segunda-feira, 31 de agosto de 2009

Sistema de marcado nos campos de concentración nazis


Marcado dos xudeus

Os campos de concentración nazis posuían un sistema de marcado de prisioneiros baseados principalmente en triángulos investidos. Os triángulos estaban feitos de tea e cosíanse sobre as chaquetas e camisas dos prisioneiros. Estas marcas eran obrigatorias e tiñan significados concretos que servían para distinguir as razóns polas que o prisioneiro fora ingresado no campo.

Codificación

Orde no que colocábanse as distintas marcas.

A forma foi elixida por analoxía cos sinais de tráfico alemás indicando perigos para os condutores. O investido é porque a punta do triángulo sinala cara a embaixo e non cara a arriba como é habitual. A base do código de marcado eran as cores. Así, diferentes cores denotaban diferentes delitos ou razóns:

Amarelo: para xudeus.

Vermello: para prisioneiros políticos.

Verde: para delincuentes comúns.

Azul: para emigrantes

Violeta: para Testemuñas de Xehová ou Estudantes da Biblia.

Rosa: para homes homosexuais

Negro: para mulleres asóciais, mulleres lesbianas, prostitutas, vagas, maleantes, sen teito, inadaptados (os coñecidos como mozos do swing), atrasados mentais, doentes mentais, xitanos, algúns anarquistas, alcohólicos e adictos a drogas.

Marrón: posteriormente utilizado para os xitanos

Estes triángulos superpúñanse a un triángulo amarelo para denotar aos prisioneiros que ademais doutros delitos ainda tamén xudeus. No caso dos xudeus, isto traducíase nunha Estrela de David amarela.

Ademais do código de cores, algúns grupos tiñan que pór unha letra no centro do triángulo para denotar o país de orixe:B para belgas (Belgier) F para franceses (Franzosen) I para italianos (Italiener) P para polacos (Pole) S para españois (Sicherheitsverwahrter —prisionero en detención preventiva— ou Republikanische Spanier —republicano español—) T para checos (Tschechen) O para húngaros (Ungarn).

Número de interno.

Unha barra sobre o triángulo, da mesma cor que este, indicaba reincidencia. Un círculo negro debaixo do triángulo indicaba que o prisioneiro pertencía aos batallóns de castigo. Un símbolo parecido ao anterior pero con núcleo vermello empregábase para os prisioneiros dos que se sospeitaba intento de fuga. Un triángulo vermello indicaba a pertenza ás forzas armadas. Un brazalete marrón marcaba aos prisioneiros especiais. As mulleres acusadas de «relacións interraciais» (Rassenschänderin ou Judenhure) eran marcadas cun triángulo investido amarelo sobre outro negro. Os homes acusados de «relacións interraciais» (Rassenschänder) eran marcados cun rebordo triangular investido negro sobre un triángulo amarelo. Había moitas combinacións posibles. Un prisioneiro tiña habitualmente polo menos dúas marcas, que podían chegar a máis de seis.

Xerarquías nos campos de concentración

As marcas clasificaban aos portadores nunha categoría, que levou a unha auténtica xerarquía dentro dos campos. Os diferentes grupos tiñan unha consideración moi distinta entre os vixiantes e prisioneiros.

Violeta — prisioneiros por relixión: a dirección dos campos apreciaba como serventes sobre todo as Testemuñas de Xehová pola súa obediencia.

Vermello — prisioneiros políticos: os prisioneiros políticos eran especialmente respectados polos demais internos.

Verde — criminais comúns: en terceiro lugar encontrábanse os criminais comúns, que eran empregados a miúdo polos vixiantes como «Kapos». Algúns fixéronse tristemente famosos.

Dous triángulos amarelos, é dicir, unha estrela de David amarela — xudeus: os xudeus pertencían aos prisioneiros máis perseguidos e desprezados e a miúdo sufrían a mans dos demais reclusos non xudeus.

Negro — asociaisiais: os asociais encontrábanse aínda un chanzo máis baixo e eran especialmente desprezados.

Rosa — homosexual: esta era o chanzo máis baixo da xerarquía dos campos de concentración e era desprezada e maltratada por todos os demais prisioneiros.

