Paul Celan. Negro Leite do Alba

Estudo da Shoah: Dous lugares imprescindíbeis en Israel

Lohamei Hagetaot: a voz do gueto de Varsovia

http://www.gfh.org.il/Eng/?CategoryID=251

Yad Vashem: Autoridade para o Recordo dos Mártires e Heroes da Shoah

http://www1.yadvashem.org/yv/es/index.asp

Ana Horszowski

España e os xudeus durante o Holocausto

Visita de AGAI a Mauthausen

Visita de AGAI a Mauthausen

Jorge Semprún fala dos campos nazis

Auschwitz e a importancia dos zapatos

Xosé Casal, un galego en Mauthausen

La destrucción de los judios europeos

• A la carta
• > Radio
• > Radio 5
• > El buscador de R5
• > El buscador de R5 - La destrucción de los judíos europeos - 05/02/11

Anxos

O epílogo de Anna Frank

De Ferrol a Mauthausen

Por Alberto Leyenda
El País - 10/08/2011

Rexistrado co número 3.640 e co triángulo azul dos apátridas cosido no seu uniforme, Vítor Manuel Ares entrou en Mauthausen en 1940, despois de pasar por outro campo de exterminio, e saíu con graves secuelas pola desnutrición cinco anos despois, o 5 de maio de 1945, cando os aliados penetraron en territorio nazi e topáronse coa industrialización da morte que perpetrara o réxime de Adolf Hitler. Como Vítor Manuel, outras 18 persoas das comarcas de Ferrolterra, Eume e Ortegal padeceron na súa pel o horror dos campos nos que os presos, considerados infrahumanos, eran exterminados a través do traballo escravo. Agora as asociacións Memoria Histórica Democrática e Fuco Buxán propuxéronse rescatar as súas figuras, a través da investigación do historiador Enrique Barrera. Pretenden levantar un monumento cos seus nomes inscritos e publicar un libro no que se recompilen as súas historias.

Non todos tiveron a fortuna de sobrevivir -faleceron preto da metade dos 19-, pero o caso de Vítor Manuel, natural de Ares, é paradigmático. Era un suboficial da Mariña que combateu no bando republicano. Tras a vitoria franquista, exiliouse en Francia e como outros moitos galegos e españois foi internado nun campo de refuxiados. Cando comezou a II Guerra Mundial, recrutárono para unha Compañía de Traballadores Estranxeiros, que facía labores de apoio ao exército francés. Con todo, unha vez que as tropas nazis romperon a Liña Maginot e o Goberno galo se rendeu, as autoridades alemás e españolas acordaron enviar a uns 9.000 republicanos a campos de exterminio, dos que faleceron o 63%. Vítor Manuel foi dos que sobreviviu, a base para comer mondas e patacas crúas e grazas a unha "medio noiva" que era filla dun provedor e que lle daba comida ás agachadas, segundo relatou a un sobriño que lle foi a visitar en 1962.

A pesar desa alimentación extra, tras ser liberado tivo que estar varios anos recuperándose da desnutrición. A diferenza dos campos de exterminio xudeu (lager), nos de presos (stalags) non existía un programa de asasinato masivo, senón que se aproveitaba a forza de traballo dos reclusos e se lles subalimentada, ate que o deterioro impedíalles realizar os labores asignados. Entón matábanos e incinerábanos en fornos crematorios. Nun deles traballou Vítor Manuel. Outros presos, enfermos físicos e mentais, entre eles algún dos ferroláns, eran enviados ao próximo Castelo de Hartheim, onde, tras ser sometidos a experimentos científicos, eran gaseados.

Ao saír de Mauthausen, Vítor Manuel volveu a Francia e alí refixo a súa vida. Tras a guerra, nas igrexas francesas adoitábanse pór os nomes dos españois liberados, por se alguén quería reclamalos. En Perols, preto de Montpellier, había unha comunidade de exiliados do seu mesmo municipio, Ares. Cando viron o seu nome contactaron con el, e alí trasladouse. Traballou como mestre de obras e promotor inmobiliario e acabou casándose cunha española, tamén exiliada.

Os outros 18 represaliados desta comarca presentan peripecias bastante análogas, aínda que cada unha coas súas particularidades. Un deles, Juan José Casal, foi salvado in extremis por un amigo xudeu, que exercía como kapo -preso utilizado polas SS para controlar ao resto- e intercedeu para evitar o seu asasinato. Volveu a España a finais do sesenta, pero nunca quixo falar do seu pasado nos campos. Outro, Marcelino Pardal, valeuse das súas habilidades futbolísticas para salvar a vida. Xogara no Racing de Ferrol, e cando os nazis descubriron o seu talento alistárono no equipo do stalag. As SS organizaban partidos entre os distintos campos, por motivos propagandísticos ou de simple entretemento.

Para realizar esta investigación, que xa dura máis dun ano, Barrera botou man dos arquivos de Mauthausen, nos que os nazis apuntaban o lugar e data de nacemento de cada recluso, e asignábanlles un número de identificación. Tamén escudriñou rexistros municipais e realizado un amplo labor de campo, con entrevistas aos descendentes vivos. Algúns descoñecían que os seus parentes estivera en campos de exterminio, outros seguen vivindo en Francia.

