temos grandes perspectivas para reforzar todos xuntos o proceso de unidade. O Tratado de Lisboa non está lonxe. Con el van cambiar moitas cousas e en particular vai converter ao Parlamento Europeo nun órgano supremo. Pero debemos facelo con moita rapidez porque, se esperamos demasiado, non se logrará. Hoxe cabe esperar que de aquí a outubro o Tratado de Lisboa sexa finalmente ratificado e se leve inmediatamente á práctica. Finalmente, paréceme importante sinalar até que punto é importante o traballo que se está realizando en España neste sentido, con iniciativas como as levadas a cabo pola Fundación Academia Europea de Yuste, que se esforzan por organizar actividades de grande envergadura, coma o seminario doutoral en estudos europeos centrado nas Memorias e Lugares de Memoria de Europa, dirixidas á mocidade europea co ánimo de comprometerlles no proceso de construción europeo, que é a nosa gran esperanza.


quinta-feira, 18 de junho de 2009

Hannah Arendt e a banalidade do Mal


"Durante o interrogatorio policial, cando Eichmann declarou repentinamente, e con grande énfase, que sempre vivira cos preceptos morais de Kant, en especial coa definición kantiana do deber, deu un primeiro indicio de que tiña a vaga noción de que naquel asunto había algo máis que a simple cuestión do soldado que cumpre ordes claramente criminais, tanto pola súa natureza como pola intención con que son dadas. Esta afirmación resultaba simplemente indignante, e tamén incomprensíbel, xa que a filosofía moral de Kant está tan estreitamente unida á capacidade humana de xulgar que elimina en absoluto a obediencia cega. O policía que interrogou a Eichmann non lle pediu explicacións, pero o xuíz Raveh, impulsado pola curiosidade ou ben pola indignación (...) decidiu interrogar ao acusado sobre este punto. Ante a xeral sorpresa, Eichmann deu unha definición aproximadamente correcta do imperativo categórico: "Coas miñas palabras acerca de Kant quixen dicir que o principio da miña vontade debe ser tal que poida devir o principio das leis xerais. (.... O que Eichmann non explicou aos seus xuíces foi que, naquel "período de crimes legalizados polo Estado", coma el mesmo o denominaba, non se limitou a prescindir da fórmula kantiana por deixar de ser aplicable, senón que a modificou de maneira que dixese: compórtate coma se o principio dos teus actos fose o mesmo que o dos actos do lexislador e da lei común. Ou, segundo a fórmula do "imperativo categórico do Terceiro Reich", debida a Hans Franck, que quizais Eichmann coñecese: "Compórtate de tal maneira que se o Führer estivese presente aprobase os teus actos"
Hanna Arendt
"Eichmann en Jerusalén",
Lumen, Barcelona, 1999.
páxina 206

domingo, 7 de junho de 2009

Libro da Marcha da Vida


SINOPSE:
Este é o primeiro livro a documentar o evento mundial Marcha da Vida, que leva anualmente milhares de pessoas de mais de quarenta países a conhecer os locais onde os nazistas cometeram as atrocidades do Holocausto durante a Segunda Guerra Mundial. Uma viagem a Auschwitz, Birkenau, Maidanek, Treblinka, Lodz, Varsóvia e que termina numa jornada de alegria e esperança em Israel.
SOBRE O AUTOR:
Marcio Pitliuk é publicitário, dramaturgo e escritor. O projeto de registrar em livro e filme a “Marcha da Vida” foi a maneira que encontrou de homenagear seu pai e deixar para suas filhas algo de maior importância: mostrar o que foi o Shoah.
SOBRE O FOTÓGRAFO:
Marcio Scavone começou a fotografar com 12 anos, a idade de Lorenzo, seu filho, que o acompanhou numa das viagens à Polônia e foi testemunha e inspiração desta obra. Scavone é reconhecido como um dos maiores fotógrafos de “portrait” do Brasil. Este é seu sétimo livro.
FICHA TÉCNICA:ISBN:
8562273007 - ISBN-13: 9788562273001 - Livro em capa dura - Impressão em papel couchet 155g - Brochura - 223 páginas - 1ª Edição - 2009 - Portugués
Encomendas: AQUI