A través deste sistema de castes facilitábase o control dos prisioneiros polos vixiantes, xa que incluso podían dificultar a vida no campo cambiando a marca do prisioneiro. Especialmente nas tres categorías máis baixas —xudeus, «asociais» e homosexuais— hai intentos documentados de prisioneiros de conseguir outro triángulo. Moitos xudeus afirmaban ser testemuñas de Xehová para conseguir unha posición mellor. Esta xerarquía e categorización era utilizada como sistema de control para evitar a formación dunha gran comunidade entre os prisioneiros.

Tras a II Guerra Mundial, o trato das dúas últimas «castes», homosexuais e asociales, foi moitas veces igual de vexatorio. A Landfahrerzentrale en Baviera foi unha continuación directa da SS-Zigeunerzentrale (central das SS para os xitanos), e houbo homosexuais que pasaron directamente dos campos de concentración ao cárcere.

segunda-feira, 24 de agosto de 2009

Pensar, sentir, berrar, chorar


Fotografías de Maribel Ferreiro (Auschwitz-Birkenau)

.

De Manuel Pérez Millos *

Cando miro que quen por ilustrado tense

porlle sombras ás luces da Historia

e falsea a testemuña da memoria,

abraiame que abonde tanto quen non pense.

Cando pensó que se quer ficar extinta

unha raza, unha nación, unha cultura

sen motivo, prodúceme tristura

que non haxa apenas quen o sinta.

Cando sinto que ninguén hai que soterré

os lobos roxos e negros da gamada,

tremo por si diante do ouvear da fera mada,

cada quen acougue, cale e ninguén berre.

Cando berro denunciando aos opresores

que masacran e aldraxan inocentes,

quixera que te afastaras dos silentes

e, compañeiro, que se non berras, chores,

pois parece que estivera arestora

esgotada a humanidade e a nobreza,

e que doentes de egoísmo e de dureza,

nin se pensa, nin se sinte, nin se berra,...nin se chora.

(Inédito) Vigo, abril de 2007. *Manuel Pérez Millos é socio de AGAI e colaborador habitual do semanario israelí Aurora

Shoá






Fotografías de Maribel Ferreiro en Auschwitz-Birkenau
.

De Manuel Pérez Millos *

Non hai berros bastantes para tanta rabia,

nin chegan bágoas para tanta pena.

Nunca ahondarán os termos de condena,

nin pode ter perdón tamaña infamia.

Chegouse ao colmo do furor máis indecente

e verqueuse todo o balde da ignominia

impoñéndose a máis macabra alquimia:

a que cambia en morte a vida do ¡nocente.

Auschwitz, Treblinka, Dachau, e outros lugares

que avergoñan a quen se teña por persoa,

onde o muíño do bastardo doulle a moa

da abxección, da crueldade e das ruindades.

Calaron e ollaron cara a un lado,

os que fachendaban de ser civilizados,

desprezando os queixumes dos coitados

e esquecendo o dereito do aldraxado.

Pero o acaecido non é novo.

Voltou, daquela, a repetirse a historia.

Tentouse de borrar toda memoria

da presenza dun pobo, do meu pobo.

(Inédito) Vigo, xaneiro de 2008. * Manuel Pérez Millos é socio de AGAI e colaborador habitual do semanario israelí Aurora

domingo, 23 de agosto de 2009

A selección

O procceso de selección en Auschwitz-Birkenau, con extractos da obra de Primo Levi "Se isto é un home"

sábado, 22 de agosto de 2009

Desaparicións. Paráfrase a Nelly Sachs



.
DESAPARICIÓNS. PARÁFRASE A NELLY SACHS
.
por baixo desa pel, o canto dos envelenados
por baixo dese ceu, un mapa ferido
por baixo das augas, a cidade da infamia
por baixo dos rostros, unha sede calada
por baixo das rosas, o pranto do mundo.
.

"Steine der erinnnerurg" (Pedras da Lembranza)


Memorial da Shoáh en Viena
...