Barrera destaca que é a terceira xeración, a dos netos, a que se interesa polo ocorrido cos seus familiares, fronte á actitude da xeración anterior, que optou polo esquecemento. "Forma parte da natureza humana que se queira restaurar a dignidade", salienta o historiador, que se revela contra a xustificación sen fundamento -co tópico de "algo faría"- de asasinatos e condenas "sen razón nin xuízo". Fronte a iso, opón as 19 historias de sufrimento e morte por formar parte do bando perdedor.

Deus xogando aos dados

Quen foi o neno do gueto?

A imaxe do Gueto de Varsovia de 1943. US Holocaust Memorial

Por Sal Emergui
El Mundo - 23/03/2011
.
A imaxe do neno do gueto de Varsovia, apuntado cun fusil, as mans no alto e a cara aterrorizada, retrata non só un momento ordinario do Holocausto; retrata a extraordinaria crueldade nazi aínda que non se vexa nin unha pinga de sangue. A imaxe vale máis que mil palabras; vale anos de investigación sobre a maquinaria asasina do Terceiro Reich e sobre a angustia dos protagonistas da foto-símbolo. Noutras palabras, que foi dese neno? Sobreviviu? Que pasa coas dúas presas xudías en primeiro plano e o tres soldados alemáns ao seu ao redor?

Preguntas que se fixo Dan Porat, profesor da Universidade Hebrea de Xerusalén e especialista na Shoah. A imaxe do neno converteuse na súa obsesión. Nunha visita no 2004 ao Yad Vashem de Xerusalén, onde se honra e homenaxea ás vítimas do Holocausto, Porat escoitou a un guía explicar que "o neno sobreviviu, estudou Medicina, e converteuse en doutor en Nova York; hai un ano emigrou a Israel". O profesor escoitou sobrecollido. Desexaba crer ese relato para dar un nome e apelidos á estampa. Unha historia á cara do neno. Unha biografia á que apoiarse. Quizais, tamén, como lección de superviviencia ao horror. Pero necesitaba algo máis que palabras para acougar a súa curiosidade académica e persoal. Conectado aos asustados ollos do neno encerrado no inferno de 1943, Porat decidiu investigar até o último recuncho da foto. O resultado é a súa obra "O neno: unha historia do Holocausto", onde segue e tenta recompor as pezas do demoledor quebracabezas visual.

"Moitos sobreviventes dixeron que son ou cren ser o neno da foto", comenta Porat que confesa con tristura que non puido dar coa súa auténtica identidade. Tampouco confirmar se sobreviviu ou, pola contra, foi asasinado como o millón e medio de nenos xudeus nos campos de exterminio nazis. No seu traballo, o profesor pon en dúbida a teoría máis estendida, segundo a cal o neno é o doutor Tsvi Nussbaum, que hai 31 anos afirmou que cría ser o protagonista da foto. Segundo el, a imaxe tomouse en Varsovia en xullo de 1943. Os seus pais foran asasinados antes na localidade polaca de Sandomierz, a 125 quilómetros. Porat cre que Nussbaum se confunde. En primeiro lugar, sostén o profesor, Nussbaum non estivo no gueto no momento da sublevación e posterior represión. O crío estaba refuxiado cos seus tíos en Varsovia pero fóra do gueto. Décadas despois, Nusbaum lembrou un momento da súa infancia no que foi apuntado por un militar nazi como ocorre na fotografía. Escenas así se produciron miles de veces sen que nunca chegasen ao obxectivo dunha cámara.

Porat indica no seu libro que se a versión Nussbaum fora certa e a foto fora tomada no verán, non se entende por que as persoas fotografadas ían vestidas con roupa de inverno. E outra pregunta: Como puido ser en xullo se a imaxe foi entregada o 2 de xuño nun informe especial ao xefe dos SS, Heinrich Himmler? Máis fácil parece recoñecer a identidade do militar nazi que apunta ao neno coa súa arma. Trátase de Josef Blosche, alcumado no gueto xudeu como 'Frankenstein' pola súa estraña e cruel afección (non tan estraña neses anos) de disparar a nenos e mulleres xudías embarazadas. A imaxe foi tomada por Franz Konrad, un oficial nazi nacido en Austria e alcumado 'o Rei do Gueto', con todo o significado negativo que un pode imaxinar. Como moitas das súas fotos, quedou rexistrada no chamado 'Informe Stroop' en honra ao seu autor, o oficial Juergen Stroop. Encargado de esmagar o gueto na primavera do 43, Stroop ordenou incendialo despois. Feito o traballo, o oficial escribiu unhas palabras famosas e infames: "O barrio xudeu de Varsovia xa non existe".

Na procura do neno xudeu, Porat atopouse co tres figuras no lado escuro: O fotógrafo, o oficial e o soldado. O tres foron levados posteriormente a un tribunal e executados polos seus crimes. Uns crimes documentados en millóns de papeis, datos, diarios, cartas, testemuños, libros, vestimentas, restos de zapatos, películas e fotos. Aínda que poucos obxectos teñen a forza que irradia a impotencia do neno do gueto de Varsovia. Unha imaxe vale seis millóns de vítimas.