sábado, 6 de junho de 2009

Diplomáticos españoles durante o Holocausto

Diplomáticos españoles durante o Holocausto ESCOITA AQUI

terça-feira, 2 de junho de 2009

Unha estrela amarela




Por Raphaël Sorin
Artigo publicado no xornal Liberation
(06.12.2007)
.
Os seis millóns de xudeus asasinados na Shoá tiñan nomes, caras e cada un, a súa propia historia. Eliximos a historia de Hélène Berr e tamén o artigo "Une etoile jaune pour Hélène Berr", publicado por Raphaël Sorin no diario francés Liberation, o pasado día 6 de decembro, para recordar o aniversario da chegada do Exército Vermello a Auschwitz. Heléne Berr naceu en 1921, era filla de Antoinette Rodrígues-Ely e de Raymond Berr. Apresados polos nazis foron enviados a Auschwitz onde a súa nai morreu asasinada inmediatamente á súa chegada, o pai morreu envelenado por un médico na enfermería do campo, en setembro de 1944. Hélène foi enviada desde Auschwitz na marcha da morte a Bergen Belsen onde morreu en abril de 1945, pouco antes da chegada das tropas británicas. As páxinas deste diario foron escritas por Hélène ao seu noivo e entregoullas á cociñeira da familia, Andrée para que as gardase. Era unha moza francesa e xudía, nacida en París en 1921, morta en Bergen-Belsen, en abril de 1945. Os seus pais foron deportados con ela e morreron en xullo e setembro de 1944. Vostedes recordarán o seu nome, Hélène Berr, porque Tallandier publicou o seu Diario en xaneiro pasado, cun prefacio de Patrick Modiano, e que foi un acontecemento na última Feira de Francfort.
.
O Diario comezou o sete de abril de 1942 cando ela volve á súa casa, no 40 da rúa de Villejust. Un paquete esperábaa; é un libro dedicado, cunha escritura moi neta, en tinta negra: «Ao espertar, tan doce é a luz, tan belo ese azul tan vivo? Non se saberá nunca de que trataba o libro. E o Diario detense en Drancy o 15 de febreiro de 1944 sobre as últimas palabras que pronuncia Kurtz, o heroe do "No corazón das tebras" de Conrad: «Horror ! Horror ! Horror !» Entre estes dous datos, acompañamos a esta moi brillante anglicista que vai da rúa Soufflot ao boulevard Saint-Germain, le Thomas Hardy ou Elizabeth Goudge, cita a Shelley e a Shakespeare. Ela topa un «raparigo de ollos grises», Jean Morawiecki. Escoitan a Bach e Mozart e comprométense. O primeiro de xuño de 1942, a nai de Hélène comunícalle «a nova da estrela amarela». A súa reacción, é tan forte que impide todo comentario. É suficiente citala: «O de Mme Jourdan, atopeime (?)conque nós discutimos a cuestión do distintivo (a estrela amarela) Nese momento, eu decidira que non a levaría. Considerábaa coma unha infamia e unha proba de obediencia aos alemáns. Esta tarde, todo cambiou de novo: acho que é unha covardía que non debo cometer, vendo a aqueles que o fixeron. Só, quero ser sempre moi elegante e moi digna, para que a xente vexa que é isto. Quero facer a cousa máis valente. Esta tarde, creo que a debo usar.» Velaquí o que ela escribiu oito horas máis tarde: «O meu Deus, nunca crin que sería tan duro. tiven moito coraxe todo o día. Levei a cabeza alta, e mirei ben á xente na cara e aos ollos. Pero iso é duro. Por outra banda, a maioría da xente non mira. O máis penoso, é topar á outras persoas que a teñen.» As outras persoas que a teñen. . . Teño ante os ollos dúas fotografías. Un neno tranquilo, cunha estrela cosida sobre a súa blusa negra. Un ancián esgotado, cun gran abrigo que ten cosida a mesma estrela infamante. O primeiro é Lucien Ginsburg quen, máis tarde, asinará como Serge Gainsbourg un disco, "Malas noticias das estrelas". O segundo era Max Jacob quen se foi logo dun último poema: "Antes ninguén me miraba na rúa, agora os nenos búrlanse da miña estrela amarela. ¡Feliz sapo! ti non tes estrela amarela".

segunda-feira, 1 de junho de 2009

O "reloxeiro" do Holocausto




Por Hermann Tertsch


"Segundo foime ordenado...", "dacordo co que me foi encomendado...", "en conformidade co decidido pola superioridade...".