.
STEINE DER ERINNERUNG *
.
Gardas o pedazo crecho e a candea dos
teus pais,
o pano vello
e unha flor de cinza no lugar da túa estirpe;
gardas os libros abertos como o selo deste fogo
como o signo dos humildes
como alerta viva contra toda rendición;
gardas a imaxe doutro inverno,
a roda das palabras musitadas unha a unha,
a sombra, onde a estraron: a nódoa dos
malditos.
.
* "Steine der Erinnerung" (Pedras da lembranza) Tirado do seu poemario "Sombras rosas sombras"

sexta-feira, 21 de agosto de 2009

T4: Medicina para matar




Por Rafael Poch

Berlín - 20/08/2009
.
Entre 1933 e 1945, alemáns e austríacos asasinaron a máis de 210.000 minusválidos físicos e mentais, e esterilizaron á forza a 400.000 persoas, nun programa científico racista encamiñado á "mellorar a raza". Directamente relacionado cos prolegómenos do xenocidio xudeu (seis millóns) e das matanzas de prisioneiros de guerra soviética, xitanos e outros, esta masacre menos coñecida foi evocada entre marzo e xullo nunha ampla exposición do Museo Xudeu de Berlín, en colaboración co Memorial do Holocausto de Washington. De momento non hai plans de levar esta exposición por outros lugares de Alemaña ou do mundo, din no museo xudeu. Antes dos nazis, a esterilización de persoas con "defectos" foi un fenómeno internacional que chegou a aplicarse e a xerar leis en diversos países. En Alemaña foi levado ate extremos criminais. Da esterilización pasouse á eliminación, en cámaras de gas anterior ás de Auschwitz-Birkenau, mediante inxeccións letais ou con recortes alimentarios que ampliaban a mortalidade. "Tratábase de eliminar xente que non encaixaba co ideal racista", explica Margret Kampmeyer, directora da exposición berlinesa. A actualidade da mostra, que inclúe testemuños e vídeos de vítimas, ten que ver coas presentes discusións sobre as "fronteiras éticas da ciencia, por exemplo coa xenética ", di Kampmeyer.
.
LIMPEZA DO "CORPO NACIONAL"
.
En Alemaña, a primeira "Lei para a prevención da descendencia xeneticamente enferma" (lei de esterilización) data de xaneiro de 1934. O seu obxectivo era, "erradicar as manchas hereditarias bioloxicamente inferiores", evitar a "procreación sen inhibición" dos tarados con vistas a levar a cabo unha "limpeza gradual do corpo nacional". Estimouse que 1,2 millón de persoas debían ser esterilizadas, pero a cifra reduciuse a 400.000 nunha primeira fase, é dicir a un 0,5% da poboación alemá de entón, que incluía a Austria, ou ao 1,5% da poboación entre 14 e 50 anos. Esa é a cifra de esterilizados que se acadou ate 1945, en moitas rexións con ate un 30% de casos de "recalcitrantes" que foron forzados, e uns 5.000 nenos con minusvalías que foron asasinados. Acompañando esa lei, houbo centenares de miles de abortos forzados entre as obreiras de Europa Oriental deportada a Alemaña, e 2.300 casos (no 1943) de castración de homosexuais. Na zona do Ruhr, onde as tropas coloniais francesas, magrebís e indochinesas, participaran na ocupación de entreguerras e deixaran varios centos de nenos nados de mulleres alemás, levouse a cabo un programa para a esterilización dos bastardos "do Rin ". Ao mesmo tempo, practicábase unha "euxenesia positiva" que penalizaba o aborto no marco da política natalista. 40.000 persoas foron condenadas por iso, incluídas penas de morte para médicos polacos que practicaron abortos a mulleres alemás. Tamén lanzaronse programas como o "Lebensborn", para cruzar ao persoal das SS con mulleres nórdicas, especialmente en Noruega. A lei de esterilización viu seguido pola famosa "Lei para a protección do sangue alemá e o honor alemán" de setembro de 1935, que prohibía os matrimonios, e as relacións, entre xudeus e non xudeus alemáns.
.
PROGRAMA DE ELIMINACIÓN
.
Desde xaneiro de 1940 púxose en marcha un programa de eliminación directa de minusválidos chamado T4, que levaba o nome da vila do número 4 da berlinesa Tiegartenstrasse, requisada a unha familia xudía, en onde atopábase inicialmente o departamento adxunto á Chancelaría do Führer responsable do programa segredo. Os médicos Karl Brandt e Philipp Bouhler foron postos ao mando do asunto, co seu colega Viktor Brack á fronte do día a día. O programa contaba con seis centros de eliminación (Brandenburg, Grafeneck, Hartheim, Sonnenstein, Bernburg e Hadamar) nos que se estrearon recursos como as cámaras de gas con duchas. Na súa declaración ante o Tribunal de Nuremberg, Brandt declarou debater persoalmente con Hitler os métodos para matar. "Cal é o máis humano?", preguntoulle Hitler, e el respondeu que o gas. Os pacientes inválidos chegaban aos centros en tren ou autobús, eran espidos e fotografiados, examinabaselles e se levaban ouro na dentadura marcabaselles cunha cruz no lombo. Logo entraban nunha sala de duchas onde eran gaseados durante dez minutos coas bombonas fornecidas por BASF e IG Farben. Aos cinco minutos os pacientes esvaecían e aos dez morían. Esperábase dúas horas antes de ventilar e abrir a cámara para retirar os corpos. Antes de incinerarlos -operación referida como "desinfección"- extraíase o ouro dos corpos marcados e os órganos para estudos científicos. En resumo; o T4 foi modelo e precursor do Holocausto iniciado pouco despois, no sentido de que proporcionou cadros e técnicas organizativas para o exterminio. Irmfried Eberl, o director dos centros de Brandenburg e Bernburg, foi o primeiro comandante do campo de exterminio de Treblinka. A partir da Conferencia do Wansee (marzo de 1942), os xudeus foron excluídos da esterilización, "no entendemento de que eles mesmos, e non os seus futuros fillos, eran os que ían a ser eliminados", explica a historiadora Gisela Bock da Universidade Libre de Berlín. A exposición berlinesa incluiu unha entusiasta nota do respectado neurólogo do Kaiser Wilhelm Institute de Berlín, Julius Hallervorden acusando recibo, en marzo de 1944, de 697 cerebros humanos extraídos de vítimas do programa de "eutanasia", moitos deles nenos. Material desa procedencia seguiu utilizandose en Institutos alemáns ate os anos noventa segundo o historiador británico Michael Burleigh.
.
O ESCÁNDALO DE GRAFENCK
.
Os asasinatos do programa T-4 presentábanse ante os familiares das vítimas como falecementos naturais por diversas enfermidades, pero deron lugar a misterios e denuncias. Anciáns, doentes mentais e nenos minusválidos mentais desaparecían dos centros asistenciais e as familias recibían unha urna con cinzas. Como era posible, por exemplo, que no asilo de Grafeneck, con só cen camas, tivesen falecido dous mil pacientes en corenta días, preguntouse o pastor protestante Gerhard Braune. En Münster, o bispo católico Clemens August von Galen denunció a eutanasia nun sermón sen ambigüidades de agosto de 1941, cuxo texto foi lanzado en pasquíns sobre Alemaña pola aviación británica. No Vaticano coñecíase o que estaba pasando e, a diferenza do Holocausto contra os xudeus, protestouse enerxicamente. Moitos dos que se atreveron a denunciar acabaron en campos de concentración.
.
A EUXENESIA ALEMÁ
.
En 1883 o británico Francis Galton, curmán de Darwin, empregou o termo "euxenesia", do grego "bo nacemento", entendida como a aplicación das leis biolóxicas da herdanza ao perfeccionamento da especie. A euxenesia tivo grande predicamento en países como Estados Unidos e Suecia, onde deu lugar a leis (pouco aplicadas) contra a reprodución de persoas con taras físicas e psíquicas, pero foi en Alemaña onde fixose máis popular entre os científicos e dexenerou no concepto de "Rassenhygiene" ou hixiene racial. Con dous millóns de mozos mortos na guerra de 1914-1918, unha crise económica sen precedentes e a "humillación de Versalles" exacerbando o seu nacionalismo, moitos científicos evolucionaron cara á idea de actuar contra persoas e colectivas consideradas ameazas biolóxicas á saúde da nación. Abandonaron conceptos fundamentais como o de atención ao paciente en beneficio da noción dun colectivo "biolóxico", a vila alemán, ou a raza, e abrazáronse expresións como "material humano", ou a observación dos doutores Karl Binding e Alfred Hoche sobre a "vida inútil" dos doentes mentais, na que, "se non hai sufrimento, non pode haber piedade". A propaganda nazi enfatizou o custo do mantemento de institucións asistenciais para a "poboación inútil" e a súa chegada ao poder converteu a euxenesia nun asunto puramente criminal. Nun discurso de 1938, o Ministro de propaganda nazi Joseph Goebbels deixou claro o orzamento oficial; "O noso punto de partida non é o individuo. Non subscribimos a opinión de que se debe dar de comer ao famento, de beber ao sedento ou vestir ao espido. Os nosos obxectivos son completamente diferentes: ter un pobo sa para predominar no mundo". A consecuencia foi un programa de eliminación de "poboación superflua" que os nazis fixeron pasar por "eutanasia", é dicir pola acción/omisión que acelera a morte de pacientes desafiuzados para evitar sufrimentos.
.
CIENTÍFICOS IMPUNES
.
A impunidade dominó aos científicos alemáns implicados no T4. Despois da guerra, a maioría dos científicos racistas alemáns continuaron con normalidade as súas carreiras. Vinte e tres médicos e administradores foron xulgados, dos que dezasete foron condenados, sete deles á pena de morte. Joseph Mengele, o famoso carniceiro de Auschwitz, fuxiu a Brasil e morreu tranquilamente na cama nos anos setenta. Moitos outros, entre eles Otmar von Verschuer, Julius Hallervorden, e Eugen Fischer, eludiron todo castigo e continuaron as súas respectables carreiras académicas na Alemaña de posguerra.