Estes tres latiguiños son, sen dúbida, o leitmotiv desas memorias escritas por Adolf Karl Eichmann, ese reloxeiro minucioso do holocausto, nunha prisión de Israel nos meses que transcorreron desde a súa captura en Arxentina até o seu xuízo e a execución da pena de morte imposta. Pola soga. Agora, este gran organizador da maquinaria de morte máis sofisticada nunca habida volve coa súa palabra escrita, aínda que en parte censurada por el mesmo ou polas autoridades israelís. Pero o lexible nestas case 600 páxinas feitas públicas por Israel esta semana é auténtico. Xea o sangue non xa o descrito, senón o xeito, ese veo que apenas oculta non xa a trivialización do crime, senón a incapacidade do loito do que falaba o psicanalista Alexander Mitscherlich cando analizaba motivación e consecuencias do exterminio do xudeu europeo. Eichmann cumpría ordes. No sentido máis estrito.

.

Aí non mente nestas memorias que este iluso cría poder publicar aínda vivo e ver os exemplares encadernados e dedicados a amigos e parentes. O Dr.Servatius, o seu avogado defensor no xuízo en Israel, ía ser o seu axente literario. Non funcionou aquela aventura literaria. Eichmann morreu aforcado en Tel Aviv sen verse agasallado por unha autobiografía exculpatoria, pero moi reveladora das reviravoltas da alma dun dos maiores verdugos da historia, sempre pulcro, que só unha vez tivo que limparse o abrigo de restos do cerebro dun neno xudeu executado "cando el se apresuraba a impedir a súa morte". O seu xefe de campo pasoulle unha gamuza polo elegante abrigo. Despois fóronse a beber viño. Se o lector se puidese abstraer da identidade do personaxe, as súas longas peroratas sobre a súa mocidade simpática e burguesa en Linz, cidade austriaca á que chegara coa súa familia desde o seu natal Solingen, en Alemaña, resultarían patéticas ou inofensivamente ridículas.

.

Era un mozo sociable Adolf Eichmann na Austria alta, onde o seu pai traballaba como funcionario dos ferrocarrís. Tratábase con todo o mundo e xa moi pronto coñeceu a Alois Kaltenbrunner, que fora máis tarde xefe da Gestapo en Viena e un dos verdugos máis sanguinarios do réxime. Kaltenbrunner si era un fanático, segundo din as crónicas. Eichmann, non. Nunca tivera motivo nin razón para odiar aos xudeus, nin aos xitanos, nin aos

homosexuais, nin aos polacos. Non era un ideólogo. "Apenas lía na miña mocidade", recoñece nun momento. A intoxicación ideolóxica, procedente máis da contorna que de fontes intelectuais, apenas era unha fina capa de verniz que lle permitía seguir con seguridade a súa carreira administrativa dentro do Departamento Principal de Seguridade do Reich. Eichmann cumpría ordes e diso se trataba, de fiabilidade, efectividade, baixo custo e perfecta distribución de recursos. O demais daba igual. Xudeus, parafusos, porcos ou gases letais tiñan que chegar á súa hora ao seu sitio ao menor custo. Auschwitz "foi unha extensión rutineira do moderno sistema de fábricas. En lugar de producir mercadorías, a materia prima eran seres humanos, e o produto final, a morte; tantas unidades ao día consignadas coidadosamente nas táboas de produción do director", segundo escribiu no seu día Feingold no carácter único do holocausto.