quarta-feira, 19 de agosto de 2009

A Enciclopedia temática do Holocausto en cd-rom


Está xa a venda en imprescindíbel CD-rom en español da Enciclopedia Temática do Holocausto. Un xeito cómodo de poder acceder a todos os contidos da web desde o nosa casa e desde o noso computador. E por só 18 euros (gastos de envio incluídos)

Para máis información e pedidos:
http://www.elholocausto.net/pedidos.htm

quarta-feira, 29 de julho de 2009

A xustiza da memoria.

Manuel Reyes Mate é profesor e investigador do CSIC. Realizou estudos en Francia, Italia, Alemaña e España e un dos máis destacados investigadores do proxecto "Filosofía despois do Holocausto", unha reflexión filosófica contemporánea sobre se é posible seguir falando de moral, de política ou de ciencia após o horror e a violencia nazi, após "Auschwitz". Neste pequeno video Manuel Reyes Mate fálanos de responsabilidade e da necesidade de facer memoria para poder facer xustiza. Da necesidade de facer visibles ás vítimas e erradicar unha lóxica de progreso inxusta que, asegura, sigue ainda viva.


segunda-feira, 27 de julho de 2009

O Yad Vashem


Por Afonso Vázquez-Monxardín
La Región (21-07-2009)


O outro día faláballes do Yad Vashem de Xerusalem. Se cadra o lembran vostedes porque o ano pasado recibiu o premio Príncipe de Asturias nalgunha modalidade que non lembro, pero que sen dúbida tería que ver coa conservación da memoria ou da xustiza humana. Porque o Yad Vashem é un complexo que ocupa unha cuíña nunha estrema da cidade nova de Xerusalém leste, a zona xudía, dedicado á conservación da memoria. Esta homenaxe estrutúrase en catrou ou cinco seccións principais. As máis coñecidas son o bosque dos xustos entre as nacións, lugar onde cada árbore conmemora a lembranza dunha persoa que axudou a un ou varios xudeus a escapar do holocausto, e o Museo que é un emotivo repaso á historia do antisemitismo e da ‘shoáh’ ou exterminio no tempo dos nazis. Segue o Arquivo da memoria onde teñen millóns de documentos administrativos e miles de testemuños persoais gravados, e a Escola internacional onde a través de diversos cursos para xentes provenientes de todo o mundo promocionan a reflexión ética sobre a necesidade de transmitir o horror do exterminio industrial de seis millóns de persoas, despois das decisións administrativas e da colaboración colectiva de xentes do común, coma vostede ou coma min. Sobre todo aquí, en contacto directo co vangarda intelectual da comunidade xudía o que xorden son preguntas para as que hai poucas respostas. E o Yad Vashem non é a lembranza só das xestas heroicas, pero tamén do sufrimento dos presos en terribles desacougos vitais.
O outro día, por exemplo, escoitamos a un velliño de 95 anos que foi violinista e enxeñeiro en Auschwitz. Fixo el ilusionado as cinco horas de autobús desde Eilat, sobre o Mar Vermello, a Xerusalem para contarnos o seu testemuño e amosarnos no seu brazo co seu número aínda tatuado o mesmo día de entrada no Campo. Díxonos cousas terribles na vella lingua sefardita aprendida na súa infancia na cidade de Salónica. Entre elas, que el nunca pasou fame en Auschwitz.Con crueza e xenerosidade vimos nel o debate eterno e irresoluble sobre os dilemas da vida. ¿Que facer? ¿Non é máis fácil deixarse morrer ou deixarse matar que empeñarse tratar de facer o posible por conservar algo de vida? Aquí acollen como parte deles a todos os xudeus en todas as respostas. A multitude de datos novos, de diarios e entrevistas sinalan que os xudeus sabían de campos de traballo, pero non dos seis de exterminio porque ninguén saía deles vivo. Pero moitos que non eran de exterminio non foron mellores. Un exemplo destes dilemas. No gueto de Vilna o xefe nazi decidiu que a familia xudía eran pai, nai e dous fillos. Non máis. Os pais debían escoller dous. A alternativa era a morte de todos. Coñecese como o dilema de Vilna. ¿A resposta correcta? Non a hai. Non hai resposta. Moitas veces non hai respostas correctas a esgazadoras preguntas inhumanas.

sábado, 11 de julho de 2009

O fume dos trens




Por Félix Romeo


QUÉN SON. Noite do domingo ao luns. Estou tirado no sofá. Bótolle unha ollada as compras do Rastro: Non son Stiller, de Max Frisch, na súa primeira edición española, de 1958, en Seix Barral. Encántame como editaba Carlos Barral nos 50 e 60: as sobrecubertas con fotografías en branco e negro. Neste, unha de Oriol Maspons: unhas mans suxeitan o retrato dunha muller. Non lin Non son Stiller, pero é un dos libros preferidos de Martín Casariego e por iso o empezo. A novela ten moito ritmo. A pesar das obsesións de Frisch, que quería facerse un oco entre Kafka e Mann, é un relato de aventuras, próximo a Hemingway e a Graham Greene. A participación do protagonista na Guerra Civil, voluntario das Brigadas Internacionais, é un refrán que volve unha e outra vez pero profunda nesa peripecia que acabou chuscamente, sen dignidade. O final, onde é o fiscal quen pasa a resumir a historia de Stiller ou de quen non é Stiller, sobra.

ODIOS AMORES. A tradutora de Non son Stiller é Margarita Fontseré, que tamén traduciu a Ingeborg Bachmann. Bachmann e Frisch mantiveron un turbulento amor. Frisch escribiu sobre ese tempo escuro: Digamos que me chamo Gantenbein (Debate), que tampouco lin e que xa desexo ler. Quizais esa novela levase a Bachmann ao manicomio.

SHOAH. Noite do domingo ao luns. Leo Non son Stiller, e teño a tele posta coma se fose unha cheminea. A casualidade fai que pille o comezo de Shoah, o magnífico documental de Claude Lanzmann. Salto ao computador para saber se emitirán a película enteira, nove horas e media, e terei que quedarme toda a noite escoitando o terror relatado polas súas vítimas. Non, desgraciadamente. TVE decidiu emitilo tronzado, como a primeira vez que o programou. Hai anos anunciouse a edición en DVD de Shoah en España, pero non saíu. Pódese conseguir a versión francesa (compróboo en fnac.fr) e tamén se pode conseguir a versión italiana (compróboo en lafeltrinelli.it): Einaudi publicouno xunto a un libro (editado en castelán en Area Libros) e foi un gran éxito. Volvo sentir un profundo estremecemento durante algo menos de dúas horas (é a primeira entrega, non averiguo cando será a seguinte). Lanzmann fai historia sen documentos: só palabras. Sobre mortos, sobre a dor, sobre brutalidade, sobre industria da destrución, sobre espectadores de todo aquilo, sobre o milagre de sobrevivir, sobre o incomprensible... Gústame que Shoah suceda en tantos lugares e en tantas linguas e con tantas testemuñas. Gústame ver a Lanzmann e á tradutora en plano cos protagonistas. Lanzmann fuma e o fume do cigarro confúndese co fume dos fornos, co fume dos trens.

PATAGONIA. Vexo Shoah e pregúntome se alguén traducirá as memorias de Lanzmann, A lièvre de Patagonie (Gallimard), que entrou en Francia, e segue, e contra todo prognóstico, na lista de libros máis vendidos. Vexo Shoah e pregúntome por que se estrea en tantas salas Good, película lamentable, e Shoah hai que vela case clandestinamente. Vexo Shoah e pregúntome cantos exemplares dos libros de Lanzmann vendéronse en España e cantos de Jonathan Littell. (Para que a miña pregunta non sexa retórica, escribo a Area Libros, editorial de Lanzmann en España, pero non responden: o ISBN di que non pasaron da primeira edición.)