Claves de conduta

.
Así se len estas memorias, que, por suposto, menten en defensa propia, o que é lexítimo, pero revelan moitas das claves de conduta de quen fixeron realmente posible o holocausto. Di no seu imprescindible libro "Modernidade e holocausto" Zygmunt Baumann que "o aumento da distancia física e psíquica entre o acto e as súas consecuencias ten maiores efectos que a suspensión das inhibicións morais: invalida o significado moral do acto e, por tanto, anula todo conflito entre as normas persoais de decencia moral e a inmoralidade das consecuencias sociais do acto". Eichmann fala nas súas memorias sobre o Plan Madagascar, o proxecto de enviar a todos os xudeus alemáns a aquela colonia francesa unha vez tomada París como a operación humanitaria por excelencia. E bota a culpa de que todo se desviase" a que a dinámica da guerra e algúns obcecados como Ribbentrop, Himmler ou o propio Hitler se inclinasen cara a solucións máis económicas que a viaxe en barco ao sur de África, é dicir, cara aos relativamente baratas viaxes en tren de gando ou mercadorías até os campos de exterminio no sur de Polonia. "Eu non quería, pero as circunstancias e os meus xefes ordenáronmo e eu son o que son, un funcionario obediente. Preferiría outro destino cuxas consecuencias non me trouxesen a xuízo aquí. Pero a obediencia é sacra". Ésta era a estratexia de defensa de Eichmann nos seus intentos por evitar a pena de morte ante o tribunal en Jerusalem.
Son unha das constantes na redacción destas memorias, que son unha alegación edulcorado con sensibilidades forzadas. Igual que o son, dunha forma tan sorprendente e arrepiante, as continuas faltas de ortografía deste polo demais tan exacto e pusilánime executor. Isto volve reforzar a terrible incógnita de como xentes como Eichmann, Himmler ou Kaltenbrunner lograron facerse coa maioría de vontades no país de Thomas Mann ou Novalis. A redacción destes escritos é propia dun funcionario de terceira orde nas liñas de tranvía dunha cidade de provincia alemá de entreguerras, do seu sector máis iletrado. Con todo, proceden dun home ao que se lle encomendou "solucionar a cuestión xudía en Alemaña", un país que por medio das vertixinosas conquistas do seu Exército cada vez era máis grande. As decenas de miles de xudeus para deportar ao outro hemisferio convertéronse pronto en millóns, por Polonia e Holanda, por Ucraína, Bélxica e Francia e Italia. Por todas partes aparecían xudeus nos territorios ocupados e el, pobre funcionario acosado polos deberes e o traballo, Eichmann, tiña que facelos desaparecer, segundo as súas intencións, din as memorias, polas boas; polas peores, polo xenocidio, demostra a historia. As memorias foron feitas públicas agora, case 40 anos despois do xuízo e a forca a Eichmann, por un motivo relativamente trivial. Unha profesora norteamericana, Deborah Lipstadt, mantén un xuízo en Londres co coñecido historiador revisionista de simpatías neonazis que é David Irving, ao que acusa de tentar negar a existencia dos fornos crematorios e os campos de exterminio. A profesora Lipstadt ten demasiadas probas, peor aínda, demasiadas probas vivas que saben que Irving mente. Eichmann en ningún momento nega o exterminio e a cremación de millóns de seres humanos nin a súa participación, obediente e disciplinada, no mecanismo que fixo isto posible. Cando relata fríamente os crimes que para el son en realidade un esforzo suplementario no seu traballo para garantir a puntualidade dos trens con destino á cámara de gas que el organizaba con pedantería, demostra Eichmann a terrorífica lucidez de Max Weber ou Hannah Ahrendt cando falan da desvinculación total neste asasinato tan siniestramente moderno entre verdugo e vítima. "O holocausto non foi un escape irracional dos residuos non erradicados da barbarie premoderna. Foi un inquilino lexítimo da casa da modernidade, un inquilino que non estaría cómodo en ningunha outra casa. Nunca o holocausto entra en conflito cos principios da racionalidade", di Baumann. Tamén, entre os seus intentos de botar toda a culpa do sucedido aos demais, como xa fixeron os seus colegas do crime en Núremberg en 1945, Eichmann dá forza ao que se deu en chamar a escola funcionalista en relación co holocausto e en contraposición aos intencionalistas. Estes últimos, entre os que hai moito historiador mozo anglosaxón, pensan que desde un principio en 1933 había en Alemaña un Goberno coas cámaras de gas deseñadas. Isto é sobreestimar á banda de rufians que, co seu cóctel ideolóxico de igualitarismo, racismo e expansionismo, así como a inestimable colaboración da covardía histórica de moitos segmentos crave na sociedade alemá, fixeron posible este inmenso fracaso da civilización e a quebra total da piedade. Eichmann, en Jerusalem, loitando contra unha pena de morte que non puido evitar, dedicouse a escribir e escribir, mesmo a divagar con fantasías de nenez. Pero nada soa a loito. Son 600 páxinas estas memorias que deixan a un convencido de que Eichmann tería un inmenso desgusto cun desaxuste de horarios, quizais iso lle fíxo recapacitar que máis aló da obediencia podería estar o que Hannah Ahrendt chama "a piedade animal que senten todos os homes normais en presenza do sufrimento físico". Eichmann era normal. é o que máis arrepía. As contas do crime Zygmunt Baumann e Hannah Ahrendt explican moi ben a dinámica de escalada do crime. E a súa banalidade. Ante unha tarefa semellante, "o mestre político é un diletante fronte ao experto, ante o funcionario cualificado na administración".
.
Hai un obxectivo que conseguir, a desaparición dun certo territorio dun corpo hostil como os xudeus eran para os nazis. A forma de facelo dependía das circunstancias, sempre valoradas polos expertos, que calculaban viabilidade e custos.Aquí estaba o reino de Eichmann. Quería en principio mandar aos xudeus a Madagascar. Resultaba moi caro e os barcos en guerra teñen outras funcións que servir de cruceiro para deportados. Despois quixo crear un inmenso gueto en Polonia. Pero tamén alí as autoridades alemás querían menos xudeus, se é posible ningún, non máis. Así as cousas, o 20 de xaneiro de 1942 decidiuse definitivamente que a mellor forma de acabar coa xudeus era matalos a todos. As contas cadraban. Máis barato o Zyklon B, o gas para as famosas duchas dos campos de exterminio, que o gasóleo e frételos a ningún sitio.

Psiquiatria e Holocausto

sábado, 30 de maio de 2009

Individuos, masas e crimes


Por Hugo Hiriart
.
Dieter von Wisliceny, novo funcionario das SS, revelou en Núremberg que, en agosto de 1942, visitara a Eichmann nas súas oficinas de Berlín e preguntoulle acerca da sorte que correrían os xudeus deportados a Polonia. Eichmann achegouse a unha caixa de seguridade e sacou un groso cartafol de documentos referentes á política antixudía; dela extraeu un papel de orla vermella que ensinou ao visitante. Era o exemplar da orde, asinada por Himmler, pero baseada nunha orde de Hitler mesmo, que deu comezo á "solución final", é dicir, o asasinato industrial e en masa de xudeus de todas as idades. A Wisliceny afectoulle a gravidade do momento e exclamou: "Queira Deus que os nosos inimigos non fagan nunca o mesmo co pobo alemán." "Non che poñas sentimental" respondeu con desdén Eichmann, "trátase dunha orde do führer." Tal era a fría e impersonal natureza das bestas que urdiron e executaron o maior crime da historia humana. A Primo Levi, testemuña de lucidez impecábel, interrogábano con frecuencia acerca de por que o seu libro acerca do seu cativerio en Auschwitz non traslucía xeito algún de odio, nin resentimento sequera, cara aos seus torturadores alemáns. Coa habitual delicadeza e elegancia da súa intelectiva, Levi explicou, nun apéndice de "Se isto é un home", a súa memoria dos campos de exterminio, que o odio é persoal, diríxese a individuos particulares, e "os nazis, prudentemente, facían que o contacto directo entre amos e escravos se reducise a un mínimo". É dicir, el só podía encarnar odio ou resentimento en "rostros concretos, individuais", non en institucións ou grupos. O odio precisa, para nacer, unha mestura de lucidez e de cegueira. Demasiada lucidez, entender demasiado, sufócao, xa o dixo Spinoza: "Unha paixón que se entende, deixa de ser paixón", e demasiada cegueira non consegue enfocalo.
.
Obsérvese que Eichmann non parece odiar, parece máis ben, como se comprobará despois no tribunal xudeu en Israel, un simple burócrata algo obsesivo. A maldade fría, o prusiano impasíbel e destrutor que sabe sánscrito, a barbarie educada que observou con inquietude Flaubert ("arrepíanme máis que os caníbales", dixo). Os nazis sentían certo orgullo de ser comparados con bárbaros, coas hostes de Atila, por exemplo. Höss, médico das SS, dedicábase con entusiasmo a desposuír cadáveres de xudeus asasinados polos nazis dos seus dentes de ouro, que logo se fundían e transformábanse en lingotes. Cando o interrogador provocativamente preguntoulle en Núremberg se se quedara con bens de xudeus, respondeu indignado: "Non só non podía, senón que enriquecerme dese modo iría contra os meus principios... Non sería decente." "O abismo entre crime abominábel e ridícula mojigatería era notábel no caso de Höss", xulga Overy. Asumía toda gazmoñería e deixaba pasar a brutalidade dos máis torvos crimes. Cousa non rara na xente moi gazmoña e moralista. Pero iso de Höss xa non era certa cegueira, senón propiamente fonda estupidez moral. Hugo Trevor-Roper, no seu libro sobre Hitler, sostén que, contra a aparencia, no goberno nazi non reinaba unha obediencia cega, unha disciplina canina, unha orde alemá semimaniático, senón que, pola contra, reinaban nel un desaxuste e imprecisión completos e a desorde máis caótica. Aínda así, a persecución contra os non arios e os inimigos políticos, complexa de organizar, tivo un impecábel desenvolvemento.
.
Os nazis perderon a guerra, mais lograron destruír o xudaísmo europeo. As traxedias, co tempo, perden o seu fío, e se amansan. Só o Holocausto non unicamente permanece agudo e lacerante, senón que cos anos parece aumentar o seu absurdo horror. E digo "absurdo" porque o mal absoluto ten sempre algo de ilóxico, demencial... absurdo. A maldade do asasinato en masa, perfectamente organizado e minuciosamente realizado, é cada día máis asombrosa e máis atroz.