ESCRIBIR OS CAMPOS. Non pensaba lelo xa, pero despois do tremor de Shoah póñome con Écrire lles camps (Belin), de Alain Parrau, cuxa edición de peto trouxen hai dúas semanas de Pau. é un bo ensaio, e fala tanto dos lager como do gulag. Descóbreme a Tadeusz Borowski, que está traducido: O noso fogar é Auschwitz (Alba). Suicidouse en 1951; segundo Czeslaw Milosz, que o consideraba un escritor de primeira magnitude, por mor dunha crise de conciencia pola súa complicidade coa opresión estalinista sobre Polonia. Descóbreme a Robert Antelme, tamén traducido: A especie humana (Area Libros). Explica Parrau que tras algúns libros sobre o lager, xurdiu en Francia un fartazgo; en Les Temps Modernes, a revista de Sartre, escribiron sobre Antelme en 1949: «Outro libro sobre os campos! Despois dos de Rousset, de Kogon, e de tantos outros, cría que todo estaba dito [...]. A guerra terminou. Temos dereito a gozar da paz sen que nola amarguen».

CELAN. Antes que con Frisch, Ingeborg Bachmann viviu unha historia de amor con Paul Celan, cuxos pais morreron nun campo de concentración mentres el penaba nun campo de traballo. En Mecanismos internos (Mondadori), estupendo libro de reseñas, Coetzee cita un poema de Celan que acaba así: «Todo segue o seu curso».

quarta-feira, 8 de julho de 2009

Lugares da memoria histórica de Europa. Por Simone Veil



Por Simone Veil.

Dentro de non moitos anos desapareceremos quen sufrimos a deportación aos campos de exterminio nazi. En Francia, creo que quedamos uns cantos centenares, pouco máis de 200 ou 300. Cando desaparezamos, haberá que atopar quen manteña esta memoria. Para min a deportación é unha obsesión permanente e ela contribúe á miña reflexión sobre a política, a sociedade e a vida en xeral; tamén sobre a solidariedade. Quen a sufrimos necesitamos falar diso, aínda que nada máis sexa para exorcizar esta terrible experiencia e evitar que se repitan os erros que conduciron a aquela traxedia. Lémbrese que cando os deportados volvemos ás nosas casas, tivemos que loitar para reconstruír a nosa vida, para crear ou volver crear un marco familiar.


En Francia 75.000 xudeus foron deportados; volveron 2.500. Hoxe, somos só uns cantos centenares; quédanos moi pouco tempo para transmitir a nosa memoria. Os historiadores deben ter en conta o relato persoal de quen fomos testemuñas porque non se dispón de elementos tan valiosos de información. Sorpréndeme que, desde hai poucos anos, o interese dos historiadores e dos escritores por coñecer as múltiples facetas da deportación dos xudeus foise ampliando máis aló dos países máis coñecidos, como é o caso de Alemaña, a outros, como Polonia e Ucraína, onde os xudeus foron detidos e asasinados antes de que se lles enviasen aos campos de concentración. As múltiples investigacións realizadas nos últimos anos e o testemuño escrito por moitos deportados confirman como aos xudeus chegados de toda a Europa ocupada enviábaselles directamente á cámara de gas e como se exterminaba deste xeito tan expeditivo aos nenos de menos de 15 anos e a moitos adultos de máis de 40 anos. Pero non eran os únicos. Recordo moi ben que, en maio e en xuño de 1944, 400.000 húngaros chegados directamente de Hungría foron obrigados polas SS a prolongar as ramplas que chegaban até os crematorios e a maioría, sen distinción de idade, sufriron aquela morte. Uns meses máis tarde, o 18 de xaneiro de 1945, cando o Exército Vermello achegábase a Auschwitz, os deportados, como eu mesma, como a miña nai e a miña irmá, saímos a pé e camiñamos durante máis de 70 quilómetros, no medio dun frío intensísimo. Moitos morreron de frío e de fatiga. Despois duns cantos días, fomos obrigados a montar en vagóns completamente abertos e así, desde a pequena cidade de Glavich, atravesamos unha gran parte de Alemaña, até chegar a Bergen-Belsen. Pero Auschwitz-Birkenau e Bergen-Belsen non eran os únicos lugares onde foron exterminados os xudeus. Houbo outros moitos campos de concentración nos que se gaseaba ás persoas inmediatamente. Existiron outros moitos pequenos campos de concentración, máis descoñecidos ou esquecidos, nos que 10 ou 15 persoas encargábanse de exterminar axiña que como chegaban. Houbo moitos exterminios que se fixeron in situ e esoutros exterminios, con moita frecuencia, ocultáronse.


Pasaron 60 anos durante os cales os acontecementos nos depararon moitas sorpresas e fixéronnos afrontar interrogantes que non imaxinaramos. Auschwitz, o maior campo de exterminio, o único no que se conservan pegadas visibles do exterminio, foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Pero, ademais, exponse a conservación do propio sitio, das barracas, dos obxectos persoais das vítimas. Hoxe día é necesario que a Unión Europea decida renovalo para frear a súa destrución debido ao turismo de masas e ás condicións climáticas da rexión. Seica sexa necesario crear un Museo do Exterminio en Birkenau, onde se teñan en conta non só Auschwitz, senón tamén unha serie de lugares onde se fixeron exterminios e son menos coñecidos.


Pasaron os anos. A partir dos anos 50, aos poucos, foise conformando a unidade de Europa sobre a base da reconciliación, grazas ao esforzo inicial de persoas como Robert Schuman. Hoxe temos grandes perspectivas para reforzar todos xuntos o proceso de unidade. O Tratado de Lisboa non está lonxe. Con el van cambiar moitas cousas e en particular vai converter ao Parlamento Europeo nun órgano supremo. Pero debemos facelo con moita rapidez porque, se esperamos demasiado, non se logrará. Hoxe cabe esperar que de aquí a outubro o Tratado de Lisboa sexa finalmente ratificado e se leve inmediatamente á práctica. Finalmente, paréceme importante sinalar até que punto é importante o traballo que se está realizando en España neste sentido, con iniciativas como as levadas a cabo pola Fundación Academia Europea de Yuste, que se esforzan por organizar actividades de grande envergadura, coma o seminario doutoral en estudos europeos centrado nas Memorias e Lugares de Memoria de Europa, dirixidas á mocidade europea co ánimo de comprometerlles no proceso de construción europeo, que é a nosa gran esperanza.


quinta-feira, 18 de junho de 2009

Hannah Arendt e a banalidade do Mal


"Durante o interrogatorio policial, cando Eichmann declarou repentinamente, e con grande énfase, que sempre vivira cos preceptos morais de Kant, en especial coa definición kantiana do deber, deu un primeiro indicio de que tiña a vaga noción de que naquel asunto había algo máis que a simple cuestión do soldado que cumpre ordes claramente criminais, tanto pola súa natureza como pola intención con que son dadas. Esta afirmación resultaba simplemente indignante, e tamén incomprensíbel, xa que a filosofía moral de Kant está tan estreitamente unida á capacidade humana de xulgar que elimina en absoluto a obediencia cega. O policía que interrogou a Eichmann non lle pediu explicacións, pero o xuíz Raveh, impulsado pola curiosidade ou ben pola indignación (...) decidiu interrogar ao acusado sobre este punto. Ante a xeral sorpresa, Eichmann deu unha definición aproximadamente correcta do imperativo categórico: "Coas miñas palabras acerca de Kant quixen dicir que o principio da miña vontade debe ser tal que poida devir o principio das leis xerais. (.... O que Eichmann non explicou aos seus xuíces foi que, naquel "período de crimes legalizados polo Estado", coma el mesmo o denominaba, non se limitou a prescindir da fórmula kantiana por deixar de ser aplicable, senón que a modificou de maneira que dixese: compórtate coma se o principio dos teus actos fose o mesmo que o dos actos do lexislador e da lei común. Ou, segundo a fórmula do "imperativo categórico do Terceiro Reich", debida a Hans Franck, que quizais Eichmann coñecese: "Compórtate de tal maneira que se o Führer estivese presente aprobase os teus actos"
Hanna Arendt
"Eichmann en Jerusalén",
Lumen, Barcelona, 1999.
páxina 206